Thanh Hóa chủ động ứng phó nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn

Nguy cơ thiếu nước cục bộ vẫn hiện hữu

Theo kế hoạch của UBND tỉnh Thanh Hóa, thời tiết trong những tháng đầu năm 2026 được dự báo có xu hướng nắng nóng xuất hiện sớm từ tháng 3 và gia tăng trong các tháng 4 đến tháng 6, cao điểm vào tháng 5 và tháng 6. Tổng lượng mưa trong giai đoạn này được nhận định ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm, tuy nhiên dòng chảy trên sông Mã tại khu vực hồ Trung Sơn dự báo thấp hơn trung bình cùng kỳ từ 9-22% trong các tháng đầu năm.

Đến đầu năm 2026, tổng lượng nước tích trong ba hồ chứa lớn gồm Cửa Đạt, Hủa Na và Trung Sơn đạt khoảng 1,96 tỷ m3, tương đương 96% dung tích thiết kế và cao hơn trung bình các năm trước. Với lượng tích trữ này, về cơ bản nguồn nước có thể đáp ứng nhu cầu sử dụng trong mùa cạn. Tuy nhiên, vào giai đoạn cuối mùa khô, đặc biệt từ tháng 4 đến tháng 6, một số khu vực vẫn có nguy cơ xảy ra thiếu nước cục bộ do lượng mưa giảm, dòng chảy thấp và hệ thống công trình thủy lợi chưa thật sự đồng bộ.

Theo đánh giá của ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa, nếu xảy ra nắng nóng kéo dài, diện tích có nguy cơ thiếu nước và bị ảnh hưởng bởi hạn hán, xâm nhập mặn trên địa bàn tỉnh có thể lên tới khoảng 14.000-15.000 ha. Trong số này, khoảng 8.600-9.800 ha có khả năng bị ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng.

Những khu vực có nguy cơ cao chủ yếu tập trung ở vùng cuối kênh của các hệ thống thủy lợi lớn lấy nước từ hồ Cửa Đạt, Sông Mực và Yên Mỹ; các khu vực trung du, miền núi nơi nhiều hồ đập nhỏ đã xuống cấp, khả năng tích trữ nước hạn chế; cũng như vùng ven biển chịu tác động trực tiếp của thủy triều và xâm nhập mặn. Riêng khu vực ven biển có khoảng 2.000 ha đất sản xuất có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn, khi độ mặn 1‰ có thể xâm nhập sâu vào nội địa từ 18-24 km, khiến nhiều trạm bơm không thể lấy nước hoặc chỉ có thể vận hành trong thời gian ngắn.

Không chỉ sản xuất nông nghiệp, nguồn nước sinh hoạt của người dân tại một số địa phương cũng có thể bị tác động nếu nắng nóng kéo dài. Hiện toàn tỉnh có 56 công trình cấp nước sạch tập trung với tổng công suất khoảng 420.889 m3/ngày đêm và 516 công trình cấp nước tự chảy ở khu vực miền núi. Tuy nhiên, trong số này có tới 333 công trình được đánh giá hoạt động kém bền vững và 183 công trình không còn hoạt động, khiến việc bảo đảm nguồn nước sinh hoạt tại một số khu vực miền núi và vùng khó khăn vẫn còn nhiều thách thức.

Một số nhà máy nước lấy nguồn từ hạ lưu sông Mã, sông Lèn, sông Hoạt và kênh De như: nhà máy nước Hàm Rồng, hệ thống cấp nước Hậu Lộc hay các nhà máy nước tại Nga Sơn được xác định là những khu vực có nguy cơ chịu ảnh hưởng khi xảy ra xâm nhập mặn.

Đối với lĩnh vực công nghiệp, Khu kinh tế Nghi Sơn cùng 8 khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh có nhu cầu sử dụng nước khoảng 43 triệu m3 mỗi năm. Nguồn cấp nước chủ yếu phụ thuộc vào các hồ chứa như Yên Mỹ và Sông Mực nên vẫn tiềm ẩn nguy cơ thiếu nước trong trường hợp nắng nóng kéo dài hoặc nguồn nước suy giảm.

Chủ động nhiều giải pháp phòng, chống hạn

Trước những nguy cơ nêu trên, tỉnh Thanh Hóa đã xây dựng kế hoạch triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm chủ động ứng phó với hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn. Các địa phương được yêu cầu tăng cường nạo vét kênh mương, tích trữ nước trong ao hồ, sử dụng nguồn nước tiết kiệm và điều tiết hợp lý để hạn chế thất thoát. Đồng thời, ngành nông nghiệp theo dõi chặt chẽ diễn biến khí tượng thủy văn nhằm kịp thời điều chỉnh lịch thời vụ và cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện nguồn nước.

Bên cạnh đó, các nhà máy thủy điện trên lưu vực sông Mã được yêu cầu phối hợp điều tiết dòng chảy, đảm bảo nguồn nước cho khu vực hạ du. Trong giai đoạn cao điểm chống hạn, các trạm bơm điện cũng sẽ được ưu tiên cấp điện liên tục để phục vụ công tác lấy nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt.

Về lâu dài, tỉnh Thanh Hóa định hướng tiếp tục đầu tư nâng cấp hệ thống hồ đập, công trình thủy lợi, nghiên cứu các giải pháp ngăn mặn, giữ ngọt tại cửa sông, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý và sử dụng nguồn nước nhằm nâng cao hiệu quả khai thác và giảm thiểu rủi ro trước biến đổi khí hậu.

Theo UBND tỉnh Thanh Hóa, việc chủ động xây dựng kế hoạch phòng, chống hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn ngay từ đầu năm là giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu thiệt hại cho sản xuất và đời sống người dân, đồng thời bảo đảm an ninh nguồn nước phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.