Thiếu công cụ hỗ trợ xử lý tranh chấp môi trường ngoài tòa án

Tranh chấp môi trường ngoài tòa án qua nghiên cứu điểm ở Việt Nam hiện nay có nguyên nhân sâu xa chủ yếu là do thực hiện pháp luật về đầu tư, về bảo vệ môi trường không chặt chẽ, ý thức pháp luật về bảo vệ môi trường của bên gây hại chưa cao. Quá trình xử lý tranh chấp vẫn còn nhiều bất cập và thiếu các công cụ hỗ trợ…

Tranh chấp môi trường ngoài tòa án qua nghiên cứu điểm ở Việt Nam hiện nay có nguyên nhân sâu xa chủ yếu là do thực hiện pháp luật về đầu tư, về bảo vệ môi trường không chặt chẽ, ý thức pháp luật về bảo vệ môi trường của bên gây hại chưa cao. Quá trình xử lý tranh chấp vẫn còn nhiều bất cập và thiếu các công cụ hỗ trợ…

Cần xây dựng, ban hành Sổ tay hướng dẫn xử lý tranh chấp môi trường ngoài tòa án. Ảnh minh họa
Cần xây dựng, ban hành Sổ tay hướng dẫn xử lý tranh chấp môi trường ngoài tòa án. Ảnh minh họa

Chưa đồng bộ và thiếu công cụ hỗ trợ

Nghiên cứu của Viện Chiến lược, chính sách tài nguyên và môi trường (Bộ TN&MT) cho thấy, các tranh chấp thường liên quan đến ô nhiễm điện, nước, không khí, đất, hủy hoại tài nguyên... gây tác hại về thu nhập, sức khỏe, thu hẹp cơ hội việc làm, giảm chất lượng môi trường sống. Người dân sống quanh khu vực sản xuất của các nhà máy, công ty gây ô nhiễm thể hiện sự phản đối, gây sức ép đối với các đơn vị gây ô nhiễm.

Những phát hiện chủ yếu qua nghiên cứu điểm là việc thực hiện không chặt chẽ về môi trường khi thẩm định cấp phép đầu tư, đầu tư không đúng hoặc quá công suất được cấp phép. Các DN thiếu hoặc không tuân thủ đánh giá tác động môi trường, không có hệ thống xử lý hoặc có nhưng lại không đủ công suất, cũng như thiếu sự giám sát thường xuyên của cơ quan quản lý môi trường.

Thực tế các quy định về đánh giá tác động môi trường, giám sát bảo vệ môi trường DN lỏng lẻo, các chế tài xử lý chưa đủ mạnh trong khi đó việc thanh tra, kiểm tra chưa nghiêm, phân nhiệm cơ quan giám sát chưa phù hợp. Ý thức pháp luật của bên gây hại chưa tuân thủ hoặc thực hiện chưa nghiêm, họ vi phạm và chấp nhận chế tài hiện hành.

Tiến sĩ Nguyễn Trung Thắng - Viện Chiến lược, chính sách tài nguyên và môi trường - nhấn mạnh: Về thể chế, còn thiếu các văn bản pháp lý quy định thống nhất, cụ thể cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài tòa án từ quy trình, các bước, vai trò của các bên tham gia giải quyết tranh chấp; thiếu cơ quan có chức năng chủ trì hoặc làm đầu mối xử lý tranh chấp môi trường ngoài tòa án có thể chủ động trong việc huy động các bên tham gia, có các điều kiện nguồn lực cần thiết khác phục vụ cho công tác xử lý tranh chấp. Việc giải quyết tranh chấp vẫn mang nặng sắc thái áp đặt hành chính của các cơ quan công quyền, không có chức năng giải quyết tranh chấp ngoài tòa án.

Cơ chế hành chính đang tồn tại nghịch lý là xã không có chức năng giải quyết, gửi đơn thư lên huyện thì huyện không có trách nhiệm trả lời. Dân khiếu kiện vì bức xúc lại không có kiến thức chuyên môn, không được hỗ trợ pháp lý nên bức xúc càng lớn, có khuynh hướng họp nhau lại cùng đấu tranh, tạo sức ép với DN và cho rằng, phải kiện lên cấp cao nhất mới có kết quả. Người dân sau đó thường có các hành vi vi phạm như biểu tình, gây sức ép, phong tỏa hoạt động DN, phá hoại cây trồng, thả vật nuôi...

Hiện nay, các công cụ hỗ trợ để xác định thiệt hại do tác động của suy thoái môi trường về tài sản, sức khỏe, thu nhập, mức độ trong lành của môi trường sống còn thiếu hướng dẫn cụ thể. Chưa có phương pháp và quy chuẩn xác định mức độ ô nhiễm mùi dẫn đến giải quyết tranh chấp gặp khó khăn.

Việc đánh giá, xác định mức độ thiệt hại đến vật nuôi, cây trồng thiếu cơ sở khoa học, thường chỉ là thỏa thuận. Bồi thường thiệt hại về sức khỏe thực hiện theo quy định của pháp luật dân sự nhưng khó khăn liên quan đến việc chứng minh mức độ tác động, ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường đến sức khỏe. Bồi thường chất lượng môi trường sống dựa trên đề xuất của người dân và kiến nghị chính quyền giải quyết, song đến nay chưa có công cụ hỗ trợ.

Cách nào để hoàn thiện công tác giải quyết tranh chấp?

Nhóm các nhà nghiên cứu thuộc Viện Chiến lược, chính sách tài nguyên và môi trường cho rằng, hoàn thiện công tác giải quyết tranh chấp môi trường ngoài tòa án ở Việt Nam cần nhất thể hóa quy trình giải quyết, hoàn thiện cơ sở pháp lý, bộ công cụ hỗ trợ cũng như tăng cường cơ chế ngăn ngừa và giám sát thực hiện pháp luật nhằm hạn chế việc phát sinh tranh chấp; hỗ trợ tăng cường năng lực cho hệ thống cơ quan chức năng về giải quyết tranh chấp.

Về cơ sở pháp lý, thành lập tại mỗi cấp một cơ quan, tổ chức chuyên tư vấn, làm trung gian hòa giải khi xảy ra tranh chấp, như lập Trung tâm xử ý tranh chấp thuộc Ủy ban nhân dân huyện, trực tiếp chịu sự điều hành của lãnh đạo huyện; xây dựng mới và hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật quy định về giải quyết tranh chấp. Trung gian, hòa giải môi trường cần được tổ chức thực hiện một cách khách quan, minh bạch, có sự tham gia đầy đủ của các bên liên quan và các đại diện quyền lợi cho người dân và doanh nghiệp, gồm các cơ quan quản lý nhà nước liên quan, các nhà khoa học về môi trường, tổ chức nghề nghiệp ở địa phương, tổ chức xã hội, cộng đồng dân cư và các hộ gia đình trực tiếp chịu ảnh hưởng.

Việt Nam cần xây dựng, ban hành Sổ tay hướng dẫn xử lý tranh chấp môi trường ngoài tòa án áp dụng trong điều kiện hành chính của Việt Nam; nghiên cứu xây dựng, bổ sung các phương pháp lấy mẫu đo đạc, đánh giá ô nhiễm nhất là ô nhiễm không khí; đánh giá thiệt hại về môi trường, đặc biệt là ảnh hưởng đến sức khỏe và môi trường sống. Nếu có thể xác định mức ô nhiễm mà vượt ngưỡng phải xử lý bằng phương pháp thay thế hoặc loại bỏ như đóng cửa, di dời, đền bù ở vị trí khác. Đồng thời, phải quy định rõ phương thức đền bù, thỏa thuận đền bù trong các trường hợp hòa giải có đền bù đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho bên bị hại.

Công tác thông tin về môi trường cần được minh bạch hóa cho dân cư. Trong trường hợp tranh chấp đang trong quá trình xử lý việc giám sát thực hiện nghĩa vụ bảo vệ môi trường của DN, ngoài chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng cần có sự tham gia của các tổ chức xã hội, dân chúng trên địa bàn trên tinh thần minh bạch, dân chủ và hợp tác... Việt Nam cũng cần nghiên cứu để lập Tòa án môi trường ở các cấp để thực hiện việc phân xử, hòa giải theo đúng tính chất của xử lý tranh chấp.

Minh Nguyệt

Cùng chuyên mục
Bộ trưởng Bộ Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà phát biểu tại Hội nghị.

88,48% người dân hài lòng khi đi làm thủ tục hành chính

(PLVN) - Đây là thông tin được nêu ra tại Hội nghị Công bố Chỉ số hài lòng về sự phục vụ hành chính năm 2021 và Chỉ số cải cách hành chính năm 2021 của các bộ, cơ quan ngang bộ, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Hội nghị do Ban Chỉ đạo cải cách hành chính của Chính phủ tổ chức hôm nay (25/5).

Đọc thêm

Việt Nam đóng góp trách nhiệm vào nỗ lực chung đẩy nhanh phục hồi kinh tế, phát triển bền vững

Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu theo hình thức trực tuyến tại buổi lễ. Ảnh: VGP
(PLVN) - Việt Nam sẽ cùng các nước ASEAN và các đối tác liên quan tiếp tục thảo luận, làm rõ hơn nội hàm của các trụ cột hợp tác, đem lại một chương trình nghị sự kinh tế tích cực, hiệu quả, khả thi cho khu vực và cho mỗi nước; vì hòa bình, ổn định, hợp tác, phát triển, và thịnh vượng trong khu vực và trên toàn thế giới.

Làm rõ trách nhiệm, xử lý tổ chức và cá nhân vi phạm trong lập, chấp hành dự toán ngân sách

Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc trình bày báo cáo tại phiên họp.
(PLVN) - Ủy ban Tài chính, Ngân sách của Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương làm rõ trách nhiệm và có hình thức xử lý cụ thể đối với tổ chức, cá nhân nhiều năm vi phạm trong lập, chấp hành dự toán, quyết toán Ngân sách Nhà nước (NSNN); thực hiện nghiêm các giải pháp tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý, sử dụng NSNN theo đúng các Nghị quyết của Quốc hội.

Phấn đấu hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ năm 2022 và những năm tiếp theo

Phó Thủ tướng Lê Văn Thành thay mặt Chính phủ trình bày Báo cáo đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2021. Ảnh: VGP
(PLVN) - Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Văn Thành nhấn mạnh khi thay mặt Chính phủ trình bày Báo cáo bổ sung Kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội (KTXH) năm 2021, tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển KTXH những tháng đầu năm 2022 tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XV sáng nay, 23/5.

Giải quyết thấu đáo những vấn đề 'tồn đọng' về đất đai do lịch sử để lại

Ông Đỗ Văn Chiến, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam trình bày báo cáo tại phiên họp.
(PLVN) - Trên cơ sở tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và Nhân dân cả nước, Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam kiến nghị Đảng và Nhà nước quan tâm chỉ đạo giải quyết thấu đáo những vấn đề "tồn đọng" về đất đai do lịch sử để lại, nhất là tình trạng nhiều hộ gia đình đã nộp tiền sử dụng đất hàng chục năm nhưng chưa được giao đất, chưa được xây dựng nhà ở để ổn định cuộc sống.

Khai mạc trọng thể Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XV

Hình ảnh tại phiên khai mạc Kỳ họp.
(PLVN) - Đúng 9h hôm nay, 23/5, Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XV khai mạc trọng thể tại Hội trường Diên Hồng, Nhà Quốc hội, Thủ đô Hà Nội, với sự tham dự của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng; các lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước cùng gần 500 đại biểu đại diện cho ý chí, nguyện vọng của cử tri trong cả nước.

Khai mạc Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XV: Thảo luận dân chủ, bảo đảm chất lượng các quyết sách

Khai mạc Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XV: Thảo luận dân chủ, bảo đảm chất lượng các quyết sách
(PLVN) - Hôm nay (23/5), Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XV sẽ chính thức khai mạc tại Nhà Quốc hội, Thủ đô Hà Nội. Theo dự kiến chương trình, Quốc hội sẽ họp trong thời gian 19 ngày. Tại kỳ họp, Quốc hội sẽ tập trung vào công tác lập pháp, đồng thời xem xét, quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước và các nội dung quan trọng khác.

Đề nghị quy định Lịch sử là môn học bắt buộc cấp trung học

Các thành viên Ủy ban biểu quyết thông qua các báo cáo tại Phiên họp.
(PLVN) - Ủy ban Văn hóa, Giáo dục thống nhất đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp thu ý kiến các tầng lớp Nhân dân, đội ngũ chuyên gia lịch sử, các đại biểu Quốc hội, quy định môn học Lịch sử cấp trung học phổ thông trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018 là môn học bắt buộc.

Thủ tướng Chính phủ dự lễ kỷ niệm 90 năm thành lập tỉnh Gia Lai

Thủ tướng Chính phủ dự lễ kỷ niệm 90 năm thành lập tỉnh Gia Lai
(PLVN) - Tối ngày 21/5, tại quảng trường Đại Đoàn Kết, thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai, Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ tỉnh tổ chức trọng thể Lễ kỷ niệm 90 năm thành lập tỉnh Gia Lai (24/5/2032- 24/5/2022), công bố di sản thiên nhiên thế giới, di tích lịch sử tiêu biểu của tỉnh.