Thị trường cung ứng khí Argon cho máy Plasma Lạnh (Kỳ 2): Những gói thầu được “may đo” riêng cho một nhà cung cấp

Như thông tin Báo Pháp luật Việt Nam đã đăng tải trước đó về thực trạng nhiều máy Plasma Lạnh do công ty P.V.N cung cấp đang được lắp đặt vòng mã hoá, kết nối điện tử thông qua cổng HDMI. “Khoá” kỹ thuật này không tăng tính an toàn cho thiết bị cũng như không tăng hiệu quả hoạt động của máy mà chỉ tăng độ “nhận diện chính chủ” được cài đặt sẵn.

Từ đây, bệnh viện khi mua sắm các bình khí Argon để vận hành máy Plasma Lạnh đều phải sử dụng sản phẩm có thể tương thích với mã hoá kỹ thuật thì mới có thể hoạt động.

Đây không chỉ là sự ngẫu nhiên mà đặt ra vấn đề về sự thiếu cạnh tranh lành mạnh của thị trường cung ứng khí Argon, khi đang ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí của người bệnh.

Theo tìm hiểu của phóng viên, nước ta hiện có 3 đơn vị sản xuất trong nước và một số đơn vị nhập khẩu cung cấp máy Plasma Lạnh (công nghệ từ các nước Đức và Hàn Quốc), và các máy hoạt động dựa trên 2 nguyên lý phát tia plasma khác nhau là hồ quang trượt và sử dụng sóng cao tần, vì vậy giá thành cũng có sự khác biệt.

Đối với việc mua và sử dụng máy Plasma Lạnh thì được hiểu cũng giống như một chiếc xe máy chạy xăng, xe thì mua 1 lần nhưng muốn vận hành thì phải đổ xăng liên tục. Ở đây, khí Argon đóng vai trò tương tự, là nhiên liệu cấp vào để máy Plasma có thể hoạt động.

Nhu cầu sử dụng máy trong hỗ trợ điều trị cho người bệnh là ngày càng cao kéo theo thị trường cung ứng bình khí Argon trở nên “hấp dẫn”. Tuy nhiên, trong thời gian dài sử dụng thì chi phí về khí Argon sẽ lớn hơn nhiều so với số tiền mua máy lúc đầu, do đó có đơn vị sẵn sàng cho thuê máy Plasma Lạnh giá rẻ, thậm chí cho các đơn vị mượn máy chỉ để bán khí Argon.

Dù vậy, hiện mới chỉ có một số ít đơn vị sản xuất khí tham gia vào “cuộc đua” cung cấp cho hàng trăm bệnh viện và cơ sở y tế trên cả nước, thực tế này không hẳn do đòi hỏi cao ở công nghệ sản xuất hay giá thành nguyên liệu đầu vào.

Theo một đại diện đơn vị chuyên sản xuất các loại khí, khí Argon có sẵn trong không khí và công nghệ để làm ra khí Argon cũng không quá phức tạp, bởi vậy, giá sản xuất 1kg khí Argon lỏng tinh khiết 99.999% dao động từ 8.000 - 10.000 đồng/1kg.

Bình chứa khí hiện đơn vị được nhập khẩu, để sản xuất thành phẩm (gồm cả chi phí kiểm định) một bình khí Argon có áp suất và nồng độ đạt tiêu chuẩn dung tích 8 lít là hơn 1.000.000 đồng (riêng về khí khoảng 200.000 đồng). Mức giá này đang chênh lệch lớn so với giá dự toán mua sắm từ một số bệnh viện, cơ sở y tế.

Những gói thầu được “may đo” riêng

Trong nhiều năm liền, các gói thầu mua sắm vật tư tiêu hao là khí Argon tại một bệnh viện đều được “may đo” cho chính nhà cung cấp máy Plasma Lạnh trước đó.

Đơn cử, tháng 6/2020, Bệnh viện Phụ sản T.B đấu thầu mua sắm và lắp đặt máy Plasma Lạnh do công ty P.V.N trúng thầu với giá hơn 1,5 tỷ đồng. Các năm sau đó, công ty P.V.N là đơn vị trúng thầu các gói mua sắm khí Argon của Bệnh viện Phụ sản T. với tổng giá trị hơn 9 tỷ đồng. Cụ thể, tháng 12/2021, công ty này cũng trúng gói cung cấp khí trị giá 465 triệu đồng. Đến tháng 5/2023, tại gói thầu mua sắm Khí sử dụng cho máy phát tia Plasma lạnh hỗ trợ điều trị vết thương thì công ty P.V.N là đơn vị duy nhất tham dự và trúng thầu với giá trị 2,25 tỷ đồng.

Vào tháng 1/2026, khi Bệnh viện Phụ sản T. B đấu thầu mua khí sử dụng cho máy Plasma lạnh thì công ty P.V.N tiếp tục là đơn vị trúng thầu với giá trị 6,6 tỷ đồng. Đáng chú ý, tại gói thầu này có nhà thầu dù bỏ giá thấp hơn 700 triệu đồng nhưng vẫn bị loại do bình khí Argon cung cấp không tương thích với giao diện HDMI của máy Plasma Lạnh do công ty P.V.N bán cho bệnh viện trước đó.

Tra cứu thông tin từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, Bộ Tài chính liên quan đến các hoạt động mua sắm khí plasma này cho thấy nhiều đơn vị đang bị “phụ thuộc” vào “khoá” kỹ thuật này. Vào cuối năm 2024, tại gói thầu mua sắm vật tư tiêu hao của Bệnh viện B.Đ , công ty P.V.N cũng là đơn vị duy nhất tham dự cung cấp phần khí plasma và trúng thầu với giá trị 6 tỷ đồng.

Tháng 3/2025, tại gói thầu  mua sắm hoá chất, vật tư tiêu hao tại Bệnh viện H.Y công ty P.V.N cũng là đơn vị duy nhất tham dự phần cung cấp khí sử dụng cho máy phát tia plasma lạnh và trúng thầu với mức giá 5,88 tỷ đồng. Cũng thời gian này, tại gói thầu mua sắm khí sử dụng cho máy phát tia plasma lạnh hỗ trợ điều trị vết thương của Bệnh viện Sản nhi H., công ty P.V.N cũng là đơn vị duy nhất tham dự và trúng thầu với mức giá 750 triệu đồng.

Mới đây, vào Bệnh viện Sản nhi H.Y tiếp tục mở thầu để mua khí sử dụng cho máy phát tia plasma lạnh năm 2026 với giá trị hơn 1 tỷ đồng, đơn vị này đưa ra yêu cầu nhà thầu tham dự phải đảm bảo về thông số kỹ thuật có “Giao diện kết nối điện tử HDMI” kèm theo chứng nhận Trang thiết bị y tế loại C. Kết quả, chỉ có công ty P.V.N tham dự và trúng thầu.

Một điểm chung từ kết quả các gói thầu nêu trên đều chỉ có một nhà thầu tham dự và trúng thầu, tham khảo giá dự toán cho thấy giá trúng thầu bình khí Argon (dung tích 8L chứa khoảng 4kg khí) trong nhiều năm luôn duy trì 3 triệu đồng/bình.

Thực tế này cho thấy cơ chế đấu thầu trong trường hợp nêu trên hầu như không tạo ra áp lực cạnh tranh về giá, đồng thời phản ánh rõ sự phụ thuộc của cơ sở y tế vào một nhà cung cấp duy nhất, nguyên nhân một phần cũng từ vòng mã hoá, khoá kỹ thuật đối với bình khí Argon dẫn đến các cơ sở y tế khi đấu thầu mua sắm khí Argon phải mua bình khí có thể kết nối qua cổng HDMI để tương thích với máy Plasma Lạnh đang sử dụng.

“Nút thắt” này vô hình chung khiến các bệnh viện, cơ sở y tế bị “ràng buộc” vào một nhà cung cấp vật tư tiêu hao cho thiết bị do chính mình sở hữu, đồng thời làm giảm tính chủ động trong hoạt động chuyên môn và quản lý chi phí. Bởi vậy, trong nhiều năm liền, các gói thầu mua sắm vật tư tiêu hao là khí Argon tại nhiều bệnh viện đều được “may đo” cho một đơn vị. Điều này đang bộc lộ rõ những dấu hiệu thiếu minh bạch đối với thị trường cung ứng khí Argon sử dụng cho máy Plasma Lạnh nói riêng.

Bên cạnh đó, theo thực tế sử dụng tại các cơ sở y tế, thiết bị plasma lạnh hiện nay được dùng chủ yếu trong hỗ trợ diệt khuẩn, hỗ trợ lành vết mổ cho phụ nữ sau sinh, và hỗ trợ làm khô cuống rốn cho trẻ sơ sinh, đây là những nhóm đối tượng nhạy cảm, cần được ưu tiên bảo vệ.

Do đó, các bất cập liên quan đến rào cản kỹ thuật, giá khí Argon cao và thiếu cạnh tranh không chỉ là vấn đề về kinh tế, kỹ thuật, mà còn tác động trực tiếp đến chi phí điều trị, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và quyền lợi của các nhóm đối tượng cần được quan tâm đặc biệt.

Trước thực tế trên, đề nghị cơ quan chức năng liên quan của Bộ Y tế sớm kiểm tra, làm rõ những tồn tại, bất cập, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh để người bệnh có thể tiếp cận đa dạng công nghệ với mức giá tốt hơn trong việc sử dụng dịch vụ máy Plasma Lạnh nói riêng. Đồng thời, giảm áp lực chi phí khi mua sắm vật tư tiêu hao, trang thiết bị y tế tại các bệnh viện và cơ sở y tế.