Thi hành án dân sự- mâu thuẫn giữa hiệu lực pháp luật và thực tế (Tiếp theo và hết)
Quyền lực nào cho cơ quan thi hành án?
Theo số liệu của cơ quan thi hành án quận Lê Chân, từ đầu năm tới nay, đơn vị phải tổ chức thi hành 4852 việc, với tổng số tiền và hiện vật ước tính hơn 24 tỷ đồng. Trong đó, năm 2005 chuyển sang hơn 4100 việc, với tổng số tiền 20,7 tỷ đồng; năm 2006 thụ lý mới 751 việc, tương đương với số tiền 3, 7 tỷ đồng. Tính trung bình mỗi năm, cơ quan thi hành án quận Lê Chân phải thụ lý khoảng 700- 800 việc, chiếm khoảng 1/3 tổng số việc của toàn thành phố. Điều đáng nói, trong tổng số 4852 việc nói trên, chỉ có 875 việc có điều kiện thi hành, còn lại ở quận Lê Chân thường xuyên tồn đọng hơn 3000 việc không có điều kiện thi hành. Với 875 việc có thể thi hành được, cơ quan thi hành án quận đã thực hiện được 739 việc, với số tiền 975 triệu đồng, thu nộp ngân sách địa phương 230 triệu đồng. Đây là cố gắng lớn, đạt tỷ lệ cao so với mặt bằng chung của toàn thành phố, nhưng so với số lượng việc phải thi hành thì chưa đáng là bao.
Đi sâu phân tích cho thấy, số lượng án không có điều kiện thi hành tồn đọng lớn là do có quá nhiều vụ án ma tuý và các vụ án dân sự phức tạp khác, các vụ án dân sự nhỏ ( có việc chỉ thu 50.000 đồng)... Riêng quận Lê Chân, án ma tuý tính đến hết tháng 5- 2006 có tới 891 việc, với số tiền hơn 8,4 tỷ đồng mà thi hành án quận đã rà soát không có điều kiện thi hành. Nguyên nhân chính là do bị án đang đi cải tạo, phạt tù, bị án hiện đang nghiện hút, bị nhiễm HIV, bị án không có nhà ở, không có tài sản để thi hành án... Đối với án dân sự, khá nhiều trường hợp bị án chỉ có một ngôi nhà đang ở nhưng chính họ lại không phải là chủ sở hữu chiếm tới 5- 10%, nên cơ quan thi hành án cũng không biết phải thực hiện như thế nào. Có những vụ chia tài sản đương sự chống đối quyết liệt hoặc bị án cố tình không đóng tiền nuôi con sau ly hôn.... Có trường hợp kê biên rồi nhưng lại không bán được tài sản... Rõ ràng, cơ quan thi hành án chưa có đủ quyền lực để bảo đảm thi hành các vụ án, cũng có nghĩa là hiệu lực pháp luật chưa được bảo đảm khi mà có quá nhiều bản án đã tuyên nhưng lại không thi hành được. Thực tế này đỏi hỏi phải nhanh chóng có cơ chế, biện pháp để giảm số lượng án tồn đọng.
Về phía cơ quan thi hành án cũng có không ít bức xúc, khó khăn. Đơn cử như ở quận Lê Chân hiện nay chỉ có 5 chấp hành viên, trung bình mỗi chấp hành viên phải đảm nhận 800- 1000 việc! Nhằm giải quyết tình trạng này, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 20 phân cấp những việc dưới 500.000 đồng cho UBND cấp phường thi hành. Thế nhưng, việc này trở thành quá tải đối với cán bộ tư pháp cấp phường vốn đã phải ôm đồm quá nhiều việc. Vì thế, dù được để lại 100% số thu cho ngân sách xã, phường, họ cũng không mấy mặn mà. Bằng chứng là trong số gần 2000 việc mà cơ quan thi hành án quận Lê Chân giao cho các phường, chỉ có 127 việc được thực hiện trong 7 tháng qua, thu được 16 triệu đồng, còn lại có tới gần 1600 việc không có điều kiện thi hành. Bên cạnh đó, trình độ, năng lực của cán bộ thi hành án còn phải cố gắng nhiều mới đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Cơ sở vật chất, trụ sở làm việc cũng như các điều kiện bảo đảm hoạt động của cơ quan thi hành án chưa được quan tâm đúng mức cũng là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng tới kết quả về số lượng và chất lượng thi hành án.
Cần sớm hoàn thiện pháp luật về thi hành án
Theo ông Nguyễn Ngọc Hoàn, việc thi hành được hay không phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng xét xử của toà án, nhất là khi toà án cấp huyện được tăng thẩm quyền xét xử, số lượng án thi hành sẽ nhiều hơn. Hơn nữa, hiện nay, trong quá trình tố tụng, trong thời gian giải quyết vụ việc ta còn ít áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như kê biên, tạm giữ tài sản của đương sự trước khi xét xử làm cơ sở thi hành án sau này. Mặt khác, các trường hợp được miễn, giảm thi hành án thủ tục cũng khá nhiêu khê, bắt buộc phải chuyển sang toà án, toà án phải có thời gian mới xem xét được... Chính vì thế, theo ông Nguyễn Ngọc Hoàn, cần nhanh chóng hoàn thiện pháp luật về thi hành án mà cụ thể là nhanh chóng ban hành Bộ Luật Thi hành án. Theo đó, nhiều ý kiến cho rằng cơ quan thi hành án phải độc lập mới phát huy hết sức mạnh và bảo đảm được quyền lực cần thiết khi thi hành án. Chẳng hạn, đối với những vụ việc doanh nghiệp vay tiền ngân hàng dưới sự bảo lãnh của UBND tỉnh, thành phố hoặc trường hợp UBND tỉnh, thành phố đứng ra vay tiền ngân hàng để đầu tư xây dựng công trình hạ tầng, khi doanh nghiệp hoặc thành phố không trả được nợ, cơ quan thi hành án sẽ khó lòng cưỡng chế hoặc thi hành bản án đối với cấp chính quyền.
Việc áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời là cần thiết đối với việc thi hành án, cần được luật quy định một cách rõ ràng. Làm được việc này có thể ngăn chặn những phát sinh có thể xảy ra gây thiệt hại cho các bên do bên thi hành án tẩu tán tài sản. Điều quan trọng là luật phải làm rõ toà án hay cơ quan thi hành án ra các quyết định này và mức độ hiệu lực của các biện pháp khẩn cấp tạm thời này là như thế nào. Các vụ việc liên quan tới cổ phần, việc góp vốn trong doanh nghiệp hiện nay cũng khá nan giải khi phải thực hiện thi hành án, vì vậy, Luật Thi hành án phải tính tới cả sự phù hợp với Luật Doanh nghiệp...
Việc xét miễn giảm thi hành án cũng cần phù hợp với thực tế, giảm sự phiền hà, giấy tờ qua lại. Nên chăng thành lập Hội đồng miễn giảm thi hành án với sự tham gia của các ngành để xét duyệt, góp phần giảm số vụ thi hành án tồn đọng quá nhiều như hiện nay.
Công tác thi hành án ngày càng có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế, xã hội, góp phần tích cực bảo đảm tính nghiêm minh và hiệu lực của pháp luật, bảo vệ quyền lợi chính đáng, hợp pháp của mọi tổ chức và cá nhân. Với nhiều khó khăn, vướng mắc như hiện nay, ngoài việc hoàn thiện về cơ chế, chính sách, pháp luật, đội ngũ những người làm công tác thi hành án cần được quan tâm hơn nữa, được đào tạo, bồi dưỡng và trang bị phương tiện làm việc cần thiết, đáp ứng yêu cầu công tác thi hành án trong tình hình mới./.