Thế giới khép một năm nhiều biến động

Thế giới chúng ta đang sống luôn biến động với đầy sự kiện tiếp nối và bất ngờ. Bức tranh thế giới năm 2010, vì thế, pha trộn những gam màu khác nhau, có cái đáng để vui và có cái khiến phải buồn, giữa lạc quan và lo ngại – như những năm đã qua và cả những năm sẽ tới.

Thái Lan trải qua một năm "giống tố".

Giữa yên bình và bất an

Trên thế giới năm 2010 không xảy ra thêm cuộc chiến tranh lớn nào nhưng cũng lại chưa chấm dứt được những cuộc chiến tranh kéo dài từ nhiều năm nay. Iraq hay Afghanistan chưa thể nói đã có được hoà bình. Các cuộc xung đột khu vực vẫn dai dẳng. Chiến dịch quân sự của Chính phủ Sri Lanca đã chấm dứt cuộc đối đầu vũ trang ở đây sau mấy chục năm, nhưng hậu quả về xã hội nội bộ và đối ngoại vẫn chưa được khắc phục.

Trong khi đó, hoạt động khủng bố quốc tế tuy có giảm về quy mô nhưng lại gia tăng về mức độ. Thêm vào đó,  tình hình nhiều khu vực ở Châu Phi, Đông Bắc Á và Trung Đông vẫn leo thang căng thẳng, tiềm ẩn nguy cơ bùng phát đối đầu vũ trang, đe doạ an ninh và ổn định chung cả cả khu vực.

Thế giới năm qua vẫn nằm trong bóng phủ của khủng hoảng tài chính và phục hồi kinh tế chậm chạp. Bức tranh về tình hình kinh tế, tài chính và tiền tệ của cả thế giới nhìn chung ảm đạm nhiều hơn sáng sủa.

Mất cân đối về mức độ tăng trưởng kinh tế và cán cân thanh toán, trong thương mại và tiền tệ giữa các đối tác và các nền kinh tế, giữa các khu vực và châu lục đang bộc lộ ngày càng rõ nét và tác động tiêu cực tới không chỉ các cặp quan hệ chính trong cục diện quan hệ quốc tế, mà tới cả tình hình chính trị, kinh tế và an ninh chung trên thế giới. Đó sẽ là những thách thức lớn đối thế giới trong thời gian tới.

Khủng bố quốc tế và xung đột khu vực tiếp diễn vẫn là những bài toán nan giải. Yemen đang có chiều hướng trở thành một thánh địa mới của tổ chức khủng bố al-Qaeda và Hồi giáo cực đoan. Nhiều nơi ở châu Âu đang phải đối phó với nguy cơ bị khủng bố thực sự.

Quá trình giải quyết hoà bình cho cuộc xung đột ở Trung Đông vẫn bế tắc như trước đây và nhiều ổ xung đột khu vực mới đã hình thành ở Châu Phi. Vấn đề hạt nhân của Iran và Triều Tiên cũng chưa hé mở chiều hướng và triển vọng giải quyết.

Trong những ngày tháng cuối năm này, khu vực bán đảo Triều Tiên lại trở nên nóng bỏng đến mức hiếm thấy trong nhiều năm trở lại đây. Thế giới chúng ta đang sống dao động giữa yên bình và bất an nhnư thế đấy.

Không phải đâu cũng bất an bất ổn, không phải chỗ nào cũng chiến tranh và xung đột, nhưng những nơi có hoà bình và yên ổn, có phát triển và thịnh vượng cũng đều bị tác động và ảnh hưởng, cũng đều không thể không lo ngại và phải phòng ngừa. Không thể không như thế được vì các khu vực đều có liên quan đến nhau, các vấn đề đều dây mơ rễ má với nhau và mọi khuyến nghị giải pháp đều không thể không kết hợp hài hoà khía cạnh bên trong với bên ngoài, đều phải đặt trong bối cảnh tình hình chung ở khu vực và thế giới.

Thiên tai và bê bối

Thế giới năm qua chứng kiến nhiều vụ thiên tai như động đất ở Haiti, lũ lụt ở Pakistan, cháy rừng ở Nga, dầu tràn ở vịnh Mexico,  chen lấn đè bẹp nhau ở Duisburg (Đức) và Phnom Pênh (Campuchia) và núi lửa ở Iceland,  sập hầm lò ở Chilê, Trung Quốc và New Zealand… gây thiệt hại to lớn về người và của.

Nguyên cớ có phần ở thiên nhiên, có phần ở con người. Những thiên tai đó cho thấy con người trên trái đất vẫn còn phụ thuộc vào thiên nhiên như thế nào,  phải sống và hành động có trách nhiệm ra sao để bảo vệ môi trường sống, phải hợp tác và giúp đỡ lẫn nhau để cùng khắc phục hậu quả thiên tai và ngăn ngừa thảm hoạ.

Cứu trợ quốc tế trong trường hợp xảy ra thiên tai đã trở thành trách nhiệm bất thành văn cuả cả cộng đồng quốc tế. Kết quả của Hội nghị cấp cao LHQ về bảo vệ khí hậu trái đất ở Cancun (Mexico) tuy còn hạn chế nhưng cũng vẫn được coi là một trong những điểm sáng đáng khích lệ.

Thế giới năm qua không thiếu những vụ bê bối đình đám, từ bê bối trên chính trường đến cuộc sống, từ thường dân đến hoàng gia. Bê bối bầu cử ở Afghanistan, Iraq và mới đây nhất ở Kosovo. Bê bối trên chính trường như ở Italia, Bờ Biển Ngà hay Thái Lan. Không ít chính trị gia lừng danh đã phải khăn áo ra đi vì bê bối. Có cả hoàng gia bị tai tiếng như ở Thuỵ Điển.

 Rất nhiều chính phủ bị suy giảm uy tín bởi bê bối và tham nhũng, bởi tranh giành quyền lực nội bộ và bởi ứng phó kém hiệu quả trước tác động của khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế. Những tiết lộ của WikiLeaks không chỉ làm thay đổi thế giới ngoại giao, mà còn có tác động sâu sắc tới chính trị thế giới và thế giới thông tin trên mạng Internet.

Tương quan lực lượng thay đổi

Thế giới năm qua chứng kiến sự chuyển dịch của cực diện quan hệ quốc tế và tương quan lực lượng trên cả bình diện khu vực và thế giới. Diễn đàn Nhóm G20 đã nổi trội rõ rệt tuy chưa hẳn đã thắng thế tuyệt đối so với những diễn đàn đã định hình khác.

Chỉ có Nga là thành công hơn cả trong việc đồng thời thúc đẩy quan hệ với tất cả các đối tác quan trọng như Mỹ, EU, Trung Quốc hay Ấn Độ. Trong các cặp quan hệ khác lại thấy nhiều tịnh tiến hơn phát triển, ít đột biến và khai phá, vẫn giữa hợp tác với nhau và kiềm chế lẫn nhau.

Có thể thấy cả sức mạnh kinh tế lẫn quân sự của Mỹ và EU đều bị suy tổn, nhóm BRIC tiếp tục trỗi dậy nhưng cũng vẫn chưa đạt được mức dộ chuyển giai đoạn. Cả quá trình cải tổ LHQ lẫn xúc tiến kết thúc Vòng đàm phán Doha của WTO đều trì trệ vào chưa thấy có triển vọng đạt được kết quả đáng kể nào trong thời gian tới. Cái suy yếu tương đối và lớn mạnh tương đối ấy tạo tiền đề cho những hình thức và cấp độ tập hợp lực lượng mới ở bình diện khu vực và toàn cầu, theo từng nhóm lợi ích và từng lĩnh vực cụ thể.

Thế giới năm qua là như thế đấy. Hoà bình và an ninh, ổn định và phát triển, hợp tác và hội nhập vẫn là những mục tiêu được phấn đấu vươn tới, vẫn là dòng chảy chính của thời cuộc, vẫn mở ra cơ hội và ràng buộc trách nhiệm lẫn nhau. Chính vì thế mà về cơ bản gam màu sáng vẫn không để gam màu tối lấn lướt. Thế giới năm 2011 rồi cũng còn biến động bất ngờ, nhưng xem ra sẽ tiếp tục chiều hướng đó…

Vi Nhân