Thấy gì qua chỉ số PCI năm 2010 ?

Theo kết quả điều tra về chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Việt Nam năm 2010 (PCI 2010), do Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố tại Hà Nội, Đà Nẵng năm thứ ba liên tiếp dẫn đầu cả nước trong bảng xếp hạng PCI, tiếp sau là Lào Cai, Đồng Tháp. Các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục có bước tiến ổn định trong cải thiện chất lượng điều hành kinh tế. Khu vực này có đến 9 tỉnh, thành phố nằm trong nhóm 22 tỉnh được xếp hạng “rất tốt” và “tốt” trong bảng xếp hạng PCI 2010.

Cải thiện về đào tạo lao động, chi phí gia nhập thị trường
TS. Trần Hữu Huỳnh, Phó tổng thư ký VCCI, cho biết, điểm nổi bật trong PCI 2010 là sự cải thiện về chất lượng đào tạo lao động và hỗ trợ DN. Cụ thể, tỷ lệ DN hài lòng về chất lượng giáo dục phổ thông và đào tạo lao động tại tỉnh đều tăng từ 45,45% năm 2009 lên 46,99% năm 2010. Số lượng nhà cung cấp dịch vụ hỗ trợ DN tăng từ 1 năm 2008 lên 5 năm 2009 và năm 2010 tăng lên 12 nhà cung cấp dịch vụ hỗ trợ DN, tỷ lệ DN sử dụng dịch vụ tìm kiếm thông tin kinh doanh tăng từ 60,36% năm 2009 lên 64,35% năm 2010.

Vận hành máy tiện gia công cơ khí tại Nhà máy sản xuất máy phát điện tua bin gió (Khu công nghiệp Nô-mu-ra).                                                    Ảnh: Duy Thính

Bên cạnh đó, chi phí gia nhập thị trường có sự thay đổi lớn nhất qua các cuộc điều tra PCI trước đây. Đây là lĩnh vực các địa phương thực hiện tốt nhất trong 9 lĩnh vực đánh giá môi trường kinh doanh cấp tỉnh. Rút ngắn thời gian thành lập DN, giảm bớt thủ tục, thành lập mô hình một cửa, một cửa liên thông là những cải cách mà hầu hết tỉnh thực hiện thời gian qua.
Cơ sở hạ tầng vẫn được coi là một trong những rào cản lớn đối với đầu tư và tăng trưởng của cả nước. Tuy nhiên, kết quả PCI 2010 cho thấy, chất lượng cơ sở hạ tầng có những thay đổi theo hướng tích cực, do độ hài lòng của DN về chất lượng giao thông tăng tương ứng và tỷ lệ DN hài lòng về chất lượng viễn thông và internet cũng tăng đáng kể.

Chi phí không chính thức có chiều hướng gia tăng
PCI năm 2010 với nhiều chỉ số thành phần được cải thiện, song vẫn có những lĩnh vực có dấu hiệu chững lại, đặc biệt là các chi phí không chính thức có chiều hướng gia tăng, khả năng tiếp nhận thông tin của các địa phương lại xuống thấp. Qua điều tra, 70% số nhà đầu tư thường xuyên xuất khẩu hoặc nhập khẩu hàng hóa cho biết phải trả phí “bôi trơn” để thúc đẩy thực hiện thủ tục. Cũng có đến 78,64% số DN được hỏi cho biết cần phải thiết lập “mối quan hệ” mới tiếp cận được các tài liệu, thông tin của tỉnh, tăng hơn 17% so với năm 2009 - mức cao nhất trong 6 năm qua của chỉ tiêu này.
Chỉ số tính minh bạch giảm sút trong hai năm 2009 và 2010 là một dấu hiệu đáng lo ngại về môi trường kinh doanh cấp tỉnh. Bởi chỉ số này tác động lớn nhất đến sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân. Cụ thể, năm 2010, chỉ số tính minh bạch giảm sút so với năm 2009, trong đó khả năng tiếp cận tài liệu kế hoạch như văn bản pháp luật liên quan đến hoạt động kinh doanh đều giảm.
Để cải thiện tình hình này, nhóm nghiên cứu khuyến cáo, các tỉnh cần đẩy mạnh công khai các văn bản, tài liệu, kế hoạch như: ngân sách tỉnh, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch sử dụng đất và các kế hoạch phát triển cơ sở hạ tầng để giúp nhà đầu tư, DN dự báo tốt hơn khi đưa ra quyết định đầu tư.

Cần thu hút thế hệ các nhà đầu tư nước ngoài mới
Dữ liệu điều tra FDI trong nghiên cứu PCI 2010 cho thấy, đa số DN FDI tại Việt Nam là những DN sản xuất tương đối nhỏ, chủ yếu hoạt động xuất khẩu và chọn đầu tư vào Việt Nam do chi phí lao động thấp. Từ thực tế này, theo ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI, thách thức của Việt Nam trong thời gian tới là cần tìm kiếm và thu hút được thế hệ các nhà đầu tư nước ngoài mới có năng suất, công nghệ cao hơn, có mức độ lan tỏa và chuyển giao công nghệ tốt hơn cho DN trong nước.
Tuy vậy, PCI 2010 cũng đặt ra một loạt câu hỏi, nếu các DN hiện tại cho rằng, chất lượng lao động không đáp ứng được đòi hỏi của ngành sản xuất công nghệ vốn đã thấp của họ, các nhà đầu tư công nghệ cao sẽ tuyển dụng lao động như thế nào? Tình trạng ách tắc hàng hóa khi thông quan đang cản trở xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ mà giá trị gia tăng còn thấp, hay việc chi trả chi phí không chính thức để thúc đẩy việc thực hiện thủ tục hành chính rất quan trọng đối với cộng đồng nhà đầu tư hiện tại thì sẽ như thế nào với các nhà đầu tư công nghệ cao luôn đặt ra chuẩn mực đạo đức kinh doanh khắt khe hơn... Những vấn đề này đặt ra thách thức cho các nhà hoạch định chính sách trong việc thu hút các thế hệ nhà đầu tư FDI có công nghệ cao hơn.

Quang Toàn