Thị trường ôtô 2007 - Người tiêu dùng giữa hai bờ thực ảo

Bước vào năm 2007, chỉ trong vòng một tháng, thị trường ôtô trong nước đã có khá nhiều biến động. Sau sự kiện số lượng ôtô bán ra trong tháng 12/2006 của các thành viên VAMA chợt tăng kỷ lục sau hơn một năm ế hàng: tới 62% so với tháng 11/2006 và tăng 27% so với cùng kỳ năm 2005 thì ngay cuối tháng 1 vừa qua, mẫu Camry 2007 đã “cháy hàng” trên thị trường. Cá biệt có trường hợp người tiêu dùng đã đặt tiền mua xe nhưng chỉ có thể nhận xe qua việc chi hoa hồng qua các trung gian… Nhưng trong tháng 1, lượng ôtô bán ra của VAMA lại sụt giảm 23% so với tháng trước.

Sự nóng lạnh bất thường của thị trường ôtô trong nước từ hơn mười năm nay không phải là sự bất ngờ, bởi hiện tượng đó đã tái diễn “có chu kỳ”: đầu năm hạ nhiệt, cuối năm sốt nóng. Người tiêu dùng Việt Nam nhiều năm liên miên phải chấp nhận mua xe giá đắt bởi không có phương án lựa chọn có lợi cho mình. Nhưng tại thời điểm mà chính sách thuế ôtô nhập khẩu được Nhà nước điều chỉnh thấp xuống, trước xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực và thị trường ôtô đã tăng thêm yếu tố cạnh tranh thì động thái thị trường thời gian qua lại tiếp tục chứng minh câu chuyện ôtô Việt Nam hiện còn chưa thể một sớm một chiều minh bạch giữa kẻ bán người mua và hiện vẫn tồn tại một khoảng thực - ảo trên thị trường ôtô. Trong khoảng thực và ảo đó, hàm chứa mối liên kết phi quyền lợi và mong manh giữa nhà hoạch định chính sách ôtô – nhà sản xuất và người tiêu dùng.

Nhiều người đã tìm cách lý giải sự thăng trầm đắt - ế của ôtô sản xuất trong nước: bởi tin đồn năm 2007 sẽ tăng thuế trước bạ ôtô. Nếu mua chậm, một chiếc xe loại tốt sẽ thua thiệt hàng trăm triệu bạc. Bởi do các hãng giảm giá bán và có chính sách khuyến mại và hậu mãi tốt, rồi bởi sự phát triển của thị trường chứng khoán và có nhiều đại gia “trúng quả” nên đầu tư ôtô chơi Tết, bởi lượng ôtô khách hàng đã đặt từ nhiều tháng trước và bởi cuối năm các cơ quan mua cần xe công để đi lại và giải ngân, v.v. và v.v…

Những lý giải trên đều đúng cả, nhưng thực chất trong câu chuyện cung cầu ôtô, hãy xem trong số khách hàng đó, đâu là khách hàng thực, đâu là nhu cầu thực và số khách hàng mua ôtô trong cơn sốt xe cuối năm đó, đã có thể coi là đại diện cho hơn 80 triệu người tiêu dùng Việt Nam hay chưa thì còn là câu chuyện phải ngẫm, phải bàn. Trong số 6.134 chiếc ôtô của các thành viên VAMA bán ra trong tháng 1, người ta thấy có những mẫu xe “đắt như tôm tươi”: Mitsubishi Jolie tăng tới khoảng 333%, Toyota Vios tăng 238%, các mẫu Toyota Innova và Honda Civic cũng được người tiêu dùng mua với số lượng khá lớn. Liệu số lượng xe Mitsubishi Jolie và Toyota Innova mà các hãng taxi mua vào có liên quan tới doanh số bán tăng cao của các hãng hay không? Và số “đại gia chứng khoán” chiếm tỉ lệ bao nhiêu trong số người mua xe, có thể đại diện cho người mua ôtô bình dân không? Nếu điều đó là đúng, thì cũng là một tín hiệu đáng mừng của thị trường: khi chiếc ôtô đã được người mua với nhu cầu thật sự, dù nó còn quá đắt!

Kể từ khi các nhà sản xuất ôtô thế giới đầu tư vào Việt Nam, khởi đầu cho nền móng một ngành công nghiệp ôtô nội địa, người Việt Nam đã thay thế dần những mẫu ôtô cũ kỹ và đã dần sở hữu những mẫu xe hiện đại và đã có khá nhiều người đủ tiền mua những chiếc ôtô sang trọng bậc nhất nhì thế giới. Nhưng nếu đặt câu hỏi: liệu Việt Nam đã thực sự có một thị trường ôtô đúng nghĩa hay chưa thì thật khó có câu trả lời đủ sức thuyết phục. Hiện nay theo thống kê, tại Việt Nam có khoảng gần 1 triệu xe được cấp đăng ký lưu thông, và số lượng ôtô được mua bằng quỹ công chiếm tỷ lệ khá cao, như lời một quan chức bộ tài chính nói: phải dùng cả bãi sông Hồng mới chứa hết. Nhìn vào số lượng ôtô cũ được nhập khẩu theo Nghị định 12, dòng xe sang chiếm tỷ lệ áp đảo. Phân tích những mẫu xe bán chạy trong năm 2006, ngoài các mẫu ôtô có sức gây sóng gió trên thị trường như Innova của Toyota, Civic của Honda, Everest của hãng Ford, v.v.  thì còn có mẫu Matiz của hãng Daewoo cũng thuộc hàng bán chạy. Có thể nhận thấy, trên thị trường ôtô, đang có sự thay đổi về chất đối với người tiêu dùng và trong số khách hàng mua xe, tỉ lệ người tiêu dùng muốn sở hữu một chiếc ôtô giá bình dân để đi lại vẫn không phải chiếm số đông.

Một thị trường ôtô trải qua thời gian khá dài hàm chứa sự thực và ảo, với những động thái của nhà sản xuất chạy đua cùng thuế tạo ra một biểu đồ giá xe thăng giáng không vì quyền lợi người mua, một chính sách thuế ôtô luôn được điều chỉnh và chậm thực thi (ví như thuế nhập khẩu ôtô nguyên chiếc thời gian qua) đã khiến người tiêu dùng phải phân tâm và không thể định hướng vào một chiếc ôtô họ yêu thích. Xe giá rẻ, dù chỉ tiếp cận qua các cuộc triển lãm ôtô thường niên, dù là xe Trung Quốc hay Malaysia, Hàn Quốc… với tầm giá trên dưới 10 ngàn USD sau thuế đã có thể khiến dư luận rộn ràng và khiến  người tiêu dung khấp khởi đón chờ. Một thị trường ôtô thật sự, những người tiêu dùng thật sự và nhu cầu thật sự tại Việt Nam là có thực, nhưng tất cả đều phía sau những cơn nóng lạnh thật ảo của thị trường ôtô hiện tại.

Năm 2007, có thể vẫn là năm hy vọng của người mua ôtô Việt Nam

• Hạnh Lâm