Thực phẩm bẩn và cái giá của lòng tham

Trong vòng xoáy của đời sống hiện đại, nơi áp lực mưu sinh, làm giàu và hơn thua ngày một lớn, lòng tham càng có điều kiện nảy nở, khoác lên mình nhiều hình thức tinh vi hơn, lạnh lùng hơn và tàn nhẫn hơn.

Với những người học Phật, thực hành lời Phật dạy, con đường được chỉ ra rất rõ. Đó là chế ngự ham muốn, nhận diện sân hận, chuyển hóa si mê. Không phải bằng sự đàn áp khắc nghiệt, mà bằng việc tập buông bỏ, nhiếp tâm trong chánh niệm, tự nhắc mình năng bỏ ác, làm lành. Mục đích không phải để trở thành một con người đạo mạo, mà để có được một đời sống thư thái, an vui, không bị chính tham - sân - si dắt dẫn.

Nhưng nhìn ra xã hội hôm nay, xuất phát từ chính lòng tham ấy, hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, hàng không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, hàng không rõ xuất xứ đang mặc sức tung hoành. Chúng len lỏi vào từng ngóc ngách đời sống, từ bữa ăn hằng ngày đến thuốc men, từ thực phẩm thiết yếu đến những sản phẩm được quảng cáo là chăm sóc sức khỏe. Khi chưa bị phát hiện, chúng âm thầm đầu độc niềm tin. Khi bị vạch trần, người tiêu dùng chỉ còn biết phẫn nộ, có khi phẫn nộ đến trào nước mắt. Người hại người, lừa lọc nhau, bất chấp thủ đoạn, bất chấp hậu quả, thậm chí bất chấp cả mạng sống của đồng loại, chỉ để thỏa mãn một thứ tham lam đã mất hết nhân tính.

Những vụ việc bị phanh phui thời gian gần đây là minh chứng đau lòng. Ngày 7/1, cơ quan chức năng Công an TP.Hải Phòng phát hiện một đường dây thu mua thịt lợn nhiễm bệnh dịch tả châu Phi, sau đó chuyển về kho của Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long (Halong Canfoco), phường Ngô Quyền. Ghi nhận ban đầu cho thấy nhóm đối tượng đã thu gom hơn 120 tấn thịt bị ôi thiu, chảy nước, bốc mùi. Toàn bộ số thịt nhiễm bệnh và các sản phẩm đã đóng hộp buộc phải tiêu hủy. Nhưng trước khi bị phát hiện, không ai biết bao nhiêu sản phẩm đã kịp đi vào bữa ăn của người dân.

Hay vụ sản xuất hơn 20 tấn cà phê bột giả tại Đắk Lắk bị phát hiện ngày 7/6/2025. Vợ chồng Phan Danh Dương Bảo đã sử dụng công thức chỉ từ 3-9% cà phê, còn lại là đậu nành và phụ gia tạo màu, tạo mùi, để cho ra đời những gói “cà phê” đánh lừa người tiêu dùng. Từ máy móc, nguyên liệu đến hệ thống bỏ mối, tất cả đều được tổ chức bài bản, đưa hàng giả đi khắp Bình Định, Lâm Đồng, Đắk Lắk. Lòng tham ở đây không còn là bộc phát, mà đã trở thành một kế hoạch.

Tháng 10/2025, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm tỉnh Hưng Yên tiếp tục phát hiện Công ty TNHH Thực phẩm GF Việt Nam sản xuất và kinh doanh nhiều loại dầu thực vật kém chất lượng, hàng giả như CHICA, TAMIN GOLD, GOLDMAX. Các sản phẩm này đã được phân phối tới nhiều tỉnh, thành trên cả nước, len lỏi vào gian bếp của hàng vạn gia đình.

Trong khuôn khổ bài viết này, nếu khoanh vùng các loại hàng giả thuộc nhóm nhu yếu phẩm, thuốc chữa bệnh và thực phẩm chức năng, mức độ nguy hiểm càng trở nên đáng báo động. Sữa giả, bột nêm giả, mì chính giả, dầu ăn giả, lòng se điếu giả, trứng gà giả, thậm chí cả gạo giả liên tục bị phanh phui. Những thủ đoạn ngày càng tinh vi, quy mô ngày càng lớn, có tổ chức chặt chẽ khiến xã hội không khỏi bàng hoàng. Bởi rất nhiều người trong chúng ta đã từng mua, từng sử dụng, từng nấu cho gia đình và người thân mà không hề hay biết.

Chiếu theo nhân - quả của Phật giáo, gieo nhân nào sẽ gặt quả nấy. Nhân bất thiện tất yếu dẫn đến quả khổ đau, dù sớm hay muộn. Vụ việc 120 tấn thịt lợn nhiễm bệnh ở Hải Phòng đã khiến 9 bị can bị khởi tố về hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Ngày 7/1 vừa qua, TAND TP.Hà Nội xét xử các bị cáo trong đường dây sản xuất, phân phối thực phẩm giả quy mô cực lớn, liên quan đến sản phẩm sữa HIUP. Hơn 860.000 lon sữa giả, trị giá hơn 108 tỉ đồng đã được đưa ra thị trường. Chủ tịch Công ty Z Holding, doanh nghiệp liên quan, bị đề nghị mức án lên tới 28 năm tù với ba tội danh khác nhau. Phần tuyên án dự kiến được công bố vào chiều 14/1.

Pháp luật Việt Nam không đứng ngoài những hành vi trái đạo lý ấy. Và luật nhân quả cũng không bỏ sót một ai. Người làm điều trái pháp luật, trái luân thường đạo lý, sớm muộn đều phải trả giá.

Làm việc chân chính, mưu sinh chân chính trong nhà Phật được gọi là chánh mạng. Đó là một phần quan trọng trong Bát Chánh đạo, con đường tu tập giúp con người sống tỉnh thức và an lạc ngay giữa đời thường.

Chánh mạng nghĩa là nuôi sống bản thân và gia đình bằng những nghề nghiệp lương thiện, không gây tổn hại đến sự sống, sức khỏe, đạo đức và niềm tin của người khác. Người mưu sinh chân chính không làm các nghề gieo khổ đau như buôn bán vũ khí, buôn người, giết hại sinh vật, sản xuất - kinh doanh hàng giả, hàng độc hại, lừa đảo, hay những công việc nuôi lớn tham lam và bạo lực.

Trong tinh thần Phật giáo, chánh mạng không đòi hỏi phải bỏ đời sống thế tục, mà là sống ngay trong đời với sự tỉnh thức. Làm việc bằng đôi tay và trí tuệ trong sáng, trung thực trong sản xuất - kinh doanh, tôn trọng khách hàng, đối tác và môi trường. Thu nhập có được từ mồ hôi công sức chân thật sẽ nuôi dưỡng thân tâm an ổn, giúp người lao động không day dứt lương tâm, không sợ hãi quả báo.

Mưu sinh chân chính vì vậy không chỉ là cách kiếm sống, mà còn là một con đường tu, giúp con người sống có phẩm giá, giữ được nhân cách và góp phần làm xã hội lành mạnh hơn.

Với người học Phật, con đường phòng ngừa đã được chỉ ra từ gốc. Đó là siêng năng tu tập, gìn giữ giới - định - tuệ, tập sống biết đủ là đủ, học cho đi để nhận lại, thấu hiểu bản chất vô thường của vạn vật, và phát triển trí tuệ để mỗi ngày nhận diện rõ hơn hình hài thật sự của lòng tham trong chính mình.

Khi lòng tham được soi chiếu và chuyển hóa, con người không chỉ tránh được việc hại người, mà còn tự giải thoát mình khỏi nỗi bất an triền miên. Khi ấy, cuộc sống không cần quá nhiều, nhưng đủ đầy. Không cần quá giàu, nhưng an ổn. Và quan trọng nhất, vẫn còn nguyên vẹn tình người trong một xã hội đang rất cần sự tử tế để nương tựa lẫn nhau.