Thầy thuốc Ưu tú Phạm Như Vĩnh Tuyên: Từ hành trình giữ ánh sáng đến trí thức tiêu biểu

- Được tôn vinh là một trong 12 trí thức khoa học, công nghệ tiêu biểu của TP Huế năm 2026, cảm xúc của ông như thế nào?

Bác sĩ Phạm Như Vĩnh Tuyên: Thú thật, tôi rất xúc động. Với tôi, những gì mình làm suốt hơn 30 năm qua không phải để được ghi nhận, mà vì đây là nghề đã chọn và là trách nhiệm tự đặt lên vai từ ngày còn là sinh viên y khoa.

Khi nghe tin được tôn vinh, điều đầu tiên tôi nghĩ đến không phải bản thân, mà là những đồng nghiệp đã nhiều năm cùng gắn bó tại Bệnh viện Trung ương Huế, là những người thầy đã định hướng cho tôi, và đặc biệt là hàng chục nghìn bệnh nhân đã tin tưởng trao đôi mắt của họ cho chúng tôi. Danh hiệu hôm nay, theo tôi, thực sự thuộc về cả một tập thể và một hành trình dài của nhiều người cùng đồng hành.

Những quả ngọt xứng đáng

Với những đóng góp đặc biệt xuất sắc trong sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân, bác sĩ Tuyên đã xây dựng nên một bảng thành tích vô cùng tự hào.

Mới đây nhất, vào năm 2026, Bác được quốc tế ghi nhận bằng Giải Cống hiến Xuất sắc của Hội Nhãn khoa châu Á - Thái Bình Dương. Trước đó, vào năm 2017, Bác cũng đã vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Thầy thuốc Ưu tú.

Trong suốt quá trình công tác, ông là tấm gương sáng về tinh thần thi đua yêu nước với hai lần đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp Bộ (năm 2010 và 2023). Ngoài ra, ông cũng đã hai lần được nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ vào các năm 2016 và 2021.

Đồng thời, bác sĩ này cũng là chủ nhân của hàng loạt danh hiệu cao quý khác, bao gồm: 7 Bằng khen của Bộ Y tế (qua các năm 2008, 2010, 2013, 2020, 2021, 2023, 2025); bằng khen của Hội Nhãn khoa Việt Nam (năm 2024); cùng nhiều Bằng khen của Ủy ban nhân dân các tỉnh Thừa Thiên Huế, Bình Dương và Hà Tĩnh.

- Trong hành trình nghề nghiệp của mình, đâu là dấu mốc khiến ông thấy xứng đáng nhất với sự ghi nhận hôm nay?

Bác sĩ Phạm Như Vĩnh Tuyên: Có lẽ không phải một khoảnh khắc duy nhất, mà là sự tích lũy của nhiều điều nhỏ bé theo năm tháng.

Nếu nói về chuyên môn, tôi nhớ mãi những ngày đầu đưa kỹ thuật phẫu thuật phaco – phương pháp điều trị đục thủy tinh thể hiện đại – về triển khai tại miền Trung (năm 1999). Khi ấy không ít người còn hoài nghi, nhưng chúng tôi vẫn kiên trì theo đuổi.

Từ một kỹ thuật mới, chúng tôi từng bước xây dựng Hội nghị Nhãn khoa Quốc tế Cố đô Huế (ICEM), mời các chuyên gia hàng đầu thế giới như BS John Corboy,  GS. Howard Fine hay GS. Uday Devgan đến giảng dạy cho bác sĩ Việt Nam ngay tại Huế. Đó là lúc tôi cảm nhận rất rõ rằng y khoa Huế không chỉ học từ thế giới, mà còn có thể đối thoại với thế giới.

Nhưng điều khiến tôi ấm lòng nhất vẫn là những đợt khám và mổ mắt nhân đạo. Hàng trăm đợt phẫu thuật đã giúp hàng chục nghìn bệnh nhân nghèo tìm lại ánh sáng. Tôi vẫn nhớ những khoảnh khắc người bệnh lần đầu nhìn thấy lại sau nhiều năm mù lòa. Với tôi, những cảm xúc ấy không giải thưởng nào có thể diễn đạt hết.

Cầu nối nhãn khoa Việt Nam ra thế giới

Với uy tín chuyên môn sâu, BSCKII Phạm Như Vĩnh Tuyên hiện đang giữ các chức vụ xã hội - nghề nghiệp quan trọng: Phó Chủ tịch Hội Glôcôm Việt Nam và Ủy viên Thường vụ Hội Nhãn khoa Việt Nam.

Ông thường xuyên tham dự các hội nghị nhãn khoa quốc tế lớn tại châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Thái Lan, Myanmar… Ông cũng là người thúc đẩy mối quan hệ hợp tác với Hội Nhãn khoa Hawaii (Mỹ), đồng thời tham gia biên dịch cuốn Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị glôcôm của APGS 2024 (Hiệp hội Glôcôm Châu Á - Thái Bình Dương).

- Sau khi được tôn vinh ở lĩnh vực khoa học – công nghệ, ông nhìn nhận trách nhiệm của mình tại bệnh viện Trung ương Huế thay đổi như thế nào, nhất là ở vai trò Phó Giám đốc phụ trách kinh tế?

Bác sĩ Phạm Như Vĩnh Tuyên: Nếu một danh hiệu khiến mình nhẹ lòng hơn, thì đó lại là điều tôi lo ngại nhất. Với tôi, mỗi sự ghi nhận đều là lời nhắc phải làm việc nghiêm túc hơn.

Ở vai trò Phó Giám đốc phụ trách kinh tế, tôi hiểu rằng một bệnh viện mạnh không thể chỉ dựa vào chuyên môn giỏi. Cần có nền tảng tài chính lành mạnh và minh bạch để đầu tư trang thiết bị; đào tạo, giữ chân nhân lực chất lượng cao và triển khai nghiên cứu khoa học. Bảo hiểm y tế, cải cách thủ tục hành chính hay quản lý nguồn lực tuy âm thầm hơn phòng mổ nhưng cũng quan trọng không kém.

Đôi bàn tay khéo léo của bác sĩ Tuyên thực hiện rất nhiều ca phẫu thuật ghép giác mạc, hiện thực hóa ước mơ tìm lại ánh sáng cho bệnh nhân.

Điều tôi luôn muốn giữ vững là phát triển bệnh viện phải luôn đồng hành cùng chất lượng điều trị, chăm sóc bệnh nhân, đặc biệt những bệnh nhân yếu thế không bị bỏ lại phía sau.

- Danh hiệu là sự ghi nhận cho chặng đường đã qua. Vậy mục tiêu lớn nhất ông đặt ra cho thời gian tới là gì?

Bác sĩ Phạm Như Vĩnh Tuyên: Điều tôi mong muốn nhất, thật ra lại rất giản dị: xây dựng được một thế hệ kế tiếp đủ mạnh để đi xa hơn những gì chúng tôi đã làm.

Tôi may mắn được đào tạo, được học hỏi từ những người thầy giỏi và có cơ hội tham dự nhiều diễn đàn quốc tế. Bây giờ, tôi muốn tạo ra cơ hội tương tự cho lớp bác sĩ trẻ tại Huế – một môi trường nghiên cứu khoa học bài bản, nơi người thầy thuốc không chỉ chữa bệnh mà còn có thể công bố nghiên cứu trên các tạp chí quốc tế.

Riêng trong lĩnh vực chuyên môn, tôi mong muốn mở rộng mạng lưới sàng lọc và chẩn đoán sớm bệnh glôcôm tại khu vực miền Trung – Tây Nguyên. Đây là bệnh lý gây mù không hồi phục nhưng phần lớn bệnh nhân phát hiện khi đã quá muộn. Nếu làm được điều đó, tôi nghĩ đó mới là đóng góp thực sự có ý nghĩa.

- Nếu gửi một thông điệp tới lớp bác sĩ trẻ và những người đang theo đuổi nghiên cứu khoa học ở Huế, ông muốn chia sẻ điều gì?

Bác sĩ Phạm Như Vĩnh Tuyên: Tôi muốn chia sẻ ba điều, không phải như người đi trước dạy bảo, mà như một người cùng nghề gửi gắm từ trái tim.

Thứ nhất, đừng ngại làm khó mình. Những kỹ thuật tiên tiến mà chúng tôi mang về miền Trung trước đây cũng từng đối mặt với nhiều hoài nghi. Nhưng khoa học không chờ người an phận. Hãy dám đặt câu hỏi và dám thử những điều mới, dù con đường ban đầu có thể gập ghềnh.

Thứ hai, hãy để bệnh nhân trở thành người thầy lớn nhất của mình. Tôi có hơn 20 đề tài nghiên cứu và phần lớn đều bắt nguồn từ phòng khám, phòng mổ – từ những ca bệnh khó và những câu hỏi chưa có lời giải. Nghiên cứu gắn với thực tiễn mới có giá trị thật sự.

Và điều cuối cùng, tôi tin rằng Huế hoàn toàn có thể làm khoa học ở tầm quốc tế. Chúng ta đã tổ chức Hội nghị Nhãn khoa Quốc tế ngay tại Huế và có những ghi nhận ở tầm khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Điều đó đến không chỉ từ điều kiện vật chất, mà còn từ sự kiên trì, lòng tự trọng nghề nghiệp và tình yêu dành cho mảnh đất này. Huế vừa có truyền thống, vừa có khát vọng, đó cũng là nền tảng quý giá để các bạn tiếp tục bước tới.

Người thầy ngành mắt

Sinh năm 1971 tại Mỹ Thượng (TP Huế), Vĩnh Tuyên thi đỗ vào Đại học Y khoa với số điểm cao, ông vinh dự được chọn đi học theo diện lưu học sinh ở nước ngoài. Cơ duyên đến với ngành mắt như một định mệnh khi ông được phân công theo học y khoa tại Đại học Y Odessa (Ukraina) – nơi tọa lạc của Viện Philatốp, trung tâm nhãn khoa danh tiếng thế giới. Chính môi trường khoa học đỉnh cao tại đây đã khơi dậy niềm đam mê mãnh liệt của người trí thức trẻ với ngành nhãn khoa. Sau khi về nước, ông tiếp tục chủ động tìm kiếm các học bổng để tu nghiệp, nâng cao chuyên môn tại các quốc gia có nền y học phát triển như Đức và Mỹ.

Hiện tại không chỉ đảm nhiệm công tác quản lý, ông còn dành nhiều tâm huyết cho sự nghiệp đào tạo. Với vai trò Phó Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Chỉ đạo tuyến kiêm Trưởng phòng Đào tạo, bác sĩ Tuyên đã đổi mới phương pháp quản lý học viên thực tập lâm sàng, thường xuyên triển khai các chương trình đào tạo sau đại học và chuyển giao kỹ thuật cho hơn 10 cơ sở nhãn khoa trên cả nước.

Bên cạnh công tác tại bệnh viện, ông còn là giảng viên bán thời gian tại Trường Đại học Y – Dược, Đại học Huế; trực tiếp hướng dẫn nhiều bác sĩ nội trú và 24 học viên sau đại học chuyên ngành nhãn khoa. Là đồng tác giả của 2 giáo trình và chuyên khảo chuyên ngành, đồng thời chủ trì nhiều khóa đào tạo liên tục (CME) cho tuyến dưới, hình ảnh người thầy tận tụy ấy đã trở thành nguồn cảm hứng, truyền lửa chuyên môn và y đức cho nhiều thế hệ y bác sĩ trẻ.