Thi hành án dân sự trong giai đoạn mới: đổi mới đồng bộ, thực thi hiệu quả, phụng sự nhân dân

Thi hành án dân sự là khâu trực tiếp đưa các phán quyết của Tòa án vào cuộc sống, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, giữ nghiêm kỷ cương pháp luật và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với công lý. Bước vào giai đoạn phát triển mới, Hệ thống Thi hành án dân sự (THADS) đang chuyển mình mạnh mẽ, không chỉ qua kết quả thi hành án mà còn ở việc tổ chức lại bộ máy, chuẩn hóa nghiệp vụ, nâng cao trách nhiệm phục vụ và từng bước hình thành phương thức quản trị dựa trên dữ liệu số. Kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Thi hành án dân sự, Báo Pháp luật Việt Nam trân trọng giới thiệu bài viết của Đồng chí Nguyễn Thắng Lợi, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tư pháp, Bí thư Đảng ủy, Cục trưởng Cục Quản lý Thi hành án dân sự.

Công tác THADS đang đứng trước sức ép ngày càng lớn. Số lượng việc và tiền phải thi hành tăng nhanh; nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng, tín dụng, ngân hàng có quy mô tài sản đặc biệt lớn, liên quan đến nhiều địa phương và đông đảo đương sự. Cùng với đó là yêu cầu tinh gọn bộ máy, siết chặt kỷ luật, nâng cao trách nhiệm giải trình, cải cách thủ tục và đẩy mạnh chuyển đổi số trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế. Bởi vậy, Hệ thống THADS không thể chỉ tăng cường độ tổ chức thi hành án hoặc xử lý tình huống riêng lẻ, mà phải tái cấu trúc đồng bộ từ thể chế, tổ chức, quy trình nghiệp vụ đến phương thức quản lý và chất lượng đội ngũ. Chính từ yêu cầu đó, đổi mới tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu quả thực thi trở thành điểm khởi đầu của tiến trình chuyển mình.

Từ tinh gọn bộ máy đến nâng cao hiệu quả thực thi

Việc tổ chức lại Hệ thống THADS theo mô hình mới là bước cải cách lớn, chưa từng có tiền lệ về quy mô và mức độ tác động. Từ mô hình 63 Cục THADS cấp tỉnh và 693 Chi cục cấp huyện, Hệ thống được sắp xếp thành 34 cơ quan THADS tỉnh, thành phố, trực tiếp quản lý 355 Phòng THADS khu vực. Đây không đơn thuần là giảm đầu mối, mà là sự thay đổi căn bản về chỉ đạo, điều hành, phân cấp, phân quyền và tổ chức thực thi nhiệm vụ.

Cục Quản lý THADS đã tập trung kiện toàn đội ngũ lãnh đạo, chuẩn hóa quy chế làm việc, phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp, tăng cường kiểm tra, giám sát và trách nhiệm người đứng đầu. Phương thức điều hành được định hướng theo nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm và rõ kết quả; phân cấp, phân quyền đi liền với kiểm soát quyền lực. Thực tiễn cho thấy không thể vận hành một bộ máy mới bằng tư duy và cách làm cũ. Chuyển đổi mô hình phải đồng thời là chuyển đổi tư duy quản trị và văn hóa công vụ. Từ nền tảng đó, yêu cầu đổi mới tiếp tục được cụ thể hóa trong từng khâu nghiệp vụ.

Việc sắp xếp bộ máy, chuẩn hóa quy trình và tăng cường trách nhiệm chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành kết quả cụ thể đối với người dân, tổ chức và Nhà nước. Trong lĩnh vực THADS, thước đo cuối cùng không phải là số lượng hồ sơ đã xử lý, mà là mức độ bản án, quyết định của Tòa án được thực thi trên thực tế. Một phán quyết dù đúng đắn nhưng chậm được thi hành hoặc thi hành không đầy đủ thì quyền và lợi ích hợp pháp của các bên vẫn chưa được bảo đảm, hiệu lực của pháp luật cũng chưa được thể hiện trọn vẹn.

Những kết quả đạt được liên tục trong thời gian gần đây cho thấy năng lực tổ chức thực thi của Hệ thống THADS đã được nâng lên rõ rệt. Khối lượng việc và tiền phải thi hành luôn ở mức cao, song kết quả thi hành vẫn duy trì đà tăng tích cực. Năm 2024, toàn Hệ thống đã thi hành xong hơn 600 nghìn việc, tương ứng hơn 100 nghìn tỷ đồng; năm 2025, tiếp tục thi hành xong gần 578 nghìn việc, với số tiền hơn 150 nghìn tỷ đồng. Đến hết 9 tháng năm công tác 2026, trong tổng số hơn 1 triệu việc và hơn 800 nghìn tỷ đồng phải thi hành, toàn Hệ thống đã thi hành xong hơn 400 nghìn việc và hơn 134 nghìn tỷ đồng. Quy mô và chất lượng kết quả ngày càng được nâng lên không chỉ phản ánh sự nỗ lực, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, Chấp hành viên, mà còn cho thấy hiệu quả của việc đổi mới phương thức chỉ đạo, điều hành, tăng cường phối hợp và tập trung nguồn lực vào những vụ việc có điều kiện thi hành.

Song, các con số chỉ có ý nghĩa khi được đặt trong mối liên hệ với chất lượng và tính bền vững của kết quả. Mỗi khoản tiền thu được là một phần thiệt hại được khắc phục; mỗi vụ việc kết thúc đúng pháp luật là một quyền lợi được khôi phục, một tranh chấp được khép lại và một nguồn lực được đưa trở lại đời sống kinh tế - xã hội. Vì vậy, Hệ thống THADS xác định phải chuyển trọng tâm từ việc đơn thuần hoàn thành chỉ tiêu sang nâng cao chất lượng tổ chức thi hành án, bảo đảm kết quả đúng pháp luật, kịp thời, công khai và có khả năng kiểm chứng.

Trên tinh thần đó, công tác xác minh, phân loại án được thực hiện ngày càng chặt chẽ, thực chất. Việc xác định chính xác vụ việc có điều kiện và chưa có điều kiện thi hành giúp bố trí nguồn lực đúng trọng tâm, phản ánh trung thực kết quả và hạn chế tình trạng chạy theo số lượng. Đối với các vụ việc chưa có điều kiện thi hành, cơ quan THADS thực hiện ra quyết định, xác minh định kỳ, theo dõi và công khai thông tin theo quy định; đối với các vụ việc có điều kiện, nhất là việc tồn đọng, kéo dài, có giá trị lớn, kế hoạch tổ chức thi hành được xây dựng cụ thể, gắn tiến độ với trách nhiệm của từng đơn vị, từng Chấp hành viên.

Yêu cầu bảo đảm quyền lợi càng trở nên rõ nét trong các vụ án lớn như Vạn Thịnh Phát, Alibaba, Hứa Thị Phấn, Phạm Công Danh... Đây không chỉ là quá trình xử lý tài sản, mà là việc giải quyết tổng hợp nhiều quan hệ pháp lý đan xen, liên quan đến quyền lợi của Nhà nước, người được thi hành án, người thứ ba ngay tình và số lượng rất lớn người bị hại. Chỉ một sai sót trong xác định danh sách, giá trị được nhận, thứ tự ưu tiên hay phương án chi trả cũng có thể tác động đến quyền lợi của hàng nghìn người. Bởi vậy, việc phối hợp liên ngành phải được tiến hành từ sớm, liên tục và thực chất; công tác kiểm tra, tự kiểm tra phải đủ sức phòng ngừa, phát hiện và chấn chỉnh sai sót, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, tham nhũng, tiêu cực.

Ở bình diện rộng hơn, thước đo về quyền lợi được bảo đảm thể hiện tập trung nhất trong nhiệm vụ thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án tham nhũng, kinh tế. Tài sản chỉ thực sự được thu hồi khi đã được xác minh, xử lý và trả lại cho Nhà nước, tổ chức, cá nhân bị thiệt hại; bản án chỉ thực sự phát huy giá trị khi hậu quả vật chất của hành vi vi phạm được khắc phục. Vì vậy, kết quả thu hồi tài sản không chỉ phản ánh hiệu quả của riêng giai đoạn THADS, mà còn là một tiêu chí quan trọng đánh giá hiệu lực của công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Thực hiện Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư, Cục Quản lý THADS đã tham mưu hoàn thiện thể chế, tăng cường cơ chế phối hợp, chủ động xây dựng phương án và tập trung chỉ đạo xử lý tài sản trong các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo. Tính đến ngày 30/6/2026, sau năm năm triển khai Chỉ thị, số tiền đã thi hành xong trong các vụ án tham nhũng, kinh tế đạt trên 99.744 tỷ đồng; riêng các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương theo dõi, chỉ đạo đạt tỷ lệ thu hồi 50,69%. Đây là kết quả có ý nghĩa cả về chính trị, pháp lý và kinh tế, góp phần khắc phục thiệt hại, hạn chế thất thoát tài sản và khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Đằng sau những kết quả đó là khối lượng công việc đặc biệt lớn trong truy tìm, xác minh, kê biên, thẩm định giá, bán đấu giá và xử lý các tài sản có tình trạng pháp lý phức tạp, phân tán tại nhiều địa phương hoặc liên quan đến quyền lợi của bên thứ ba. Điều đó cho thấy hiệu quả THADS không thể chỉ được đo bằng số tiền thu được, mà phải được nhìn nhận toàn diện qua tính đúng đắn của quy trình, sự công bằng trong phân phối, mức độ thuận lợi khi người dân tiếp cận thông tin và khả năng đưa tài sản trở lại lưu thông. Khi quy mô công việc ngày càng lớn, để bảo đảm các yêu cầu ấy một cách nhất quán và bền vững, Hệ thống không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào phương thức quản lý thủ công, mà phải chuyển mạnh sang quản trị bằng dữ liệu và công nghệ số.

Quản trị bằng dữ liệu, phụng sự nhân dân tốt hơn

Trong bối cảnh khối lượng công việc ngày càng lớn và biên chế giảm, chuyển đổi số không còn là lựa chọn bổ trợ mà trở thành yêu cầu có tính sống còn. Điểm cốt lõi không phải là đưa hồ sơ giấy lên máy tính, mà là tổ chức lại quy trình nghiệp vụ trên môi trường điện tử, hình thành dữ liệu tập trung và sử dụng dữ liệu để chỉ đạo, giám sát, cảnh báo và ra quyết định.

Nền tảng số THADS được đưa vào vận hành thống nhất trên toàn quốc từ ngày 20/1/2026, tích hợp các phân hệ về ra quyết định thi hành án, điều hành nghiệp vụ, tài chính - kế toán, biên lai điện tử, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và giám sát điều hành thông minh. Nền tảng từng bước thay thế phương thức xử lý phân tán, giảm sự phụ thuộc vào hồ sơ giấy và tạo lập quy trình liên thông từ tiếp nhận bản án, thụ lý, tổ chức thi hành đến thu, chi và báo cáo kết quả.

Những kết quả bước đầu cho thấy quy mô và tác động rõ nét. Đến ngày 30/6/2026, hệ thống đã ghi nhận hơn một triệu hồ sơ phải thi hành, phát hành hơn 1,17 triệu biên lai điện tử với số tiền thực thu gần 48.223 tỷ đồng. Trước đó, trong giai đoạn từ ngày 1/10/2025 đến ngày 31/3/2026, 100% quyết định thi hành án đã được ban hành trên môi trường số, hơn 800.000 hồ sơ và hơn hai triệu văn bản được quản lý, cập nhật điện tử. Quy trình tiếp công dân, giải quyết đơn thư, khiếu nại, tố cáo cũng từng bước được thực hiện trên nền tảng chung.

Giá trị lớn nhất không nằm ở quy mô dữ liệu, mà ở sự thay đổi phương thức làm việc. Khi từng thao tác được lưu vết, tiến độ từng vụ việc được cập nhật và số liệu được tổng hợp theo thời gian thực, lãnh đạo các cấp có thể nhận diện sớm địa bàn có kết quả thấp, hồ sơ có nguy cơ chậm xử lý hoặc khâu nghiệp vụ đang phát sinh điểm nghẽn. Trung tâm giám sát, điều hành thông minh tạo điều kiện chuyển từ chờ báo cáo định kỳ sang quản trị chủ động dựa trên dữ liệu.

Nền tảng cũng mở rộng khả năng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Biên lai điện tử, việc gửi văn bản và thông báo trên môi trường số, kết nối với hệ thống định danh điện tử giúp giảm giấy tờ, giảm thời gian đi lại và nâng cao khả năng tra cứu, theo dõi tiến độ. Tuy nhiên, dữ liệu chỉ có giá trị khi bảo đảm đúng, đủ, sạch, sống. Chuyển đổi số phải gắn với trách nhiệm người đứng đầu, kỷ luật cập nhật dữ liệu, an toàn thông tin và năng lực số của đội ngũ; đồng thời đẩy mạnh kết nối với Tòa án, Công an, Viện kiểm sát, Kho bạc Nhà nước, ngân hàng, cơ quan thuế, cơ quan đăng ký đất đai và các cơ sở dữ liệu quốc gia liên quan. Song, đích đến của chuyển đổi số không phải là công nghệ tự thân, mà là một nền THADS minh bạch hơn, kỷ cương hơn và phục vụ người dân tốt hơn.

Bởi vậy, một Hệ thống THADS hiện đại không chỉ được đánh giá qua năng lực xử lý công việc, mà còn ở thái độ phục vụ và mức độ bảo đảm quyền của người dân. Công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo phải được coi là bộ phận hữu cơ của quá trình tổ chức thi hành án. Mỗi kiến nghị, phản ánh là nguồn thông tin giúp cơ quan quản lý kiểm tra lại quyết định, quy trình và thái độ thực thi công vụ, qua đó phát hiện bất cập để kịp thời chấn chỉnh.

Quyết tâm hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ cùng đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên mới

Thời gian tới, Hệ thống THADS cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ vướng mắc trong xác minh, kê biên, định giá, đấu giá và xử lý tài sản; đồng thời kiện toàn tổ chức, bố trí nhân lực phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ. Đội ngũ cán bộ phải có bản lĩnh, liêm chính, chuyên nghiệp, tinh thông pháp luật và làm chủ công nghệ. Chuyển đổi số phải gắn với đổi mới tư duy quản lý; phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực.

Toàn Hệ thống quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư; chủ động vượt qua khó khăn của năm 2026, tạo nền tảng bứt phá trong giai đoạn 2027–2030. Việc tổ chức thi hành án đúng pháp luật, kịp thời, minh bạch sẽ góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp, củng cố kỷ cương, khơi thông nguồn lực, ổn định kinh tế vĩ mô và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số theo hướng nhanh, bền vững.

Phát huy truyền thống các thế hệ đi trước, toàn Hệ thống tiếp tục xây dựng nền THADS đoàn kết, kỷ cương, chuyên nghiệp, hiện đại và gần dân; qua đó khẳng định giá trị của công lý, hiệu lực của Nhà nước pháp quyền và trách nhiệm phụng sự Nhân dân./.