Thị trường của người nghèo và mối lo bị ’đóng băng’

Libya được Bộ LĐTBXH chọn là thị trường triển khai Quyết định 71 của Thủ tướng chính phủ về hỗ trợ người nghèo đi XKLĐ bởi yêu cầu tay nghề giản đơn và mức lương cao nhất khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, mới qua gần 1 năm thí điểm, thị trường này đã phát sinh nhiều vấn đề, nếu không khắc phục sớm, sẽ dẫn tới tan vỡ hoặc đóng băng…

Nhiều hợp đồng lớn trong lĩnh vực xây dựng

Những công trường xây dựng lớn ở hai thành phố quan trọng nhất Libya là Tripoli ở phía Tây Bắc và Benghazi ở phía Đông đang có nhu cầu tiếp nhận một số lượng lớn lao động nam trong lĩnh vực xây dựng.

Ông Nguyễn Xuân Vui – TGĐ Công ty Airseco cho biết, tập đoàn đa quốc gia China states - cũng là nhà thầu xây dựng lớn nhất nhì khu vực Trung Đông vừa “đặt hàng” Airseco 300 thợ nề. Lương cơ bản và trợ cấp tiền ăn khoảng 7,2 triệu đồng/tháng (tương đương 480 LYD), người lao động được cung cấp 3 bữa ăn miễn phí, miễn phí ký túc xá với đầy đủ điện nước và điều hòa nhiệt độ.

Chủ sử dụng còn cung cấp phương tiện đi lại cho người lao động và Chính phủ Lybya quy định lao động nước ngoài không phải nộp bất kỳ một khoản thuế, phí nào trong thời gian thực hiện hợp đồng (2 năm, gia hạn 1 năm). Nhẩm tính, một lao động sẽ có thu nhập khoảng 8-9 triệu đồng/tháng (tùy thuộc giờ làm thêm nhiều hay ít), trong khi phí xuất cảnh chỉ khoảng 1.600 USD/người.

 “Mức lương này cạnh tranh hơn hẳn so với các thị trường ở khu vực Trung Đông như Dubai, Catar, Ẩ Rập Saudi, đó là chưa kể chủ sử dụng tại Libya nếu là tập đoàn đa quốc gia thì quyền lợi của người lao động sẽ luôn được đảm bảo”, ông Vui khẳng định.

 Chẳng thế mà Airseco đã mạnh dạn cam kết với người lao động nếu có rủi ro như lương không đúng hợp đồng hay không đủ việc làm thì Airseco sẽ chịu trách nhiệm bồi thường cho người lao động. 

Cũng bởi tính ổn định của thị trường Libya mà năm 2009 Bộ LĐTBXH đã trình Chính phủ phương án đưa lao động huyện nghèo (thuộc diện hỗ trợ theo QĐ 71 của Thủ tướng Chính phủ) đi làm việc tại thị trường này.

Ngày 28/5/2010 Bộ trưởng bộ LĐTBXH đã ban hành QĐ số 653 phê duyệt đề án đưa lao động sang Libya với mục tiêu mỗi năm đưa từ 5.000-7.000 lao động sang thị trường này. Một số DN đã được chọn tham gia thí điểm thị trường Libya. Những lao động huyện nghèo đầu tiên cũng đã được đưa sang làm việc tại Libya suôn sẻ.

Theo số lượng thống kê chưa đầy đủ, Libya đang có khoảng hơn 4.000 lao động Việt Nam làm việc.

Mối lo kịch bản Cata lặp lại

Các DN XKLĐ đều cho biết, từ trước tới nay chưa có thị trường nào được Bộ LĐTBXH triển khai thận trọng như Libya. Đề án qua 6 tháng thẩm định mới được ban hành, các DN triển khai đề án cũng được chọn lọc kỹ lưỡng nếu như không muốn nói là quá khắt khe.

Các đơn hàng cũng được cán bộ của Cục QLLĐNN thẩm định tại Libya, đảm bảo mức lương tối thiểu và các điều kiện lao động khác mới được tiến hành đưa lao động sang. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, thị trường này đã phát sinh nhiều vấn đề.

Mới đây nhất, 108 lao động đã bị chủ sử dụng trả về nước trước hạn mà nguyên do một phần do người lao động gây ra.

Giám đốc một đơn vị có “quân” bị trả về nước phàn nàn: thị trường Libya đang lặp lại “vết xe đổ” của thị trường Cata năm 2008. Người lao động tụ tập nấu rượu lậu, uống rượu say rồi đánh nhau, đánh cả quản lý, thậm chí đã nảy sinh tình trạng ăn cắp vặt và đánh bạc. Phía người lao động cũng “phản kháng” là bị hàm oan và yêu cầu công ty phải giải quyết thỏa đáng, đảm bảo quyền lợi của người lao động bởi có nhiều lao động không tham gia đánh nhau, uống rượu nhưng vẫn bị đuổi về nước. Cả 108 lao động đều ký đơn và đi gõ cửa các cơ quan chức năng đòi quyền lợi.

Đáng lo ngại hơn, giám đốc một đơn vị khác vừa trở về từ Libya cho biết, đã có khoảng 2.000 lao động Ấn Độ bị về nước trước hạn khi không tuân thủ hợp đồng cũng như do công ty môi giới vô trách nhiệm.

Vị giám đốc này khuyến cáo các doanh nghiệp Việt Nam cần cẩn trọng với các hợp đồng mà môi giới là người bản xứ bởi có tình trạng các môi giới này không đảm bảo đủ việc làm cho lao động nhưng vẫn tuyển dụng lao động sang để hưởng phí môi giới. “Theo quy định của Libya, đơn hàng phải còn ít nhất đủ 01 năm làm việc mới được cấp visa cho lao động song nhiều môi giới có gian dối nên có hợp đồng người lao động sang tới nơi chỉ làm việc 6-7 tháng đã hết việc làm”.

Trước thực trạng này, mới đây, Cục QLLĐNN đã có văn bản số 1257 yêu cầu các doanh nghiệp tham gia thị trường Libya tăng cường quản lý lao động làm việc tại thị trường này.

Cục QLLĐNN cũng yêu cầu DN khi thẩm định hợp đồng phải chứng minh tư cách pháp nhân của công ty sử dụng lao động và được cơ quan có thẩm quyền của Libya cho phép thực hiện. DN cũng phải cung cấp phương án thực hiện hợp đồng một cách cụ thể từ tuyển chọn đến đào tạo, đưa lao động đi cũng như quản lý lao động tại Libya.

Tại Libya, DN phải cử cán bộ quản lý lao động có đủ trình độ, nghiệp vụ, hoạt động dưới ba chức danh: điều phối viên hoặc kỹ sư, đốc công.

“Vấn đề quan trọng là Bộ LĐTBXH sẽ phải xử lý nghiêm khắc các DN có sai phạm khi thực hiện đề án đưa lao động sang Libya làm việc. Thẩm định kỹ mức phí môi giới mà các DN thực hiện cũng như quy trình đào tạo, quản lý lao động cũng như kỹ năng xử lý, khắc phục khi xảy ra sự cố trong quá trình lao động làm việc tại Libya. Tránh để xảy ra tình trạng “vết dầu loang” như từng xảy ra tại Cata dẫn tới tình trạng hiện nay người lao động “e sợ” thị trường Cata và uy tín lao động Việt Nam tại thị trường này cũng không còn”, giám đốc một đơn vị khác thẳng thắn kiến nghị.

Thiết nghĩ, đây là những kiến nghị rất cần được cơ quan quản lý lắng nghe, tiếp thu để giữ vững và phát triển thị trường Libya - một thị trường tiềm năng, phù hợp với trình độ lao động Việt Nam- trong năm nay cũng như trong thời gian tới.

Thanh Lương