Thêm một mùa Thanh Minh

Nhân viên Ban quản lý nghĩa trang Đằng Lâm (Hải An) chăm sóc hơn 5000 ngôi mộ vô danh Ảnh: Trường Giang

“Công ty Phục vụ mai táng Hải Phòng tổ chức phục vụ nhân dân đi thăm viếng mộ nhân dịp lễ Thanh Minh năm 2010 tại hai nghĩa trang Ninh Hải và Phi Liệt đấy mẹ ạ!” – Bà Hương vừa nhấc máy, tiếng con gái ở đầu dây bên kia thông báo. Nhà bà có người thân yên nghỉ tại nghĩa trang Phi Liệt. Mấy năm trước khi chưa có xe ôtô của công ty đưa đón theo dịch vụ, tiết Thanh Minh nào bà và các con cũng lễ mễ đồ thắp hương đi xe máy sang tận Lại Xuân (Thủy Nguyên). Chỉ hương, hoa, quả, lại thêm ít vàng tiền… đã mấy túi ni-lông. Mà đã thanh minh thì hầu như lần nào cũng mưa nên việc đi lại từ nội thành sang Thủy Nguyên khá vất vả.

Thanh Minh để gặp lại người thân

Cô con gái đưa cho mẹ tờ báo có thông báo lịch phục vụ nhân dân của Công ty Phục vụ mai táng. Bà Hương lẩm nhẩm đọc “Tiện quá rồi! Nhà mình thu xếp đi thanh minh sáng 2-4 con nhé. Các con chuẩn bị công việc đi rồi báo lại mẹ.” Cô con gái cười: “Mẹ cứ quyết là chúng con lên đường thôi. Một năm được vài lần dọn cỏ, chăm sóc mộ, bận mấy cũng phải có mặt chứ. Với lại, không sang, thấy nhớ bố lắm.”

Chồng bà Hương yên nghỉ tại nghĩa trang Phi Liệt nhiều năm nay. Mỗi mùa thanh minh, bà lại cùng các con dọn cỏ, lau chùi phần mộ, thay bình hoa mới. Có lúc, thấy bát hương cũ quá vì nắng gió, bà  thay bát hương cho ông. Nhiều gia đình có người thân yên nghỉ tại nghĩa trang này thường thuê người dọn hộ, nhưng riêng bà Hương, muốn cùng các con tự tay chăm sóc phần mộ của chồng mình. Vừa làm, bà và các con vừa rủ rỉ nói chuyện như đang tâm sự với ông. Nào là chuyện cháu ngoại chuẩn bị  thi vào lớp 10; con rể thứ hai vừa xuống tàu theo tua được ít hôm, chắc cuối năm  mới về, bà vừa mua cái ti-vi mới vì cái cũ cháy bóng hình… Miên man những câu chuyện rủ rỉ với ông trong lúc dọn cỏ, lau sạch gạch lát trên mộ. Bà Hương và các con mong chờ ngày thanh minh như ngày gặp lại người thân trong gia đình mình dù ông không hiện hữu. Và dù mỗi năm, bà cùng các con vẫn đều đặn sang chăm sóc phần mộ của ông vào những dịp lễ, tết, rằm tháng bảy, rằm tháng giêng…

Thanh Minh để “uống nước nhớ nguồn”

Cũng như gia đình bà Hương, các gia đình khác vào dịp này cũng tất bật sửa soạn đồ cúng, dọn cỏ, dọn mộ để chăm sóc nơi yên nghỉ của người thân trong dòng họ, gia đình. Những người ở xa dù ít khi được về nhà vẫn cố gắng thu xếp thời gian, công việc để có mặt tại gia đình vào dịp thanh minh cùng đi tảo mộ. Ông bà, cha mẹ, con cháu… tất cả các thế hệ cùng đi lễ thanh minh như một sợi dây liên kết tâm linh và giáo dục văn hóa truyền thống của người Việt luôn “uống nước nhớ nguồn”.

Một số người dân tranh thủ thăm, viếng phần mộ người thân tại nghĩa trang Ninh Hải

Tuy nhiên, giờ không phải gia đình nào cũng giữ được nền nếp ấy. Nhiều gia đình thuê dịch vụ cả trong những hoạt động thể hiện đạo hiếu của thế hệ sau với thế hệ trước. Dọn cỏ, làm sạch mộ, thậm chí thắp hương…đều mượn người để không phải có mặt thường xuyên. Ngay cả vào ngày thanh minh, vì công việc bận hoặc vì thời tiết xấu, đường sá xa xôi, nhiều người sử dụng dịch vụ để làm thay mọi trách nhiệm thể hiện chữ hiếu với người đã khuất. Và đâu đó, vẫn còn những phản cảm trong lễ thanh minh tảo mộ. Trang phục mặc đi vào các nghĩa trang của nhiều quý bà, quý cô thiếu sự trân trọng, lịch sự. Những câu nói thiếu tế nhị vẫn oang oang vang lên ở những chốn cần yên tĩnh, thanh bình. Vẫn còn rác ở những nơi cần sạch sẽ, phong quang…. Giá như tất cả những sự phản cảm ấy không còn, giá như mỗi người đều trân trọng và giữ gìn nét đẹp văn hóa của ngày thanh minh đi tảo mộ người thân thì truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc sẽ còn được lưu giữ mãi và ngày càng ý nghĩa.

Phong Phong