Thận trọng khi xã hội hóa công tác giám định tư pháp

Các cơ quan tiến hành tố tụng cho rằng, một trong những nguyên nhân khiến nhiều vụ án bị “ngâm” là do thiếu kết quả giám định tư pháp (GĐTP). Khắc phục tình trạng này bằng một đạo luật là yêu cầu cấp thiết hiện nay. Sáng qua - 8/4, Ban soạn thảo Luật GĐTP đã tiếp tục thảo luận về dự thảo luật này dưới sự chủ trì của Trưởng Ban soạn thảo - Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường.

Cơ quan điều tra tiến hành giám định tư pháp 1 vụ án

Vấn đề giám định bổ sung, giám định lại (qui định tại Điều 42, 43 của dự thảo Luật Giám định tư pháp) đã “khơi” ra nhiều ý kiến ngược nhau giữa các chuyên gia trong lĩnh vực GĐTP. Cho rằng, theo qui định trong dự thảo Luật GĐTP, việc trưng cầu giám định bổ sung, giám định lại là “vô thời hạn, không có điểm dừng” sẽ làm ảnh hưởng, thậm chí bị lợi dụng để kéo dài tiến trình tố tụng đối với các vụ án một cách không cần thiết, ông Vũ Dương (Viện trưởng Viện Pháp y Quốc gia) đề nghị phải qui định nếu đã trưng cầu giám định lại hai lần thì kết luận giám định lại lần thứ 2 là kết luận “chung thẩm”.

Bên cạnh đó, qui định trưng cầu giám định lại theo qui trình như vậy (điều 43 dự thảo Luật GĐTP) sẽ có tình trạng “tổ chức nọ giám định lại của tổ chức kia, tổ chức giám định địa phương giám định lại kết luận của tổ chức giám định TƯ, làm thiếu tính “thứ bậc” trong tổ chức hoạt động giám định. Điều đó là không phù hợp thực tiễn” – ông Dương phân tích.

Do đó, nếu thực sự cần giám định lại quá 2 lần thì chỉ nên thực hiện theo đề nghị của Chánh án TAND hoặc Viện trưởng VKSND cấp xét xử vụ án đó, chứ không để một khung “vô biên” số lần được trưng cầu giám định lại vì Điều 43 không qui định rõ. Nếu có trường hợp đặc biệt thì cơ quan tiến hành tố tụng hoặc Bộ trưởng Bộ Tư pháp đề nghị thì thành lập Hội đồng GĐTP, gồm các chuyên gia giỏi nhất để tiến hành giám định lại để phục vụ cho hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng.

Đặc biệt, ông Nguyễn Văn Hiện (Ban chỉ đạo CCTP TƯ) lo ngại, nếu qui định về việc trưng cầu giám định lại “không rõ ràng về qui trình” thì sẽ không tránh khỏi tình trạng “trưng cầu tổ chức GĐTP địa phương, rồi trưng cầu TƯ giám định lại và cuối cùng lại quay về địa phương”.

Nhưng ông Bùi Thanh Bình (Trưởng phòng Kỹ thuật hình sự - Bộ Quốc phòng) lại có ý kiến theo hướng tán thành việc không giới hạn số lần được giám định lại. Với quan điểm, việc giám định có chấm dứt hay không là quyền của cơ quan tiến hành tố tụng, chứ không phải của cơ quan giám định, ông Bình cho rằng, “cơ quan giám định chỉ chịu trách nhiệm chuyên môn đối với kết luận giám định. Còn lựa chọn kết luận giám định nào để làm căn cứ giải quyết vụ án là do cơ quan tiến hành tố tụng”.

Từ thực tiễn công tác, ông Trần Công Phàn (Phó Viện trưởng VKSNDTC) cũng nhận thấy, để cơ quan tiến hành tố tụng tự quyết trong việc trưng cầu giám định lại hay sử dụng kết luận giám định nào trong quá trình giải quyết vụ án là hợp lý bởi kết quả của hoạt động GĐTP thực tế chỉ là để phục vụ cho công tác tố tụng.

Thận trọng trong xã hội hóa GĐTP

Đó là ý kiến của đa số thành viên ban soạn thảo khi bàn về tư tưởng cho phép các tổ chức GĐTP ngoài công lập hoạt động song song với các tổ chức GĐTP truyền thống. Bởi không phải cứ thành lập ra là có thể tồn tại. Năm 2010, các tổ chức GĐTP của 34 tỉnh, TP giải quyết 14.894 vụ giám định, nhưng một số tổ chức chỉ thực hiện được 5-10 vụ. Hiện 70-80% các yêu cầu GĐTP được trưng cầu “nội bộ” nghĩa là chủ yếu các cơ quan điều tra trưng cầu các cơ quan GĐTP thuộc ngành Công an. Mà theo ông Phan, “tổ chức nào được trưng cầu nhiều sẽ “sống” và ngược lại, ít việc sẽ khó tồn tại”.

Trước thực tế, hiện GĐTP do các tổ chức công thực hiện nhưng không hiếm hiện tượng “chạy” kết luận giám định, làm sai lệch kết quả giải quyết vụ án, ông Bình băn khoăn khi “sẽ có nhiều nguy cơ rối loạn cho cơ quan tiến hành tố tụng khi có những trường hợp trưng cầu giám định giữa cá nhân và cá nhân ”.

Cùng một lo ngại như ông Bình, bà Hoàng Thị Kim Oanh (TANDTC) cũng chưa tán thành việc ngay lập tức cho thành lập các tổ chức GĐTP “tư”. Theo bà, “cần thận trọng, trao đổi thêm” bởi nghi ngại khả năng đáp ứng yêu cầu về thời gian, trình độ chuyên môn, đạo đức…

Ngăn chặn việc lạm dụng quyền yêu cầu và trưng cầu GĐTP để “kéo dài vụ án”, nhất là khi xã hội hóa hoạt động GĐTP, Bộ trưởng Hà Hùng Cường cho rằng, phải có qui định để bắt buộc các bên thông báo cho nhau và cho cơ quan tiến hành tố tụng về những thông tin mới liên quan đến vụ án. “Không để chuẩn bị kết luận vụ án mới trình ra tài liệu mới, yêu cầu xét xử lại”.

Ông Trần Vi Dân (Vụ Pháp chế, Bộ Công an) cũng thấy “cần nghiên cứu kỹ vấn đề xã hội hóa hoạt động GĐTP theo hướng để các tổ chức chuyên môn hoặc thông qua nhà nước để những người có chuyên môn tham gia hoạt động GĐTP”, bởi nếu để các tổ chức GĐTP hoạt động như doanh nghiệp thì sẽ phải luôn lấy tiêu chí lợi nhuận làm hàng đầu, khó có thể đạt được mục đích.

Huy Anh