Thêm nhiều cơ hội tiếp cận Trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc

Thời gian qua, hoạt động TGPL, trong đó có TGPL cho đồng bào dân tộc đạt được nhiều kết quả quan trọng. Qua đó, đã kịp thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, bảo đảm quyền công dân, quyền con người, đặc biệt là quyền tiếp cận công lý cho các đối tượng yếu thế.

Số lượng vụ việc tham gia tố tụng tăng qua các năm". Trợ giúp viên pháp lý ngày càng thực hiện nhiều vụ việc TGPL bằng hình thức tham gia tố tụng. Việc này góp phần khẳng định vị trí, vai trò của TGPL trong công tác tư pháp nói chung và vai trò của trợ giúp viên pháp lý trong hoạt động tố tụng nói riêng; đồng thời thể hiện công tác phối hợp giữa Trung tâm và các cơ quan, đặc biệt là cơ quan tiến hành tố tụng ngày càng hiệu quả, giúp người thuộc diện TGPL tiếp cận sớm với TGPL và bảo đảm quyền lợi của họ trong quá trình tố tụng.

Theo báo cáo của các địa phương, tính từ ngày 01/01/2018 đến ngày 31/05/202512, toàn quốc có 248.598 vụ việc TGPL kết thúc, trong đó có 151.164 vụ việc tham gia tố tụng (chiếm 60.8% tổng số vụ việc); 95.283 vụ việc tư vấn pháp luật; 2.151 vụ việc đại diện ngoài tố tụng.

Chất lượng vụ việc TGPL được chú trọng. Theo thống kê, từ ngày 01/01/2018 đến hết ngày 31/12/2024, có 43.938 vụ việc tố tụng được đánh giá là vụ việc thành công (chiếm 31,5% tổng số vụ việc tham gia tố tụng), trong đó, trợ giúp viên pháp lý thực hiện được 37.996 vụ việc thành công, chiếm 86% tổng số vụ việc thành công.

Tuy nhiên, còn nhiều khó khăn từ quy định của pháp luật, nhất là về người được TGPL, người TGPL, lĩnh vực TGPL, mô hình tổ chức....cũng như những vấn đề về tài chính, kinh phí cũng dẫn đến những khó khăn nhất định, chưa thực sự tạo điều kiện cho người dân được hưởng dịch vụ pháp lý này, nhất là vùng đồng bào dân tộc.

Dự thảo Luật bổ sung một số diện người được TGPL nhằm bảo đảm tối đa quyền được tiếp cận pháp luật, TGPL cho các đối tượng yếu thế. Ví dụ, sửa đổi, bổ sung diện người được TGPL theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người và Luật Tư pháp người chưa thành niên để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật. Không còn người khuyết tật có khó khăn về tài chính mới được hưởng TGPL mà đề xuất người khuyết tật không yêu cầu điều kiện có khó khăn về tài chính cũng được TGPL.

Dự thảo Luật quy định rõ mỗi tỉnh, thành phố có ít nhất 01 Trung tâm TGPL nhà nước và giao cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ vào nhu cầu, điều kiện thực tiễn tại địa phương quyết định số lượng Trung tâm TGPL nhà nước trên địa bàn. Với Chi nhánh của Trung tâm, lược bỏ điều kiện Chi nhánh chỉ được “thành lập tại các huyện ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn giao thông không thuận tiện đến Trung tâm TGPL nhà nước và chưa có tổ chức hành nghề luật sư hoặc tổ chức tư vấn pháp luật tham gia TGPL” cho phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, sáp nhập tỉnh, sáp nhập xã. Quy định này phù hợp với tính chất đặt thù của công tác TGPL cần thường xuyên phối hợp kịp thời với các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan, tổ chức tại cơ sở; đồng thời, phải trực tiếp gặp gỡ, giải thích và hỗ trợ người dân, đảm bảo dịch vụ pháp lý được kịp thời, thuận lợi, không bị gián đoạn, không chậm trễ, nhất là các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo.

Dự thảo cũng mở rộng mạng lưới thực hiện TGPL, dự thảo Luật mở rộng phạm vi người có thể trở thành cộng tác viên TGPL nhằm thu hút những người có trình độ tham gia thực hiện TGPL;

Dự thảo Luật bổ sung quy định cộng tác viên TGPL được thực hiện vụ việc TGPL tham gia tố tụng và đại diện ngoài tố tụng theo quy định của pháp luật (Luật TGPL năm 2017 quy định cộng tác viên chỉ được thực hiện tư vấn pháp luật). Lý do, hiện nay, nhu cầu TGPL của người dân ngày càng tăng, việc cho phép cộng tác viên TGPL được tham gia tố tụng và đại diện ngoài tố tụng sẽ giúp mở rộng nguồn nhân lực, thu hút và phát huy được được những người có trình độ và có khả năng tham gia thực hiện TGPL, tạo điều kiện cho người dân được tiếp cận dịch vụ pháp lý kịp thời, đặc biệt trong bối cảnh nhiều địa phương đã sáp nhập, có quy mô địa bàn rộng, dân số tăng đáng kể.

Đồng thời, mở rộng phạm vi thực hiện TGPL của các Trung tâm TGPL nhà nước theo hướng cho phép Trung tâm TGPL thực hiện vụ việc do Trung tâm TGPL địa phương khác chuyển đến trong trường hợp vụ việc đang được cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết nhưng phải chuyển cho cơ quan tiến hành tố tụng ở địa phương khác giải quyết. Việc cho phép chuyển vụ việc đang trong quá trình thực hiện tạo điều kiện cho Trung tâm TGPL nhà nước tại nơi có cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết vụ việc tiếp tục thực hiện nếu được người được TGPL đồng ý. Quy định này nhằm tạo thuận lợi cho cả người thực hiện TGPL và người được TGPL.