Thành phố Đồng Nai: Mốc son mới, hành trình mới - Bài 3: Đánh thức giá trị sông Đồng Nai trong thành phố mới

Từ công viên Nguyễn Văn Trị, tuyến đường ven sông Đồng Nai, đường ven sông Cái đến các công viên, quảng trường, bến thuyền ven sông, Đồng Nai đang từng bước “mở cửa” đô thị ra phía dòng sông. Đó không chỉ là câu chuyện chỉnh trang cảnh quan, mà còn là hành trình tìm lại bản sắc, nâng chất lượng sống và kiến tạo diện mạo xanh, hiện đại, bền vững cho thành phố mới.

Mở cửa đô thị ra hướng sông

Từ lâu, sông Đồng Nai đã gắn với lịch sử hình thành, phát triển của vùng đất Biên Hòa - Đồng Nai. Dòng sông từng là tuyến giao thương, là nguồn nước, là không gian sinh kế và cũng là miền ký ức của nhiều thế hệ cư dân ven bờ. Trong nhịp phát triển đô thị, có giai đoạn dòng sông như lùi về phía sau những khu dân cư, nhà máy, bờ kè và các công trình hạ tầng. Nay, khi Đồng Nai bước vào hành trình thành phố mới, dòng sông đang được nhìn nhận trở lại như một tài sản đô thị đặc biệt.

Những năm gần đây, diện mạo ven sông Đồng Nai bắt đầu có sự chuyển động rõ nét. Nếu trước đây, không gian công cộng ven sông nổi bật nhất chủ yếu là công viên Nguyễn Văn Trị, thì nay bức tranh đã mở rộng hơn với tuyến đường ven sông Đồng Nai, đường ven sông Cái, công viên quảng trường Aqua City, các bến thuyền và những dự án công viên, khu đô thị ven sông đang được tính toán. Những công trình ấy cho thấy một sự thay đổi quan trọng trong tư duy phát triển đô thị. Đồng Nai không chỉ phát triển theo hướng mở rộng đường sá, khu dân cư, khu công nghiệp, mà còn bắt đầu quay mặt ra sông để khai thác giá trị cảnh quan tự nhiên.

Công viên Nguyễn Văn Trị dài hơn 1,5km ở phường Trấn Biên là một ví dụ sinh động cho giá trị của không gian ven sông khi được tổ chức hợp lý. Từ một công viên cây xanh quen thuộc, nơi đây dần trở thành điểm hẹn cộng đồng vào mỗi cuối tuần với phố đi bộ, con đường ánh sáng, các hoạt động văn hóa, thể thao, ẩm thực. Người dân đến đây không chỉ để hóng gió, tập thể dục, đi bộ, mà còn để cảm nhận nhịp sống đô thị bên dòng sông. Những hoạt động như đua thuyền, đường hoa, sự kiện cộng đồng đã giúp dòng sông trở lại gần hơn với đời sống đô thị.

Trong quy hoạch tỉnh Đồng Nai và các định hướng phát triển kinh tế - xã hội, khu vực ven sông Đồng Nai được xác định là trục cảnh quan đô thị chiến lược. Điều này có ý nghĩa lớn trong bối cảnh Đồng Nai chuẩn bị đảm nhận vai trò một thành phố lớn của vùng Đông Nam Bộ. Một thành phố hiện đại không thể chỉ có những khu công nghiệp, trung tâm thương mại hay các tuyến giao thông huyết mạch, mà cần có những khoảng mở để người dân thụ hưởng. Khi không gian công cộng được mở ra hướng sông, thành phố không chỉ đẹp hơn mà còn có thêm chiều sâu văn hóa và chất lượng sống.

Theo ông Hồ Văn Nam, Bí thư Đảng ủy phường Trấn Biên, địa phương sẽ tiếp tục khai thác hiệu quả lợi thế quý giá từ sông Đồng Nai để mở ra không gian phát triển đô thị mới. Việc xác định hướng phát triển này xuất phát từ vị trí đặc biệt của Trấn Biên là địa bàn trung tâm, có nhiều khu vực tiếp giáp sông Đồng Nai, đồng thời là cửa ngõ kết nối giữa Đồng Nai với TP HCM và các vùng lân cận. Trong bối cảnh Đồng Nai chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, yêu cầu chỉnh trang đô thị, mở rộng không gian công cộng, thu hút đầu tư và nâng cao chất lượng sống cho người dân càng trở nên cấp thiết.

Từ lợi thế đó, Trấn Biên định hướng phát triển các tuyến đường ven sông, công viên, khu dịch vụ và thương mại để từng bước hình thành diện mạo đô thị hiện đại, văn minh. Ông Nam cho rằng việc phát triển các hành lang ven sông không chỉ góp phần giải quyết bài toán giao thông đô thị, mà còn “đánh thức” quỹ đất ven sông, tạo thêm không gian cảnh quan, sinh hoạt cộng đồng và động lực thu hút đầu tư. Đây cũng là cơ sở để Trấn Biên phát huy vai trò đầu mối hạ tầng, cửa ngõ phát triển của thành phố Đồng Nai.

Theo ông Hồ Văn Nam, không gian ven sông Đồng Nai trong thời gian tới sẽ trở thành trục phát triển quan trọng, gắn kết giữa hạ tầng giao thông, thương mại - dịch vụ, văn hóa và đời sống dân cư. Hướng đi này không chỉ giúp Trấn Biên nâng cao chất lượng sống của người dân, mà còn góp phần định hình diện mạo đô thị trung tâm của thành phố Đồng Nai trong giai đoạn phát triển mới.

Chuỗi không gian ven sông đang hình thành

Tuyến đường ven sông Đồng Nai dài hơn 5km, từ cầu Hóa An, phường Trấn Biên đến đoạn giáp ranh phường Tân Triều, thông xe kỹ thuật vào đầu năm 2026 đã tạo thêm một điểm nhấn mới cho đô thị ven sông. Công trình này không chỉ mở thêm trục giao thông, giảm áp lực cho một số khu vực nội đô, mà còn góp phần cải tạo cảnh quan những đoạn bờ sông trước đây còn nhếch nhác, cây cỏ um tùm, tồn đọng rác. Khi tuyến đường hình thành, một “mặt tiền” đô thị thông thoáng hơn đã hiện ra bên dòng nước. Đó là nền tảng để phát triển thêm các dịch vụ, thương mại, du lịch và không gian sinh hoạt cộng đồng trong tương lai.

Cũng trong đầu năm 2026, tuyến đường ven sông Cái dài khoảng 4,6km, nối từ đường Hà Huy Giáp ở phường Trấn Biên đến điểm cuối tiếp giáp đường Trần Quốc Toản ở phường Tam Hiệp, chính thức được khởi công. Tại lễ khởi công, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai Nguyễn Thị Hoàng nhấn mạnh, khi hoàn thành, công trình không chỉ mở rộng không gian ven sông và tăng cường kết nối giữa các khu vực, mà còn góp phần hình thành hành lang cảnh quan liên tục.

Theo bà Hoàng, tuyến đường sẽ kiến tạo không gian đô thị ven sông xanh - sạch - đẹp, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội gắn với cải thiện môi trường và khai thác hiệu quả giá trị tự nhiên của lưu vực sông Đồng Nai. Đây là một mảnh ghép quan trọng trong quá trình mở rộng không gian đô thị hướng sông của thành phố mới.

Không dừng lại ở các tuyến đường, Đồng Nai còn định hướng hình thành những công viên, quảng trường và không gian công cộng quy mô lớn ven sông. Đáng chú ý là dự án công viên quảng trường ven sông dự kiến triển khai tại khu vực Khu công nghiệp Biên Hòa 1 sau khi chuyển đổi công năng.

Theo Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai Hồ Văn Hà, cùng với các khu đô thị và trung tâm chính trị - hành chính mới, công viên này sẽ góp phần tái cấu trúc không gian đô thị, tạo điểm nhấn cảnh quan và hình thành không gian sinh hoạt cộng đồng quy mô lớn. Nếu được tổ chức tốt, khu vực này có thể trở thành một điểm nhấn quan trọng trong quá trình chuyển đổi diện mạo đô thị Biên Hòa - Trấn Biên.

Ở một số khu đô thị đã hình thành, không gian ven sông cũng được khai thác như một lợi thế cảnh quan và dịch vụ. Tại Aqua City, phường Long Hưng, công viên quảng trường nước và bến thuyền đã tạo thêm một điểm đến hiện đại ven sông, kết hợp giữa cảnh quan, giải trí và dịch vụ. Đảo Kim Quy tại phường Biên Hòa cũng có công viên, bến du thuyền, bổ sung thêm những lát cắt mới cho không gian sông nước đô thị. Khi các điểm này được kết nối với nhau bằng quy hoạch tổng thể, Đồng Nai có thể hình thành một chuỗi không gian ven sông liên hoàn, thay vì những mảng phát triển rời rạc.

Một dòng sông, nhiều giá trị cho thành phố mới

Không gian ven sông trước hết mang lại giá trị rất cụ thể cho người dân đô thị. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư tăng, nhịp sống công nghiệp ngày càng gấp gáp, những công viên, tuyến đường, quảng trường ven sông trở thành các “khoảng thở” quý giá. Đó là nơi người dân có thể đi bộ, tập thể dục, vui chơi, thư giãn sau giờ làm việc. Một thành phố đáng sống không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng hay quy mô hạ tầng, mà còn bằng khả năng tạo ra những không gian công cộng thân thiện, dễ tiếp cận cho mọi người.

Ở góc độ phát triển đô thị, các công trình ven sông góp phần định hình lại diện mạo cảnh quan. Những khu vực từng là bãi đất trống, bờ sông bị che khuất hoặc thiếu kết nối có thể trở thành mặt tiền đô thị nếu được quy hoạch hợp lý. Khi dòng sông được đưa vào trung tâm của tư duy phát triển, thành phố sẽ có thêm trục cảnh quan đặc sắc, tạo bản sắc riêng so với nhiều đô thị công nghiệp khác. Điều này đặc biệt quan trọng với Đồng Nai, nơi quá trình phát triển lâu nay thường được nhận diện nhiều qua công nghiệp, giao thông và khu đô thị mới.

Không gian ven sông cũng mở ra giá trị kinh tế đáng kể. Thực tế cho thấy, những khu vực có cảnh quan sông nước, hạ tầng đồng bộ và không gian công cộng tốt thường có sức hút lớn đối với bất động sản, thương mại, dịch vụ, du lịch, ẩm thực, giải trí. Các hoạt động như phố đi bộ, chạy bộ, lễ hội, đua thuyền, đường hoa ngày Tết, du lịch đường sông nếu được tổ chức bài bản có thể tạo thêm sinh khí cho thành phố. Khi đó, dòng sông không chỉ là cảnh quan để ngắm nhìn, mà còn là nguồn lực để phát triển kinh tế đô thị.

Tuy nhiên, đánh thức giá trị sông Đồng Nai không thể chỉ là mở đường, xây công viên hay phát triển dự án ven sông. Vấn đề quan trọng hơn là phải bảo vệ dòng sông bằng một tầm nhìn dài hạn, tránh phát triển manh mún, thiếu kết nối hoặc gây áp lực lên môi trường. Không gian ven sông cần được quy hoạch trong một tổng thể thống nhất, hài hòa giữa xây dựng và bảo tồn, giữa khai thác kinh tế và quyền tiếp cận của người dân. Khi dòng sông được gìn giữ sạch đẹp, được kết nối bằng những công trình văn minh và được cộng đồng cùng chung tay bảo vệ, sông Đồng Nai sẽ thực sự trở thành trục không gian chiến lược, biểu tượng mềm của thành phố mới trong hành trình phát triển xanh, hiện đại và bền vững.