Thánh địa Mỹ Sơn ghi nhận 27 loài động vật hoang dã qua bẫy ảnh, có loài nguy cấp
Kết quả giám sát động vật hoang dã bằng bẫy ảnh tại Thánh địa Mỹ Sơn (TP Đà Nẵng) đã ghi nhận 27 loài, trong đó có loài nguy cấp theo IUCN và nhiều loài thuộc Nhóm IIB theo quy định pháp luật Việt Nam. Dữ liệu khoa học này góp phần khẳng định vai trò sinh thái của rừng Mỹ Sơn trong việc duy trì tính toàn vẹn và bảo vệ lâu dài giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản.
Ngày 25/2, Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn (BQL) đã công bố báo cáo kết quả điều tra động vật hoang dã thông qua giám sát bẫy ảnh trên lâm phận Khu bảo vệ cảnh quan Di tích lịch sử - văn hóa Mỹ Sơn.
Đây được xem là bước đi quan trọng trong việc chuyển từ cách tiếp cận bảo tồn thuần túy di tích sang quản lý tổng thể di sản gắn với cảnh quan - sinh thái theo khuyến nghị của UNESCO và IUCN.
Theo kết quả giám sát, hệ thống bẫy ảnh tự động được bố trí tại các sinh cảnh rừng điển hình đã ghi nhận sự hiện diện của 27 loài động vật hoang dã. Trong đó có 8 loài thú và 19 loài chim, động vật hoạt động chủ yếu trên mặt đất.
Đáng chú ý, ghi nhận sự xuất hiện của Khỉ đuôi lợn (Macaca leonina), loài được xếp hạng Sắp nguy cấp (VU) theo Danh lục Đỏ IUCN với tần suất tương đối cao và phân bố ở nhiều vị trí khác nhau trong khu vực nghiên cứu. Việc phát hiện các đàn có cá thể non cho thấy khu rừng không chỉ là nơi kiếm ăn mà còn là sinh cảnh sinh sản ổn định của loài linh trưởng này.
Bên cạnh đó, nhiều loài thuộc Nhóm IIB theo quy định của pháp luật Việt Nam như Mang thường, Mèo rừng, Cầy vòi hương, Chồn bạc má… cũng được ghi nhận. Sự hiện diện đồng thời của thú ăn cỏ, thú ăn tạp, thú ăn thịt cỡ trung và linh trưởng phản ánh cấu trúc chuỗi thức ăn và mối quan hệ sinh thái cơ bản vẫn đang được duy trì tương đối ổn định.
Ở nhóm chim rừng mặt đất, kết quả bẫy ảnh ghi nhận các loài như Gà lôi hông tía, Gà so, Gà rừng cùng nhiều loài chim nhạy cảm với xáo trộn sinh cảnh. Đây được xem là chỉ dấu quan trọng về mức độ yên tĩnh và chất lượng môi trường sống còn được bảo đảm tại khu vực rừng Mỹ Sơn.
BQL Mỹ Sơn cho biết, đơn vị đã áp dụng phương pháp giám sát động vật hoang dã bằng bẫy ảnh. Đây là phương pháp không xâm lấn, được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu và bảo tồn đa dạng sinh học. Hệ thống được bố trí có chọn lọc tại các tuyến di chuyển tự nhiên như đường mòn, khe suối, khu vực rừng có độ che phủ cao và ít tác động của con người.
Hoạt động giám sát được duy trì liên tục trong nhiều tháng, bảo đảm ghi nhận sự hoạt động của động vật theo mùa và theo chu kỳ ngày đêm. Cách tiếp cận này giúp nâng cao tính đại diện và độ tin cậy của dữ liệu thu thập.
Phân tích không gian cho thấy động vật hoang dã tập trung tại các khu vực rừng có độ che phủ cao, gần khe suối và ít chịu tác động nhân sinh như Hố Mít, Vườn Bà, Dốc Chùi, Nà Thắng, Hòn Đền. Tần suất ghi nhận lặp lại của nhiều loài tại cùng vị trí cho thấy đây là những sinh cảnh trọng yếu cần ưu tiên bảo vệ.
Theo BQL, trong cách tiếp cận quản lý Di sản thế giới hiện đại, tính toàn vẹn không chỉ dừng ở bảo tồn các yếu tố kiến trúc - khảo cổ mà còn bao gồm duy trì cảnh quan và hệ sinh thái hỗ trợ.
Hệ động vật hoang dã được xem là chỉ thị sinh thái phản ánh chất lượng môi trường. Việc ghi nhận 27 loài, trong đó có loài nguy cấp và nhiều loài thuộc diện quản lý bảo vệ cho thấy khu rừng Mỹ Sơn vẫn duy trì được nền tảng sinh thái quan trọng.
Với vai trò là vùng đệm bao quanh vùng lõi di tích, Khu bảo vệ cảnh quan Mỹ Sơn không chỉ có chức năng hành chính mà còn thực hiện hiệu quả vai trò sinh thái giảm thiểu tác động bên ngoài, duy trì cấu trúc rừng và hỗ trợ bảo tồn lâu dài giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản.
Bên cạnh kết quả đạt được, BQL Mỹ Sơn cũng thẳng thắn chỉ ra một số hạn chế như mật độ bẫy ảnh còn hạn chế, thời gian giám sát mới tập trung trong hai tháng cuối năm và đầu năm kế tiếp, chưa phản ánh đầy đủ biến động theo mùa. Nguồn lực nhân sự và kinh phí còn hạn chế cũng ảnh hưởng đến khả năng mở rộng phạm vi theo dõi.
Trên cơ sở đó, BQL Mỹ Sơn kiến nghị tiếp tục duy trì và nâng cao chất lượng giám sát dài hạn; tích hợp nội dung bảo tồn đa dạng sinh học vào kế hoạch quản lý di sản; đồng thời tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng trong bảo vệ rừng và vùng đệm sinh thái.
Kết quả điều tra bằng bẫy ảnh lần này không chỉ có ý nghĩa về mặt đa dạng sinh học, mà còn cung cấp cơ sở khoa học quan trọng phục vụ công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị của Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn trong bối cảnh yêu cầu ngày càng cao của quản lý di sản theo chuẩn mực quốc tế.