Thành công của một bản án không nằm ở việc thi hành xong mà lớn hơn là giữ được niềm tin của xã hội vào công lý và pháp luật

-Thưa bà, đâu là cơ duyên bà đến với công tác THADS?

Bà Lê Thị Kim Dung: Cuộc đời công chức gắn với THADS của tôi bắt đầu bằng một sự tình cờ. Sau 6 năm học Luật tại Liên Xô trở về, tôi được lựa chọn về làm giảng viên môn Luật Hôn nhân và Gia đình. Đó là một con đường thuận lợi, an toàn và đáng mơ ước. Thế nhưng, trong lòng tôi vẫn có một tiếng gọi khác: “Có vẻ mình thích viết hơn là nói".

Rồi một lần tình cờ, tôi gặp lại người anh quen biết, ông bảo: “Em học Luật Kinh tế, về Bộ Tư pháp là chuẩn nhất”. Thế là, tôi về Bộ Tư pháp, vào đúng thời điểm rất đặc biệt là năm 1993, hệ thống THADS đang bước vào giai đoạn chuyển mình lớn là tách khỏi Tòa án, chuyển sang hệ thống thuộc Chính phủ.

Tôi đến với nghề khi gần như chưa thực sự biết nghề ấy là gì. Không hẹn trước. Không chuẩn bị sẵn. Nhưng rồi, tôi đã ở lại để đi trọn hành trình công chức, với rất nhiều yêu thương, kỷ niệm và cả những day dứt rất riêng của nghề.

Những ngày đầu, Cục Quản lý THADS khi ấy chỉ có gần chục con người, chủ yếu từ mảng quản lý Tòa án địa phương chuyển sang. Nhưng đúng vào thời khắc chuyển giao, chúng tôi không có nhiều thời gian để học việc, từ lãnh đạo đến nhân viên, từ người cũ đến người mới, tất cả lao ngay vào guồng công việc, từ soạn thảo quyết định thành lập Phòng, Đội thi hành án; hướng dẫn giao nhận hồ sơ, tài liệu; viết báo cáo; tiếp công dân; chuyển đơn; giải quyết khiếu nại, tố cáo; hướng dẫn nghiệp vụ…

Nghề bắt đầu với tôi như thế, không kịp chuẩn bị, không có lộ trình rõ ràng, chỉ có công việc dồn dập phía trước. Nghèo, nhưng rất vui. Có lẽ cũng chính sự khởi đầu ấy đã tạo nên một thế hệ cán bộ THADS đặc biệt: vừa làm, vừa học; vừa xây nền móng cho hệ thống, vừa tự rèn mình trong những tình huống chưa từng có tiền lệ.

-Bà có thể kể về một kỷ niệm đáng nhớ trong quá trình làm nghề?

Bà Lê Thị Kim Dung: Với tôi, THADS chưa bao giờ chỉ là việc thực hiện một quyết định hay hoàn thành một chỉ tiêu chuyên môn, mà đằng sau mỗi hồ sơ là một phận người. Chỉ một quyền được trực tiếp nuôi con, được đi lại, thăm nom, chăm sóc con trong bản án cũng có thể là nỗi giằng xé của một đứa trẻ bị đặt giữa tình yêu của mẹ, sự cố chấp của cha và cả sự can dự của hai bên gia đình.

Chỉ một lệnh kê biên nhà, đất, phía sau đó có thể là mái ấm của cả một gia đình đang đứng trước những chông chênh. Chỉ một lối đi bị ngăn lại cũng có thể chặn đứng tình thân lâu bền giữa hàng xóm, vợ chồng, thậm chí anh em ruột thịt.

Bản chất sâu xa nhất của THADS là hoạt động liên quan trực tiếp đến con người, đến quyền tài sản và quyền nhân thân của con người. Giá trị của một vụ việc không chỉ nằm ở số tiền lớn hay nhỏ, ở tài sản nhiều hay ít, mà nằm ở số phận, nỗi niềm và niềm tin của những người liên quan. THADS là sự minh chứng cuối cùng cho niềm tin của người dân vào pháp luật và công lý.

Trong ký ức nhiều năm làm nghề, tôi nhớ mãi vụ khiếu nại của một người phụ nữ tên T. vào khoảng năm 1997. Bà T. là người được thi hành án nhưng bản án không thể thi hành do người phải thi hành án đã xuất cảnh. Từ đó, bà khiếu nại dai dẳng từ địa phương ra Trung ương. Cán bộ bị xử lý, các cấp họp lên họp xuống, vụ việc được xem xét cặn kẽ, thấu tình đạt lý, Bộ Tư pháp đã có văn bản trả lời cuối cùng.

Sau đó, tôi đi học ở Nhật Bản hai năm rưỡi. Ngày trở về, người dân đầu tiên tôi tiếp vẫn là bà T. Bà T. không chịu về quê, cứ ở lại Hà Nội. Có hôm mưa gió như trút, bà T. không vào cơ quan để được tiếp theo quy định mà tìm đến nhà riêng lãnh đạo cấp cao ngồi chờ trước cửa. Khi đó, tôi đã cử cán bộ lặn lội trong mưa ra công viên tìm, mời bà về trụ sở để tiếp công dân theo đúng quy định. Không phải vì vụ việc chưa được giải quyết, mà vì câu chuyện ấy chưa bao giờ khép lại trong lòng bà T.

Từ vụ việc ấy, tôi hiểu sâu hơn một điều: “Có những bài toán… kéo dài tận 20 năm mà không có lời giải trọn vẹn. Và chỉ những người thật sự lăn lộn với công tác THADS mới hiểu hết những nỗi niềm, những trăn trở trong công tác tiếp dân, giải quyết khiếu nại hay hướng dẫn nghiệp vụ”.

-Bà có thể chia sẻ nguyên tắc làm việc của mình?

Bà Lê Thị Kim Dung: Ở vị trí tham mưu cho lãnh đạo, dù ở cương vị Vụ trưởng Vụ Giải quyết khiếu nại, tố cáo hay Vụ trưởng Vụ Nghiệp vụ 1, tôi luôn tự đặt ra nguyên tắc phải ngay ngắn, không được lợi dụng vị trí công tác, phải giải quyết công việc dựa trên pháp luật, nhưng cũng phải thấu hiểu để tính hết các phương án, giúp lãnh đạo lựa chọn cách xử lý hợp lý nhất mà vẫn hợp tình.

Nhiều năm làm công tác hướng dẫn, chỉ đạo chuyên môn nghiệp vụ, xây dựng pháp luật, tôi đã trực tiếp nghiên cứu, tham mưu xử lý nhiều hồ sơ THADS có vướng mắc, phức tạp, kéo dài qua nhiều cấp, nhiều giai đoạn. Có những vụ việc không chỉ khó ở quy định pháp luật, mà còn khó bởi mâu thuẫn quyền lợi, lịch sử để lại và tâm lý của các bên đương sự.

Chính vì vậy, với những hồ sơ khó, tôi thường ngồi xem đi xem lại rất lâu, cân nhắc từng căn cứ pháp luật, từng khả năng phát sinh, từng tác động đến đương sự và cả Chấp hành viên. Có những hồ sơ tôi mang về nhà, trải ra đầy nhà để đọc lại, nửa đêm tỉnh dậy vẫn còn băn khoăn. Tôi luôn tâm niệm nguyên tắc không được cố tình làm sai và cũng sẽ không bảo vệ những người làm sai, phải bảo vệ cái đúng đến cùng.

Người làm nghề THADS rất vất vả. Công việc quá tải, vụ việc ngày càng phức tạp, phải cọ xát với hầu hết các lĩnh vực pháp luật, phải giáp mặt thực địa, đối diện sự không hài lòng và chống đối thường trực, nhưng không phải lúc nào cũng nhận được sự đồng cảm và nhìn nhận xứng đáng của xã hội.

Dẫu vậy, tôi vẫn luôn nhắn nhủ đồng nghiệp và các thế hệ học trò nghiệp vụ của mình: "Một khi đã chọn, hãy ở lại với nghề bằng trách nhiệm và tâm huyết cao nhất. Hãy giữ lấy ngọn lửa với nghề. Nút thắt nào rồi cũng sẽ có cách để tháo gỡ."

-Với kinh nghiệm gần 30 năm trong nghề, bà muốn nhắn nhủ gì gửi tới thế hệ cán bộ THADS hôm nay?

Bà Lê Thị Kim Dung: Điều mà tôi muốn nhắn nhủ tới thế hệ cán bộ THADS, những người đứng ở ranh giới giữa bản án trên giấy và số phận ngoài đời thực là nghề này rất áp lực, có va chạm, có mệt mỏi. Nhưng nếu giữ được pháp luật trong đầu và sự nhân văn trong tim, người làm nghề sẽ đi được đường dài một cách thanh thản.

Bởi THADS không chỉ mang lại lợi ích vật chất cụ thể cho người được thi hành án. Mỗi vụ việc thành công có thể giữ lại một mái nhà, mở ra tương lai tốt đẹp hơn cho một đứa trẻ sau ly hôn, giữ cho một doanh nghiệp tiếp tục tồn tại và giữ cho người dân thêm một lần tin vào pháp luật.

Và nếu chỉ được giữ lại một câu nói về nghề, tôi chọn câu này: “THADS không chỉ là câu chuyện cưỡng chế hay xử lý tài sản. Điều quan trọng hơn là làm người dân tin rằng việc THA được thực hiện công bằng, đúng pháp luật và có tình người. Bởi đến cuối cùng, một bản án được thi hành xong chưa hẳn đã là thành công trọn vẹn. Thành công lớn hơn là giữ được niềm tin của xã hội vào công lý và pháp luật.”

Sau tất cả những vụ việc đã khép lại, điều còn ở lại không chỉ là một bản án được thi hành xong, mà là niềm tin của người dân rằng công lý không dừng trên trang giấy, mà vẫn hiện hữu giữa cuộc đời. Pháp luật là nền. Nhân văn là cách mình thực hiện trong khuôn khổ đó. Nếu giữ được pháp luật trong đầu và sự nhân văn trong tim, người làm nghề sẽ đi được đường dài một cách thanh thản.

-Xin trân trọng cảm ơn bà!