Thị trường ôtô thời WTO-Tín hiệu của đổi thay

"Những động thái đang diễn ra trên thị trường ôtô hiện nay, từ việc các hãng sản xuất tiến hành các chương trình khuyến mãi, giảm giá xe đến việc nhiều đối tác ôtô nước ngoài  chuẩn bị đầu tư sản xuất ôtô tại Việt Nam chưa hứa hẹn những thay đổi lớn trong những tháng cuối năm".

Người tiêu dùng cảm nhận được với lộ trình hội nhập kinh tế thế giới, xu hướng minh bạch thị trường là tất yếu, và cơ hội mua sắm những mặt hàng tiêu dùng cao cấp, trong đó có chiếc ôtô với giá hợp lý, chất lượng cao đang mở ra trước mắt họ. Nhưng với các doanh nghiệp sản xuất, nhất là tại các ngành công nghiệp mũi nhọn như công nghiệp ôtô, những dự báo không hề lạc quan từ các chuyên gia thị trường lại cho thấy tại thời điểm này, những tác động từ việc hội nhập WTO đang làm họ lúng túng và lo lắng bởi sự yếu kém nội tại sẽ tăng thêm rất nhiều yếu tố rủi ro khi bắt buộc phải hội nhập nền kinh tế toàn cầu. Sự lúng túng và lo lắng không dành riêng cho ai, mà đã trở thành một gánh nặng chung cho tất cả các doanh nghiệp ôtô quốc doanh, liên doanh và tư doanh. Không ai là người ngoài cuộc trong câu chuyện giá xe, chiến lược sản xuất và xác lập thị phần. Bên cạnh đó là sức ép của xe nhập và sự tham gia ngày càng nhiều các nhân vật sản xuất kinh doanh ôtô cả trong và ngoài nước.

Mức độ sụt giảm doanh số bán hàng của các thành viên VAMA - Hiệp hội các nhà sản xuất ôtô Việt Nam đến thời điểm hiện nay đã ở mức khiến cho các doanh nghiệp sản xuất ôtô phải tính lại chiến lược bán hàng và hậu mãi của mình. Theo lời một nhân vật đại diện của VAMA, trong tổng số sản phẩm bị giảm số lượng, từ năm 2003 đến tháng 10 năm nay, lượng xe con 5 chỗ ngồi bán ra thị trường giảm đến 43%. Thời gian  2 tháng trở lại đây, mặc dù nhiều hãng lớn như Ford, Toyota... đã điều chỉnh, hạ giá bán xe, tăng thời gian bảo hành, hậu mãi nhưng ôtô vẫn rơi vào tình trạng ế ẩm, người ngắm nhiều hơn người mua. Bình luận về tình trạng này, xu hướng chung dường như vẫn nhắm vào câu chuyện giá ôtô tại Việt Nam là cao, là bất hợp lý, là VAMA đang độc quyền chi phối thị trường ôtô trong nước...

Nhưng xét cho cùng, nguyên nhân giá ôtô bán trên thị trường cao không thể cứ trút cả lên đầu các hãng liên doanh - vốn xưa nay bị coi là của nước ngoài. Ai cũng biết giá ôtô phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có thuế, có chi phí đầu tư vốn, kỹ thuật và chi phí công nhân, đầu tư hạ tầng cơ sở... Bản thân người tiêu dùng cũng chi phối vào giá ôtô bằng nhu cầu và sự hiểu biết chấp nhận hay từ chối của mình. Nghĩa là, các nhà sản xuất ôtô không thể tự mình định nên giá ôtô tên thị trường.

Suốt một thời gian dài, giá ôtô trong nước trở thành vấn đề dư luận đầy bức xúc, đến mức Bộ Tài chính phải lên tiếng và Chính phủ đã ký Nghị định 12 cho phép nhập khẩu xe con đã qua sử dụng, hy vọng có thể điều tiết giá ôtô trong nước. Nhưng rồi chính mức thuế áp dụng quá cao đã làm cho Nghị định 12 mất đi khả năng thay đổi diện mạo thị trường ôtô đầy ảm đạm. Giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng đang hình thành một khoảng trống. Người mua xe tỏ thái độ quay lưng với các đại lý bán ôtô, nếu vì nhu cầu phải mua xe sẽ rất đắn đo, tâm lý chung là chờ đợi dù họ cũng hiểu ôtô giá rẻ trong giai đoạn này còn là sự mơ hồ; trong khi nhà sản xuất vẫn thận trọng, nhỏ giọt hạ giá bán.

Bước vào thời kỳ nền kinh tế Việt Nam phải tuân thủ những quy định chung, tương tác với các quốc gia trong khối thị trường mậu dịch chung thế giới, ngành công nghiệp ôtô Việt Nam muốn tồn tại sẽ phải làm mới mình, phải cạnh tranh khi giá ôtô dần dần hạ xuống do thuế nhập khẩu buộc phải giảm dần và được tính riêng biệt theo chỉ số dung tích xi-lanh. Nhưng để làm mới, để công nghiệp ôtô phát triển, lại là câu chuyện chung không dành riêng cho nhà sản xuất.

Trước hết cần nhận thấy, quan niệm coi các liên doanh ôtô như các hãng nước ngoài đã tạo nên tâm lý tách biệt giữa những hãng này với các doanh nghiệp ôtô quốc doanh. Mối quan hệ tương tác trong sản xuất giữa các thành viên VAMA và các doanh nghiệp lắp ráp ôtô khác không được xác lập khiến cho ngành công nghiệp phụ trợ không còn cơ hội để phát triển. Trong thực tế các doanh nghiệp có vốn đầu tư FDI vẫn sử dụng công nhân Việt Nam, vẫn sản xuất ra các sản phẩm ôtô tại Việt Nam, vẫn bán ôtô cho thị trường Việt Nam và vẫn đóng thuế cho Chính phủ. Vì vậy phải coi đó là các hãng sản xuất của Việt Nam chứ không phải là chỉ khai thác thuế, khiến cho giá xe chỉ có thể đội lên chứ không hề giảm xuống.

Thứ hai, vòng luẩn quẩn của nền công nghiệp ôtô nước nhà có nhiều nguyên nhân, trong đó có một nguyên nhân khiến thị trường ôtô một thập kỷ rưỡi qua khó mở rộng, đó là chủ trương hạn chế sử dụng ôtô của những người quản lý. Nhìn sang Trung Quốc, tại Bắc Kinh, năm 2004 chỉ có tỷ lệ 11% dân số sở hữu ôtô, nhưng hai năm sau - 2006, tỷ lệ đó đã là 28%. Nhìn lại người sử dụng ôtô của Việt Nam, số lượng người dân sử dụng ôtô quá thấp, số ôtô biển số công còn nhiều, dù nhu cầu mua ôtô, sử dụng ôtô của người dân là có thực nhưng họ không thể mua vì giá xe quá cao mà thôi.

Những động thái đang diễn ra trên thị trường ôtô hiện nay, từ việc các hãng sản xuất tiến hành các chương trình khuyến mãi, giảm giá xe đến việc nhiều đối tác ôtô nước ngoài  chuẩn bị đầu tư sản xuất ôtô tại Việt Nam chưa hứa hẹn những thay đổi lớn trong những tháng cuối năm, nhưng đã hé mở những tín hiệu tốt về việc người tiêu dùng sẽ nhận được sự công bằng hơn hiện tại, khi họ mua xe. Triển lãm quốc tế ôtô cuối tháng 10 qua là ngày hội ôtô đầu tiên của Việt Nam khi gia nhập WTO và cũng là triển lãm đầu tiên có sự tham gia nhiều khuôn mặt các nhà sản xuất ôtô thành viên VAMA. Dù sao đó cũng là một tín hiệu tốt, không chỉ cho người tiêu dùng mà còn cho cả thị trường ôtô thời kinh tế hội nhập mới.

• Hạnh Lâm