Thi hành án dân sự TP.HCM: Vai trò đầu tàu và những đóng góp đối với sự phát triển của hệ thống Thi hành án dân sự

Năm 2026 đánh dấu mốc son 80 năm Ngày truyền thống Thi hành án dân sự (19/7/1946 - 19/7/2026), một chặng đường vẻ vang gắn liền với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa Việt Nam và sự phát triển của nền tư pháp nước nhà. Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý thống nhất của Nhà nước, sự chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Tư pháp cùng sự nỗ lực của nhiều thế hệ công chức, người lao động, Hệ thống Thi hành án dân sự đã không ngừng được củng cố, hoàn thiện về thể chế, tổ chức bộ máy và phương thức hoạt động. Chặng đường 8 thập kỷ xây dựng và trưởng thành đã khẳng định vai trò trọng yếu của Hệ thống Thi hành án dân sự trong việc bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và quyền lợi chính đáng của người dân.  

Trong hành trình phát triển chung ấy, các cơ quan Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh luôn giữ vị trí đặc biệt. Là địa phương có quy mô thi hành án lớn nhất cả nước, hằng năm chiếm khoảng 11% trên tổng số việc phải thi hành và từ 30% đến gần 40% trên tổng số tiền phải thi hành của toàn quốc, Thành phố Hồ Chí Minh đồng thời là nơi tập trung nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng, án tín dụng ngân hàng có giá trị đặc biệt lớn và có tính chất phức tạp. Chính thực tiễn đó đã tạo nên những yêu cầu đặc thù đối với công tác thi hành án dân sự trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời hình thành nhiều kinh nghiệm, mô hình và giải pháp có giá trị thực tiễn đối với toàn hệ thống.

Với vai trò là địa bàn trọng điểm của cả nước, tại các cơ quan Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh luôn đòi hỏi phải đáp ứng những yêu cầu cao về năng lực tổ chức thi hành án, công tác quản lý, chỉ đạo điều hành và khả năng xử lý những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn. Đây cũng là môi trường thực tiễn quan trọng để kiểm nghiệm và hoàn thiện nhiều thể chế, giải pháp mới, hữu ích trong hoạt động thi hành án dân sự.

Trong giai đoạn 2016 - 2026, các cơ quan Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Không chỉ duy trì vị trí địa phương có quy mô thi hành án lớn nhất cả nước, đơn vị còn từng bước khẳng định vai trò tiên phong trong công tác thu hồi tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng, đổi mới phương thức quản lý và đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động thi hành án dân sự.

Những chuyển biến nổi bật từ thực tiễn của địa bàn trọng điểm

Là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại lớn nhất cả nước. Sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế cùng với quy mô dân số đông và các quan hệ dân sự, kinh tế, thương mại đa dạng đã làm cho công tác thi hành án dân sự trên địa bàn luôn đối mặt với nhiều áp lực và thách thức. Chính từ thực tiễn đó, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đã có những bước phát triển mạnh mẽ cả về quy mô hoạt động, năng lực tổ chức thi hành án và hiệu quả quản lý, điều hành.

Trong suốt nhiều năm qua, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh luôn là địa phương có số việc và số tiền phải thi hành án lớn nhất cả nước. Giai đoạn 2020 - 2024, các cơ quan Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức thi hành hơn 507.000 việc với tổng số tiền trên 654.000 tỷ đồng. Riêng năm 2025, tổng số việc phải thi hành trên địa bàn đạt 179.995 việc, tương ứng hơn 278.301 tỷ đồng; thi hành xong 81.977 việc với số tiền trên 55.773 tỷ đồng.

Những con số này không chỉ phản ánh quy mô hoạt động đặc thù của địa phương mà còn cho thấy vai trò, vị trí quan trọng của các cơ quan Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh trong toàn Hệ thống Thi hành án dân sự cả nước. Tuy nhiên, quy mô lớn không phải là đặc điểm duy nhất tạo nên tính đặc thù của địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Đây còn là nơi tập trung nhiều vụ việc về kinh tế, tham nhũng, tín dụng ngân hàng có giá trị phải thi hành đặc biệt lớn, liên quan nhiều tổ chức, cá nhân và phát sinh nhiều vấn đề pháp lý phức tạp. Trong giai đoạn 2021 - 2022, riêng số vụ việc thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo tại Thành phố Hồ Chí Minh đã chiếm 38 trong tổng số 86 vụ việc của cả nước.

Thực tiễn đó vừa tạo áp lực rất lớn đối với công tác quản lý, chỉ đạo điều hành, vừa là môi trường thực tiễn đặc biệt để kiểm nghiệm năng lực tổ chức thi hành án, khả năng phối hợp liên ngành và hiệu quả của các thể chế, chính sách mới. Nhiều kinh nghiệm trong công tác thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án kinh tế, tham nhũng; nhiều giải pháp xử lý các vụ việc có giá trị lớn, liên quan nhiều địa phương, nhiều chủ thể đã được hình thành từ chính thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh và trở thành những kinh nghiệm quý báu, có giá trị thực tiễn, áp dụng trong toàn Hệ thống Thi hành án dân sự.

Những kết quả đạt được không chỉ bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, nâng cao hiệu lực thi hành các bản án, quyết định của Tòa án mà còn đóng góp tích cực vào công tác phòng, chống tham nhũng, thu hồi tài sản cho Nhà nước, giữ vững trật tự, an toàn xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Nhìn lại chặng đường 10 năm gần đây cho thấy, thực tiễn của Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ phản ánh những yêu cầu, thách thức lớn nhất của công tác thi hành án dân sự mà còn góp phần hình thành nhiều kinh nghiệm, giải pháp và mô hình mới, đóng góp quan trọng vào quá trình hoàn thiện thể chế, đổi mới tổ chức hoạt động và hiện đại hóa Hệ thống Thi hành án dân sự Việt Nam. Đây cũng là cơ sở để Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục phát huy vai trò là địa bàn thực tiễn quan trọng, góp phần cùng toàn hệ thống thực hiện thắng lợi các mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cải cách tư pháp, chuyển đổi số quốc gia và phát triển nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công khai, minh bạch trong giai đoạn mới.

Từ thực tiễn tổ chức thi hành các vụ đại án kinh tế, tham nhũng đến những kinh nghiệm cho toàn hệ thống

Nếu quy mô việc và tiền phải thi hành án là thước đo, phản ánh vị trí của Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh trong toàn hệ thống thì việc trực tiếp tổ chức thi hành các vụ án kinh tế, tham nhũng đặc biệt nghiêm trọng lại là minh chứng rõ nét cho vai trò của một địa bàn trọng điểm.

Trong nhiều năm qua, phần lớn các vụ án kinh tế, tham nhũng lớn của cả nước đều tập trung tổ chức thi hành tại các cơ quan Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh, như vụ Hứa Thị Phấn, Huỳnh Thị Huyền Như, Phạm Công Danh, Trần Phương Bình, Alibaba hay Trương Mỹ Lan, mỗi vụ việc đều đặt ra những yêu cầu mới về tổ chức thi hành án, xử lý tài sản và bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Khác với các vụ việc thi hành án dân sự thông thường, các vụ đại án kinh tế, tham nhũng thường có số lượng tài sản phải kê biên, xử lý lớn, phân tán ở nhiều địa phương; đa dạng về chủng loại tài sản, giá trị và tình trạng pháp lý; liên quan nhiều cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức tín dụng, ngân hàng và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Do đó, quá trình tổ chức thi hành án không chỉ đòi hỏi sự chính xác, chặt chẽ về mặt pháp lý mà còn yêu cầu cao về năng lực quản lý, điều hành, khả năng phối hợp liên ngành và xử lý những vấn đề phát sinh trong thực tiễn.

Từ thực tiễn tổ chức thi hành các vụ án này, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đã góp phần hình thành nhiều kinh nghiệm có giá trị đối với toàn hệ thống, nhất là trong công tác truy tìm, xác minh tài sản; xử lý tài sản bảo đảm; phối hợp với các tổ chức tín dụng, ngân hàng; giải quyết việc thi hành án với số lượng đương sự lớn và giải quyết những vấn đề pháp lý chưa có tiền lệ. Nhiều giải pháp được triển khai từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh đã trở thành cơ sở quan trọng để nghiên cứu, hoàn thiện thể chế, chính sách và hướng dẫn nghiệp vụ trong lĩnh vực thi hành án dân sự. Đặc biệt, việc tổ chức thi hành án đối với vụ án Trương Mỹ Lan và đồng phạm đã tạo nên dấu mốc đặc biệt trong lịch sử Thi hành án dân sự Việt Nam. Với 43.108 người được thi hành án là các trái chủ và số tiền phải hoàn trả lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng – Đây là vụ việc có quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Thực tiễn giải quyết vụ việc không chỉ đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, ứng dụng công nghệ thông tin và quản trị dữ liệu quy mô lớn mà còn mở ra những kinh nghiệm mới trong việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của số lượng rất lớn người được thi hành án trong cùng một vụ việc.

Có thể nói, những khó khăn, thách thức phát sinh từ thực tiễn tổ chức thi hành các vụ đại án kinh tế, tham nhũng tại Thành phố Hồ Chí Minh cũng chính là những vấn đề mà toàn Hệ thống Thi hành án dân sự sẽ phải tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện trong thời gian tới. Đồng thời, những kinh nghiệm được đúc kết từ địa bàn trọng điểm này không chỉ có ý nghĩa đối với riêng Thành phố Hồ Chí Minh mà còn góp phần quan trọng vào quá trình nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thi hành án dân sự, nhất là trong lĩnh vực thu hồi tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng theo chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Đổi mới từ thực tiễn - Dấu ấn chuyển đổi số tại Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh

Là địa phương hằng năm chiếm tỷ trọng lớn nhất cả nước về số việc và số tiền phải thi hành án, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh luôn đứng trước áp lực rất lớn trong quản lý hồ sơ, dữ liệu, tổ chức thi hành án, quản lý thu - chi tiền thi hành án và phục vụ người dân. Trong bối cảnh yêu cầu cải cách hành chính, xây dựng Chính phủ số, phát triển kinh tế số và xã hội số ngày càng mạnh mẽ, việc đổi mới phương thức quản lý, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà trở thành yêu cầu tất yếu đối với hoạt động thi hành án dân sự.

Từ thực tiễn đó, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đã chủ động nghiên cứu, đề xuất và triển khai nhiều giải pháp công nghệ thông tin mang tính đột phá, góp phần hiện đại hóa hoạt động thi hành án dân sự và tạo cơ sở thực tiễn quan trọng cho quá trình xây dựng Nền tảng số Thi hành án dân sự trong toàn hệ thống. Không chỉ giải quyết những yêu cầu quản lý phát sinh từ địa phương có quy mô thi hành án lớn nhất cả nước, nhiều giải pháp công nghệ được triển khai tại Thành phố Hồ Chí Minh còn trở thành cơ sở thực tiễn quan trọng để Bộ Tư pháp và Hệ thống Thi hành án dân sự nghiên cứu, hoàn thiện các nền tảng số dùng chung trong toàn quốc.

Một trong những dấu ấn nổi bật là việc nghiên cứu, xây dựng và triển khai thành công hệ thống Biên lai điện tử. Ngày 23/6/2025, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh trở thành đơn vị đầu tiên trong cả nước chính thức thay thế hoàn toàn biên lai giấy bằng biên lai điện tử. Việc triển khai hệ thống Biên lai điện tử không chỉ góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong quản lý thu, nộp tiền thi hành án mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu trữ, tra cứu, đối soát dữ liệu, kết nối với các hệ thống thanh toán điện tử và giảm đáng kể khối lượng hồ sơ giấy trong hoạt động nghiệp vụ. Tính đến giữa năm 2026, hệ thống đã phát hành hơn 202.000 biên lai điện tử với tổng số tiền thu thi hành án khoảng hơn 21.000 tỷ đồng. Thành công của mô hình này không chỉ giải quyết hiệu quả yêu cầu quản lý tại địa phương mà còn góp phần tạo cơ sở thực tiễn để triển khai áp dụng thống nhất trên phạm vi toàn quốc từ ngày 01/7/2025.

Cùng với đó, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh là đơn vị tiên phong triển khai hình thức thông báo thi hành án dân sự qua ứng dụng VNeID của Bộ Công an. Việc ứng dụng nền tảng định danh điện tử quốc gia trong hoạt động thi hành án dân sự đã góp phần thay đổi phương thức thông báo truyền thống, giúp người dân tiếp cận thông tin nhanh chóng, thuận tiện, chính xác, đồng thời tiết kiệm đáng kể thời gian, chi phí cho cơ quan nhà nước và đương sự. Đến nay, hệ thống đã thực hiện trên 8.000 lượt thông báo qua ứng dụng VNeID, tạo tiền đề cho việc mở rộng các dịch vụ công trực tuyến trong lĩnh vực thi hành án dân sự. Đây là một trong những bước đi đầu tiên trong việc kết nối hoạt động thi hành án dân sự với các nền tảng số quốc gia, góp phần xây dựng nền hành chính tư pháp hiện đại và lấy người dân làm trung tâm phục vụ.

Đặc biệt, thực tiễn tổ chức thi hành án đối với vụ án Trương Mỹ Lan và đồng phạm đã đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới đối với công tác quản lý dữ liệu trong hoạt động thi hành án dân sự. Trước số lượng hơn 43.000 người được thi hành án là các trái chủ cùng khối lượng thông tin và giao dịch tài chính đặc biệt lớn, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đã chủ động nghiên cứu, xây dựng phần mềm quản lý dữ liệu người được thi hành án, quản lý tài sản và hỗ trợ thanh toán tiền thi hành án. Hệ thống cho phép quản lý tập trung dữ liệu, hỗ trợ đối chiếu, xác thực thông tin, theo dõi quá trình chi trả và bảo đảm việc thanh toán được thực hiện chính xác, công khai, minh bạch. Đây không chỉ là giải pháp phục vụ riêng cho một vụ việc mà còn mở ra hướng tiếp cận mới đối với việc tổ chức thi hành các vụ án có quy mô đặc biệt lớn trong tương lai.

Một dấu mốc quan trọng nữa là việc đưa vào vận hành Trung tâm Giám sát và Điều hành thông minh (IOC) từ ngày 10/01/2026. Đây là mô hình IOC chuyên ngành đầu tiên trong Hệ thống Thi hành án dân sự, đánh dấu bước chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu số. Thông qua việc tích hợp, phân tích và khai thác dữ liệu theo thời gian thực, IOC giúp nâng cao chất lượng công tác chỉ đạo, điều hành, đồng thời tạo nền tảng cho việc xây dựng mô hình quản trị hiện đại trong Hệ thống Thi hành án dân sự.

Từ Biên lai điện tử, thông báo thi hành án qua VNeID, phần mềm hỗ trợ tổ chức thi hành án đến Trung tâm Giám sát và Điều hành thông minh được triển khai thành công tại Thành phố Hồ Chí Minh đã không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh mà còn góp phần thúc đẩy quá trình hiện đại hóa hoạt động thi hành án dân sự, đáp ứng yêu cầu xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, công khai, minh bạch và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.

Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới

Nhìn lại chặng đường phát triển trong 10 năm gần đây cho thấy, những kết quả đạt được của Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ đến từ quy mô tổ chức, nguồn lực hay vị trí đặc thù của địa phương mà trước hết là nhờ sự lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên, toàn diện của Đảng, Nhà nước; sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Bộ Tư pháp, Cục Quản lý Thi hành án dân sự; sự phối hợp chặt chẽ của cấp ủy, chính quyền địa phương, các cơ quan tư pháp, các tổ chức tín dụng, ngân hang và các cơ quan, đơn vị liên quan trong quá trình tổ chức thi hành án.

Từ thực tiễn giải quyết khối lượng công việc lớn nhất cả nước, đặc biệt là việc tổ chức thi hành các vụ án kinh tế, tham nhũng có giá trị đặc biệt lớn, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đã đúc kết nhiều bài học kinh nghiệm quan trọng. Trước hết, cần phát huy vai trò lãnh đạo của cấp ủy Đảng, nâng cao hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành, bảo đảm sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan, đơn vị trong quá trình tổ chức thi hành án. Bên cạnh đó, việc chủ động nghiên cứu, đề xuất cơ chế, giải pháp phù hợp với thực tiễn; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; xây dựng đội ngũ công chức có bản lĩnh chính trị vững vàng, có trình độ chuyên môn và tinh thần trách nhiệm cao là những yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng, hiệu quả công tác thi hành án dân sự.

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn cũng cho thấy công tác thi hành án dân sự đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức mới. Do đó, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sẽ là những nhiệm vụ trọng tâm của Hệ thống Thi hành án dân sự trong thời gian tới. Đối với Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh, với vai trò là địa bàn trọng điểm và có quy mô thi hành án lớn nhất cả nước, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành tốt các chỉ tiêu, nhiệm vụ được giao mà còn phải tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trong đổi mới, sáng tạo, nghiên cứu và triển khai các mô hình, giải pháp mới phục vụ công tác thi hành án dân sự.

Kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Thi hành án dân sự là dịp để nhìn lại chặng đường đã qua, trân trọng những thành quả được vun đắp bởi nhiều thế hệ công chức, người lao động trong toàn hệ thống; đồng thời cũng là thời điểm để xác định rõ hơn trách nhiệm đối với chặng đường phía trước. Phát huy truyền thống vẻ vang của ngành, cùng với những kinh nghiệm được tích lũy từ thực tiễn của địa bàn trọng điểm, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục đổi mới, sáng tạo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, giữ vững vai trò là một trong những động lực phát triển của Hệ thống Thi hành án dân sự, góp phần xây dựng Hệ thống Thi hành án dân sự chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới./.