Thị trường dịch vụ pháp lý tăng nhanh nhưng còn nhiều thách thức

Ngày 9/9, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo tham vấn “Giải pháp phát triển thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch, chuyên nghiệp và hiệu quả” tại khu vực phía Nam. Hội thảo nằm trong khuôn khổ Dự án “Tăng cường pháp luật và tư pháp tại Việt Nam Giai đoạn II” (Dự án EU JULE II) do Liên minh Châu Âu tài trợ.

Thị trường tăng nhanh nhưng quy mô còn nhỏ

Phát biểu khai mạc, bà Đặng Kim Hoa, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp (BTTP), Bộ Tư pháp, cho rằng thị trường dịch vụ pháp lý không chỉ góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp (DN) mà còn là một bộ phận của “hạ tầng pháp lý”, góp phần tạo môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn, lành mạnh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo bà Hoa, bên cạnh những kết quả đạt được, thị trường dịch vụ pháp lý vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ, trong đó có những khoảng trống, thách thức của khung khổ pháp lý và cơ chế quản lý; yêu cầu nâng cao tính minh bạch, cạnh tranh bình đẳng; năng lực cung cấp dịch vụ pháp lý chuyên sâu trong quá trình hội nhập quốc tế.

Theo bà Phạm Thùy Linh, Phó Trưởng phòng quản lý luật sư, tư vấn pháp luật, Cục BTTP, Bộ Tư pháp thông tin, tính đến ngày 31/5/2026, Việt Nam có hơn 22.600 luật sư đang hoạt động tại hơn 6.500 tổ chức hành nghề luật sư. So với năm 2006, số lượng luật sư đã tăng hơn 18.000 người.

Các tổ chức hành nghề luật sư cũng tăng bình quân khoảng 300-400 tổ chức mỗi năm, phạm vi cung cấp dịch vụ đa dạng hơn và chất lượng từng bước được nâng lên. Tuy nhiên, quy mô nhỏ vẫn chiếm đa số, nhiều tổ chức chỉ có vài luật sư, chưa chú trọng đúng mức đến quản trị, đào tạo, xây dựng thương hiệu và ứng dụng công nghệ. Quy mô tổ chức chưa tương xứng với yêu cầu phát triển của thị trường, trong khi giá trị vụ việc phần lớn còn thấp.

Đại diện Cục BTTP cũng chỉ ra những bất cập trong quy định về luật sư, luật sư tập sự, dịch vụ pháp lý, kinh doanh dịch vụ pháp lý và tư vấn pháp luật. Việc đăng ký kinh doanh hoạt động đại diện, tư vấn pháp luật còn có cách hiểu chưa thống nhất, dẫn đến tình trạng người không đủ tiêu chuẩn về chuyên môn, nghiệp vụ, đạo đức nghề nghiệp luật sư cung cấp dịch vụ như luật sư tại một số địa phương.

Cục đề xuất hoàn thiện, trình Quốc hội ban hành Luật Luật sư (sửa đổi) và các quy định liên quan, làm rõ khái niệm, phạm vi dịch vụ pháp lý và quy định rõ việc xử lý các trường hợp không đủ điều kiện hành nghề nhưng cung cấp dịch vụ như luật sư.

Ở góc nhìn từ phía tổ chức hành nghề luật sư, LS.TS Phan Trung Hoài, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam, cho rằng việc phát triển thị trường cần gắn với yêu cầu tạo dựng môi trường mở, minh bạch và chuyên nghiệp, đồng thời khắc phục tình trạng cung cấp dịch vụ pháp lý bởi những chủ thể không đủ điều kiện hành nghề luật sư.

Theo ông, cần có cơ chế, chính sách thuận lợi để thu hút các luật sư, tổ chức hành nghề luật sư có uy tín; đồng thời khuyến khích các tổ chức luật sư nước ngoài hoạt động tại Việt Nam theo hướng tăng cường sự tham gia của nguồn lực trong nước. Việc phát triển thị trường cũng cần bảo đảm sự cân bằng giữa tính dịch vụ và tính xã hội của nghề luật sư.

LS Hoài cũng nhấn mạnh vai trò của quản lý nhà nước và tự quản nghề nghiệp, trong đó cần giải quyết mối quan hệ giữa hai cơ chế này. Cùng với đó là đẩy nhanh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu pháp lý lớn và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong hoạt động hành nghề cũng như quản lý.

Minh bạch dữ liệu, nâng năng lực cạnh tranh

Nêu ý kiến tại hội thảo, LS Hà Hải, Ủy viên Ban thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP HCM cho rằng, thị trường dịch vụ pháp lý đã có bước phát triển đáng kể khi số lượng luật sư tăng từ khoảng 10.000 người năm 2016 lên hơn 22.000 người năm 2026; doanh thu năm 2025 ước khoảng 6.000 tỷ đồng, số thuế nộp khoảng 750 tỷ đồng. Tuy nhiên, ông cho rằng thị trường vẫn thiếu minh bạch về thông tin, dữ liệu và cơ chế giám sát, đặc biệt đối với các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài.

LS Hà Hải đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm sự công bằng trong hoạt động hành nghề; đồng thời nghiên cứu cơ chế để luật sư nước ngoài, tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tham gia các tổ chức nghề nghiệp, đồng thời có chính sách hỗ trợ luật sư TP HCM nâng cao năng lực chuyên môn và ngoại ngữ, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

LS Đương Đình Nam, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư tỉnh Lâm Đồng, cho rằng công tác quản lý, giám sát các tổ chức hành nghề luật sư từ địa phương khác đến hoạt động tại các tỉnh còn bất cập. Ông dẫn thực tế tại Lâm Đồng, các tổ chức này ít được thanh, kiểm tra hơn, trong khi Đoàn Luật sư địa phương khó quản lý, nhắc nhở do luật sư không phải thành viên của Đoàn.

Ông cũng đặt vấn đề về tình trạng người không phải luật sư nhưng thực hiện dịch vụ đại diện theo ủy quyền có thu phí, thường được gọi là “thầy kiện”. Theo LS Nam, những người này không chịu sự điều chỉnh của Luật Luật sư và các yêu cầu về chuẩn mực nghề nghiệp như luật sư; có trường hợp còn bị phản ánh, khiếu nại về việc mạo nhận là luật sư. Ông cho rằng tình trạng này đang diễn ra và ảnh hưởng đến hình ảnh luật sư, cần được các cơ quan chức năng quan tâm xử lý.

Bà Nguyễn Thụy Thanh Yên, Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Khánh Hòa, cho biết địa phương hiện có 74 tổ chức hành nghề luật sư và 216 luật sư, song quy mô hoạt động còn nhỏ, chất lượng dịch vụ pháp lý chưa đồng đều và chưa tương xứng nhu cầu thực tế.

Theo bà Yên, công tác quản lý còn gặp khó khăn do chưa có phần mềm, cơ sở dữ liệu dùng chung trên toàn quốc, khiến việc trao đổi, xác minh thông tin giữa các địa phương phải thực hiện bằng văn bản, mất thời gian. Bà kiến nghị rà soát, điều chỉnh các quy định đối với luật sư, tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài; bổ sung, đồng bộ các quy định còn chồng chéo và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung trên toàn quốc.

Từ thực tiễn hoạt động tại Đồng Nai, LS Lê Quang Y, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP Đồng Nai, cho rằng phát triển thị trường dịch vụ pháp lý không chỉ dừng ở việc tăng số lượng luật sư mà cần xây dựng hạ tầng minh bạch về thông tin, quản trị chất lượng và trách nhiệm nghề nghiệp.

Theo ông, đến tháng 8/2026, Đồng Nai có khoảng 667 luật sư, hơn 200 người tập sự hành nghề luật sư và 196 tổ chức hành nghề luật sư, cùng 40 luật sư hành nghề với tư cách cá nhân. Ông đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về luật sư, kết nối giữa Bộ Tư pháp, Liên đoàn Luật sư Việt Nam và các Đoàn Luật sư; đồng thời tăng cường quản trị chất lượng, đào tạo và ứng dụng công nghệ trong hoạt động hành nghề.

Ở góc độ cơ quan quản lý, bà Bùi Thị Công Nương, Phó Trưởng phòng BTTP, Sở Tư pháp TP HCM, cho biết tính đến ngày 31/5/2026, TP HCM có 10.263 luật sư, 2.414 tổ chức hành nghề luật sư, 630 chi nhánh và 778 luật sư hành nghề với tư cách cá nhân. Tuy nhiên, chất lượng, trình độ và tính chuyên nghiệp của một bộ phận luật sư chưa đồng đều; số luật sư có năng lực chuyên sâu trong các lĩnh vực như thương mại quốc tế, đầu tư, chứng khoán, tài chính - ngân hàng, sở hữu trí tuệ còn hạn chế.

Việc một số DN không đăng ký hoạt động tại Sở Tư pháp nhưng cung cấp, quảng cáo dịch vụ pháp lý cũng gây nhầm lẫn cho khách hàng và tiềm ẩn rủi ro. Sở Tư pháp TP HCM đề xuất tiếp tục hoàn thiện Luật Luật sư, đẩy mạnh số hóa và chia sẻ dữ liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất trên toàn quốc, đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát và hậu kiểm đối với hoạt động hành nghề luật sư.