Thực hiện thí điểm chế định luật sư công: Hướng đi mới, có ý nghĩa quan trọng nâng cao năng lực pháp lý khu vực công

Làm rõ nội hàm của khái niệm “kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật”

Phát biểu tại phiên họp, Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn Tây Ninh) bày tỏ nhất trí rất cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết về thực hiện thí điểm chế định luật sư công.

Theo Đại biểu, đây là một hướng đi mới, có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao năng lực pháp lý của khu vực công; đặc biệt trong bối cảnh chúng ta ngày càng tham gia sâu vào trong các quan hệ pháp lý quốc tế, các tranh chấp thương mại có tính chất phức tạp, và rõ nhất là tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong việc tham gia tố tụng hành chính.

“Hiện nay, người đứng đầu cơ quan, đơn vị nhà nước bị khởi kiện phải trực tiếp tham gia phiên tòa nên tình trạng bị đơn trong vụ kiện là người đứng đầu cơ quan, đơn vị nhà nước vắng mặt tại phiên xét xử hoặc làm văn bản ủy quyền cho người đại diện nhưng người đại diện này tham gia phiên tòa cũng không chính danh đang là rất phổ biến”, Đại biểu phân tích.

Từ đó, Đại biểu nhấn mạnh sự cần thiết có luật sư công được chính danh, được giao nhiệm vụ tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích cho các cơ quan, đơn vị nhà nước.

Cũng cơ bản thống nhất cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết về thí điểm chế định luật sư công, Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) đánh giá đây là bước đi quan trọng nhằm chuyên nghiệp hóa hoạt động pháp lý trong khu vực nhà nước, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ lợi ích của Nhà nước trong bối cảnh các tranh chấp hành chính và quốc tế ngày càng gia tăng.

Góp ý về quy định về tiêu chuẩn của luật sư công, Đại biểu Thạch Phước Bình đánh giá cao việc dự thảo Nghị quyết đã thiết kế hệ thống tiêu chuẩn theo hướng chặt chẽ, đặc biệt là yêu cầu tối thiểu 5 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật. “Đây là “bộ lọc” cần thiết để bảo đảm đội ngũ luật sư công có đủ độ chín về chuyên môn ngay từ giai đoạn thí điểm, tránh tình trạng vừa làm vừa đào tạo lại”, Đại biểu nói.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính thống nhất và khả thi, Đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị cần làm rõ nội hàm của khái niệm “kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật”. Nhận định, thực tế triển khai cho thấy nếu quy định quá chung chung sẽ dẫn đến cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan, Đại biểu kiến nghị cụ thể hóa theo hướng kinh nghiệm phải gắn với các hoạt động pháp lý trực tiếp như pháp chế, thanh tra, xét xử, kiểm sát, điều tra, thi hành án hoặc hành nghề luật sư.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung tiêu chuẩn về ngoại ngữ pháp lý đối với một số vị trí, đặc biệt là các luật sư công tham gia xử lý tranh chấp đầu tư, thương mại quốc tế. “Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm khả năng làm việc độc lập trong môi trường pháp lý quốc tế”, Đại biểu nói.

Ngoài ra, Đại biểu cho rằng, cần chú trọng hơn đến tiêu chí về năng lực thực tiễn và bản lĩnh nghề nghiệp; bổ sung các tiêu chí đánh giá gắn với kinh nghiệm xử lý vụ việc thực tế để lựa chọn đúng người, đúng việc. Bởi, luật sư công không chỉ là người nắm vững pháp luật mà còn phải có kỹ năng tranh tụng, tư duy phản biện và khả năng xử lý các tình huống phức tạp.

Quy định về chế độ, chính sách tương xứng

Về chế độ, chính sách đối với luật sư công, Đại biểu Thạch Phước Bình đánh giá cao việc dự thảo Nghị quyết đã thiết kế cơ chế “thu nhập kép”, kết hợp giữa lương và các khoản hỗ trợ, tạo động lực thu hút nhân lực chất lượng cao.

Tuy nhiên, theo Đại biểu, mức bồi dưỡng như dự thảo Nghị quyết có thể chưa tương xứng đối với các vụ việc đặc biệt phức tạp, nhất là các tranh chấp quốc tế có giá trị lớn và yêu cầu chuyên môn cao.

Do đó, Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế bồi dưỡng linh hoạt, cho phép áp dụng mức cao hơn trong các trường hợp đặc biệt theo quy định của Chính phủ.

Bên cạnh đó, Đại biểu cũng chỉ ra, dự thảo Nghị quyết hiện chưa đề cập đến cơ chế khen thưởng tương xứng. Trong khi đó, có những vụ việc mà kết quả xử lý có thể mang lại lợi ích rất lớn cho Nhà nước. Vì vậy, cần bổ sung quy định về khen thưởng đột xuất đối với luật sư công có thành tích xuất sắc, vừa để ghi nhận, vừa tạo động lực làm việc.

“Đối với nguồn kinh phí thực hiện, cần quy định rõ được bố trí từ ngân sách chi thường xuyên của cơ quan sử dụng luật sư công. Việc làm rõ nguồn kinh phí sẽ giúp các cơ quan chủ động triển khai ngay khi Nghị quyết có hiệu lực, tránh tình trạng lúng túng trong thực hiện”, Đại biểu nói.

Đồng tình với việc phải có chính sách đủ mạnh để thu hút và giữ chân người có năng lực, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn TP Hải Phòng) nhận định, quy định bồi dưỡng vụ việc tính theo “1 buổi làm việc” bằng 0,5 lần mức lương cơ sở như tại dự thảo Nghị quyết là còn khá cơ học.

“Một vụ việc pháp lý không giống nhau về mức độ phức tạp, sức ép, trách nhiệm và giá trị bảo vệ lợi ích Nhà nước. Nếu chỉ tính theo buổi làm việc thì rất dễ bình quân hóa, khó phản ánh đúng tính chất của từng vụ việc”, Đại biểu nói và đề nghị giao Chính phủ quy định khung bồi dưỡng theo nhóm vụ việc, có tiêu chí xác nhận rõ ràng, có trần chi trả và cơ chế kiểm soát, để vừa bảo đảm thu hút, vừa bảo đảm chặt chẽ về ngân sách.

Trong khi đó, Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (Đoàn TP Hồ Chí Minh) chỉ ra, nguồn của luật sư công phần lớn từ cán bộ, công chức, viên chức. Trong khi đó, số lượng vụ việc có tính chất pháp lý phát sinh mỗi cơ quan, đơn vị không giống nhau và việc cử tham gia các vụ việc ở các cơ quan, đơn vị khác còn phụ thuộc vào chuyên môn và sở trường của luật sư công.

Do đó, có thể có tình trạng trong tháng, luật sư công không nhận vụ việc nào, nghĩa là không thực hiện nhiệm vụ luật sư công, nhưng vẫn được hưởng chế độ hỗ trợ hàng tháng, trong khi nguyên tắc hưởng chế độ hỗ trợ hàng tháng theo Nghị quyết số 197 của Quốc hội là thực hiện nhiệm vụ trực tiếp, thường xuyên.

Từ phân tích trên, Đại biểu đề nghị cân nhắc, bổ sung vào Nghị định của Chính phủ về nội dung này điều kiện được hưởng chế độ hỗ trợ, ví dụ như trong tháng phải có phát sinh vụ việc có tính chất pháp lý. Hoặc, bổ sung các điều kiện không được hưởng chế độ hỗ trợ hàng tháng, như đang trong thời gian nghỉ không hưởng lương, điều trị ốm đau dài ngày, nghỉ thai sản… để việc hưởng chính sách đảm bảo công bằng, phù hợp.

Ở chiều ngược lại, Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh cũng chỉ ra, có thể có trường hợp luật sư công đảm nhận các vụ việc pháp lý rất phức tạp, phải đầu tư nhiều công sức và thời gian, kể cả làm ngoài giờ, thì mức bồi dưỡng vụ, việc trả cho 1 buổi làm việc là 0,5 lần mức lương cơ sở là thấp, chưa tương xứng.

Vì vậy, Đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo cân nhắc bổ sung quy định về việc giao HĐND cấp tỉnh, tuỳ khả năng cân đối ngân sách và xác định tính chất phức tạp về pháp lý của các vụ việc, để ban hành chính sách hỗ trợ thêm phù hợp.

Quan tâm đến tổ chức và địa vị pháp lý cũng như điều kiện, tiêu chuẩn của luật sư công, Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung nêu rõ, dự thảo Nghị quyết đang thiết kế theo hướng luật sư công đồng thời là cán bộ, công chức, viên chức nhưng lại phải có đủ các tiêu chí, điều kiện như một luật sư theo quy định của Luật Luật sư. Điều này trong thực tiễn triển khai ở địa phương sẽ có những vướng mắc và không khả thi.

Với những đặc thù, sự khác biệt giữa luật sư công theo dự thảo Nghị quyết và luật sư hiện hành theo quy định của pháp luật, Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung đề nghị không quy định thời gian tập sự. Cán bộ, công chức, viên chức đáp ứng đủ các tiêu chí, điều kiện và qua đào tạo lớp luật sư thì đủ điều kiện để công nhận luật sư công.

Theo Đại biểu, điều này vừa đáp ứng được sự cần thiết hiện nay cũng như là không phát sinh những bất cập, không rõ ràng của chức năng, vai trò rất đặc thù của luật sư công so với các luật sư đang hành nghề hiện nay.