Thúc đẩy phát triển sau khủng hoảng kinh tế- Nhận diện đúng để có đối sách kịp thời

Xu hướng sau khủng hoảng

Tại hội thảo “Hướng tới các giải pháp thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu” do các cơ quan Trung ương tổ chức hôm 9-7, nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan nhận định, sau suy thoái nền kinh tế toàn cầu nói chung và nền kinh tế của từng quốc gia nói riêng sẽ được cơ cấu lại, trong đó các ngành, các sản phẩm tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường sẽ được quan tâm. Với sự phục hồi kinh tế, giá cả trên thị trường thế giới, trong đó có giá dầu sẽ tăng cao; thêm vào đó tình trạng thâm hụt ngân sách nghiêm trọng diễn ra ở hầu hết các quốc gia do các gói kích thích kinh tế khổng lồ được tung ra gần đây có thể sẽ dẫn tới tình trạng lạm phát cao trên toàn cầu. Nhiều biện pháp bảo hộ mậu dịch công khai hoặc trá hình được áp dụng rộng rãi sẽ làm cho nền thương mại thế giới gặp trở ngại. Lượng hàng tồn kho trong thời khủng hoảng sẽ được tung ra ồ ạt nên sự cạnh tranh càng trở nên gay gắt...

Trong thời kỳ “hậu khủng hoảng” chúng ta cần tính đến những biến đổi trên để xếp sắp lại công việc đối nội, đối ngoại của mình, cả về mặt kinh tế lẫn về chính trị. Ví dụ về chính sách kinh tế đối nội sẽ nổi lên yêu cầu tái cấu trúc cơ cấu sản xuất, sản phẩm, thị trường, tài chính tiền tệ, doanh nghiệp, thể chế quản lý...; về kinh tế đối ngoại là những vấn đề cơ cấu sản phẩm xuất-nhập khẩu cả về hàng hoá lẫn dịch vụ, vốn đầu tư, thị trường, tiền tệ dự trữ và thanh toán, quan hệ hợp tác... Đó là những vấn đề lớn vừa mang tính chất ngắn hạn lẫn trung và dài hạn nên được nghiên cứu sâu và toàn diện.

Thích ứng thế nào?

Nguyên Phó thủ tướng Vũ Khoan lưu ý một số vấn đề mà Việt Nam cần tính đến ở thời kỳ “hậu khủng hoảng”. Ông nói dù sao đi nữa nền kinh tế Việt Nam vẫn còn tùy thuộc đáng kể vào thị trường thế giới ở cả “đầu ra” (xuất khẩu) lẫn “đầu vào” (vốn, công nghệ, nguyên vật liệu...) do đó hướng ưu tiên cần được dành cho các lĩnh vực này. Theo hướng đó, nên đặc biệt chú trọng khuyến khích xuất khẩu thông qua các cơ chế thuế, lãi suất, tỷ giá, xúc tiến thương mại, thủ tục hải quan, cải thiện hạ tầng cơ sở... để từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh và kéo cả nền kinh tế đi lên. Kinh tế phục hồi đòi hỏi nhiều nguyên-nhiên-vật liệu, máy móc thiết bị mà kinh tế trong nước còn chưa đáp ứng được; giá cả trên thị trường thế giới gia tăng; các nước nhào vào chiếm lĩnh thị trường nước ta nên cần có các biện pháp đối phó hữu hiệu với tình trạng nhập siêu thái quá sẽ lại nẩy sinh.

Thế nhưng, cuộc khủng hoảng hiện nay cũng cho thấy chiến lược hướng mạnh ra xuất khẩu một cách quá mức có thể đưa tới những khó khăn nghiêm trọng một khi thị trường ngoài nước chao đảo. Vừa qua trong thời kỳ khủng hoảng, chúng ta đã chú trọng hơn đến thị trường nội địa. Ở thời kỳ “hậu khủng hoảng” nhất thiết không nên lơi lỏng hướng này mà cần coi đây như một hướng lâu dài và cơ bản. Muốn vậy cần phải cơ cấu tiến hành các biện pháp đồng bộ, từ việc nâng cao ý thức của người tiêu dùng đến cải tiến mẫu mã, chất lượng, hạ giá thành, hình thành tỷ giá thoả đáng, mở rộng hệ thống phân phối, quảng bá... hàng hóa lẫn các loại hình dịch vụ trong nước.

Ông Vũ Khoan cũng lưu ý một vấn đề sẽ nổi lên trong thời kỳ hậu khủng hoảng là lộ trình giảm thiểu các biện pháp kích thích kinh tế. Chấm dứt quá nhanh, quá mạnh sẽ gây ra sự hẫng hụt đối với các doanh nghiệp, ảnh hưởng tới sự phục hồi; ngược lại nếu duy trì quá lâu, quá mức sẽ gây ra tâm trạng ỷ lại, giảm thiểu sức cạnh tranh của nền kinh tế; do đó nên chủ động đề ra một lộ trình hợp lý để giảm dần các biện pháp kích thích kinh tế được công bố công khai, minh bạch để các doanh nghiệp thích nghi, bố trí lại sản xuất kinh doanh. Nguyên Phó Thủ tướng cũng nói một hướng lớn cần được để tâm là xử lý các vấn đề tài chính - tiền tệ, điều chỉnh tỷ lệ huy động GDP vào ngân sách Nhà nước ở mức hợp lý hơn; có lộ trình giảm bội chi ngân sách; giảm tỷ lệ đi đôi với việc nâng cao hiệu quả chi tiêu công, bảo đảm sự an toàn đi đôi với việc tạo điều kiện cho hoạt động có hiệu quả của hệ thống ngân hàng; hướng đồng vốn vào các ngành kinh tế thực, điều chỉnh tỷ giá linh hoạt... Những sự điều chỉnh ấy đều là mang tính thời sự cao trong thời kỳ “hậu khủng hoảng”.

Thế giới sau khủng hoảng cũng sẽ có sự thay đổi rất nhanh, rất mạnh. TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhận định rằng sẽ có sự di chuyển công nghệ thấp đến các nước đi sau, kém phát triển. Đây là điểm mà Việt Nam phải đặc biệt cảnh giác, nếu không có định hướng rõ thì chúng ta sẽ bị mê hoặc bởi giá cả “cho không”, vì phía sau giá cả rẻ của công nghệ thấp, gắn liền với nó là nguồn nhân lực chất lượng thấp, sẽ là mối lo lâu dài cho quốc gia./.

Nguyễn Huyền