Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao

Thiếu về lượng, yếu về chất

Nguồn nhân lực chất lượng cao được coi là yếu tố quyết định cho sự phát triển và thành công trong sự nhiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước và thành phố. Thực tế cho thấy một số công ty Việt Nam và Hải Phòng chiêu mộ nhân sự cao cấp của các công ty nước ngoài về làm việc cho mình. Nhiều doanh nghiệp đưa ra mức lương sau thuế từ 1.500 USD/ tháng trở lên, thậm chí đạt đến mức 5.000 - 10.000 USD/tháng cùng hàng loạt ưu đãi, phúc lợi để mời gọi nhân tài song cũng chưa hẳn tìm được người. Thị trường lao động khan hiếm giám đốc, chuyên gia trên mọi lĩnh vực, đồng thời nhân lực kỹ thuật cao cũng luôn là bài toán khó đối với sự phát triển của mỗi đơn vị, doanh nghiệp. 

Nhân lực khoa học công nghệ được hiểu chung là những người có trình độ cao đẳng, đại học trở lên. Con số này của thành phố là hơn 5 vạn người, trong đó, có khoảng 30.000 người trực tiếp tham gia vào hoạt động nghiên cứu phát triển hoặc trực tiếp hỗ trợ hoạt động này đang làm việc trong các tổ chức khoa học công nghệ, đơn vị sự nghiệp thuộc các ngành kinh tế-kỹ thuật, giáo dục đào tạo, y tế. Thực tế, đa số Tiến sỹ, thạc sỹ tham gia công tác quản lý dẫn tới  thiếu và hạn chế các công trình nghiên cứu phục vụ cho phát triển. Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Trường Sơn, Viện trưởng Viện Y học biển cho rằng: "Trong số hơn 1000 tiến sỹ và thạc sỹ của thành phố, chỉ cần 1/3 số họ làm việc hiệu quả   đã là một kết quả tuyệt vời rồi". Từ đó, đặt ra bài toán, chất lượng và hiệu quả của nguồn lực này được phát huy thế nào, không nên để tình trạng "đào tạo một tiến sỹ nhưng "cả đời" không có công trình nào xứng tầm với vai trò của mình trong bối cảnh thành phố đang thiếu hụt nguồn nhân lực này ở hầu hết các lĩnh vực"- như lời TS Nguyễn Trường Sơn.

Nhân lực khoa học công nghệ của thành phố còn mỏng và yếu về năng lực, thiếu cán bộ đầu đàn ở nhiều lĩnh vực khoa học. Trong khi, nhân lực lao động kỹ thuật cũng không nằm ngoài bức tranh chung về sự thiếu hụt cả về lượng và chất của nguồn nhân lực chất lượng cao. Năm 2007, lực lượng lao động thành phố với hơn một triệu người, nhưng chỉ có 7,8% có trình độ cao đẳng trở lên với khoảng 78.000 người; 55.000 người (5,5%) có trình độ trung học chuyên nghiệp; công nhân kỹ thuật là 347.000 người, chiếm 34,7%. Trong khi nhu cầu nhân lực qua đào tạo tăng bình quân 2,22%/năm thì con số cung tương ứng chỉ là 1,77%  (giai đoạn 2001-2005) thật đáng lo ngại. Chưa kể đến việc trong số lao động kỹ thuật qua đào tạo, một lượng lớn chưa đáp ứng yêu cầu của công việc hoặc đào tạo “lệch” nhu cầu thị trường. Thực tế, nhiều học sinh qua đào tạo nghề nhưng không có kỹ năng cơ bản để thực hiện công việc độc lập, chưa nói đến việc đáp ứng yêu cầu khắt khe không chỉ về chuyên môn mà còn trình độ ngoại ngữ mà các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp liên doanh với nước ngoài yêu cầu.

 Rõ ràng, số lượng lao động được bổ sung, nhưng chất lượng thì không. Trong khi, các đơn vị, doanh nghiệp chỉ cần người lao động với trình độ ngành nghề và kỹ năng làm việc sáng tạo, hiệu quả.  Phó ban Tổ chức Thành ủy Vũ Xuân Nhài bức xúc: "Phải nhìn nhận thẳng thắn thực trạng nguồn nhân lực thành phố đang tụt hậu so với nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước".  

Đâu là giải pháp?

Hải Phòng hiện có nhiều trường đào tạo nhân lực và nghề, nhưng rất ít trường, trung tâm thực sự có chất lượng trong lĩnh vực đào tạo nguồn lao động cao cấp. Ngay cả công nhân kỹ thuật có tay nghề cao cũng không được đào tạo có nền tảng mà chỉ được góp nhặt, chắp vá từ những lao động phổ thông, được  bồi dưỡng ngắn hạn về nghiệp vụ. Giáo sư, Tiến sỹ Trần Hữu Nghị, Hiệu trưởng Trường Đại học dân lập Hải Phòng, khi đề cập đến cải cách chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, đề xuất: "Cần thiết có chính sách du học tại chỗ để nhiều sinh viên có điều kiện tiếp cận nền giáo dục tiên tiến", đồng thời ông cho rằng: "Đào tạo phải gắn với tư duy và suy nghĩ xem tương lai họ làm gì và xã hội cần gì, tức là phải dự báo được nhu cầu nhân lực". Cùng chung quan điểm trên, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Phạm Văn Thức chỉ rõ: "Gắn đầu ra của đào tạo nhân lực với yêu cầu của các đơn vị, doanh nghiệp, đồng thời tăng cường liên kết với các trường quốc tế, mời các giáo sư của các trường tiên tiến trên thế giới về công tác và giảng dạy tại các trường của thành phố".

Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Hải Phòng Phạm Văn Huấn cho rằng: "Cần nghiên cứu kỹ để đưa ra cơ chế đào tạo và sử dụng nhân lực thật hiệu quả trên cơ sở nắm chắc nguồn nhân lực cán bộ quản lý và kỹ thuật cao ở doanh nghiệp". Điều đó có nghĩa, các doanh nghiệp tiếp cận với các trường chủ động nguồn nhân lực cho tương lai, nếu cần, doanh nghiệp chuẩn bị đầu tư trước 2 - 3 năm để đào tạo nhân lực theo yêu cầu của mình. Phó Giám đốc Sở Công nghiệp Nguyễn Thu Hồng gợi ý: "Cần thành lập quỹ đào tạo nguồn nhân lực cao này từ nguồn đóng góp của các doanh nghiệp để gắn trách nhiệm và hiệu quả đào tạo phục vụ yêu cầu thực tiễn của mỗi doanh nghiệp". Mặt khác, theo Phó Giám đốc Sở Tài chính Lê Thị Thu Hương, thì: "Cần thay đổi cách đầu tư kinh phí đào tạo nhân lực theo hướng bảo đảm số lượng đi kèm chất lượng đầu ra và nơi nào làm tốt tất sẽ được ưu tiên nguồn kinh phí cho lĩnh vực này".

Để có được chất lượng đào tạo, ngoài việc hỗ trợ kinh phí đầu tư cho nguồn lao động cao cấp, cần tạo điều kiện đưa lao động ra đào tạo ở nước ngoài nếu cần thiết. Thành phố cần có chính sách đặc biệt để khuyến khích thu hút chất xám của thế giới, của cả nước vào Hải Phòng. Ngoài trải "thảm đỏ" đón họ vào tư vấn, giảng dạy, làm việc... cần có nhiều ưu đãi đặc biệt về thuế, về nơi ăn, chốn ở...khi họ đến công tác tại thành phố. Hơn nữa, Hải Phòng đang có hàng nghìn Việt kiều, nhiều người là giáo sư, tiến sỹ, doanh nhân giỏi, thành đạt thiết tha được cống hiến cho quê hương, thành phố cần tạo điều kiện đón họ về đóng góp cho sự phát triển của thành phố.

Phạm Lượng