Tata Nano – Triển vọng hay nỗi lo của thời đại?

 Hàng trăm trang web trên toàn cầu và Việt Nam đăng tải sự kiện này như một mốc quan trọng, một cuộc cách mạng hay một cái gì đó gây chấn động cả thế giới xe. Nhìn lại, đó chỉ là một chiếc xe hơi bé tẹo với cái giá 2.500USD. Một luồng ý kiến cho rằng nó là giải pháp giao thông hiệu quả, nhưng không ít ý kiến lại cho rằng nó là nỗi lo của thời đại mới. Tata Nano là cái gì và có ảnh hưởng ra sao mà khiến người ta tốn nhiều giấy mực đến vậy?

Triển lãm Auto Expo tại New Delhi - Ấn Độ, các gian trưng bày khá sôi động với nhiều gương mặt từ châu Âu, châu Á, Mỹ. Nhưng từ một góc nhỏ của một gian trưng bày không lấy gì làm hấp dẫn, hàng trăm người chen nhau, ai cũng lăm lăm và bận rộn với đồ nghề tác nghiệp: người thì quay phim, người chụp ảnh, thậm chí là có người không có máy chuyên nghiệp thì dùng cả điện thoại di động cố gắng ghi lại một khoảnh khắc quý giá. Đó chính khu trưng bày của Tata với trung tâm gây chú ý là chiếc xe Nano mà cả thế giới xôn xao trong vài ngày qua.

Nano trông bé xíu và lọt thỏm trên sân khấu. Các nhà báo ô tô đã đến từ các nơi để được chiêm ngưỡng chiếc xe bé tẹo và rẻ nhất thế giới này. Và Nano đúng ra là giống như một chiếc xe ở các sân golf, trang bị động cơ 2 xi-lanh, 33 mã lực, và bảng thông số kỹ thuật có lẽ chỉ sinh động nếu nhìn vào các dòng trang bị mà chiếc xe không có: không có hệ thống điều hòa nhiệt độ, không có radio, vô-lăng không trợ lực, không kính chắn nắng và không có nhiều thứ khác. Nhưng nó có thể chở được 4 người, thậm chí là 5 như một chiếc xe sedan hay hatchback thông thường. Mức tiêu thụ nhiên liệu trung bình là 4,7 lít/100km, và cái giá của nó chỉ bằng một nửa so với giá của một chiếc xe ga cao cấp (trong khi giá của một chiếc xe hơi rẻ nhất lắp ráp tại Việt Nam cũng gấp 5 lần như thế).

Tất cả những thông tin đó đã được đồn thổi trước khi chiếc xe chính thức được tung ra. Nhưng có điều mà cho đến này nhiều người trên thế giới vẫn còn chưa biết, đó là Nano được thiết kế một cách rất tinh khôn, mượt mà, đơn giản và bắt mắt, mang phong cách của một chiếc xe hơi kiểu “bong bóng” vốn thịnh hành vào những năm 1950 và 1960 – thời kỳ mà mọi nguồn lực đều khan hiếm sau chiến tranh thế giới thứ 2 và các nhà thiết kế máy bay chiến đấu phải chuyển sang tranh thủ làm xe hơi.

Ratan Tata – ông chủ của hãng xe này (ảnh dưới) đã trả lời các câu hỏi tại cuộc họp báo dành cho báo giới nước ngoài ngay trong khuôn khổ của cuộc triển lãm. Nhiều câu hỏi được đặt ra, trong đó có một số vấn đề mà rất nhiều người quan tâm.

“Ông có định giới thiệu Nano ở Anh Quốc không?”

“Không, chúng tôi chưa có kế hoạch gì cho việc đó vào thời gian này.”

“Khi nào thì ông sẽ giới thiệu Nano ở Anh Quốc, và nếu vậy thì giá của nó sẽ là bao nhiêu?”

“Tôi đã nói là chưa có kế hoạch gì mà. Xin mời câu hỏi tiếp theo.”

“Ông có định giới thiệu Nano ở Nhật Bản không?”

“…”

Và liên tiếp như vậy, nhiều nhà báo quan tâm đến việc Nano có được bán trên thị trường này, nước nọ hay không. Nhưng tất cả đều tưng hửng, bởi theo thông tin từ nhà sản xuất, chiếc xe sẽ chỉ được tiêu thụ trên thị trường Ấn Độ. Và sau đó vài năm, người ta mới tính đến việc bán nó ở các thị trường của các nước đang phát triển khác như Mỹ Latin hay châu Phi.

Dạo qua các gian hàng của các hãng khác: Fiat, Ford hay Volkswagen… Sân khấu sáng rực làm cho những chiếc xe sáng loáng trở nên long lanh hơn. Những cô gái chân dài luôn nở nụ cười tươi bên cạnh những chiếc xế hộp đời mới sang trọng. Đây là khung cảnh đặc trưng của hầu hết các triển lãm xe hơi trên thế giới, nhưng tiếc rằng lại vắng bóng người xem ở Auto Expo Ấn Độ. Xa lộ hay phố sá trên thế giới có thể bằng phẳng, nhưng ở Ấn Độ thì lại còn gồ ghề vô cùng. Đường sá nơi đây thường bẩn thỉu và đầy chất thải, với sự tham gia lưu thông của hỗn độn hàng chục loại phương tiện, có thể là xe đạp, xe máy, xe hơi, xe bò, xe buýt, xe người kéo… Đó đây nhiều cảnh những người phụ nữ rách rưới ắm những đứa con còn đỏ hỏn, nước mũi lòng thòng lê lết trên đường phố để kiếm từng xu bố thí. Theo ước tính, ở đất nước có dân số trên 1 tỷ người này, số người có thu nhập trung bình vào khoảng 300 triệu người, và có khoảng 700 triệu người vẫn phải sống với mức dưới 2USD một ngày.

Nano không phải là một giải pháp cho giao thông các đô thị lớn, hiện đại, và chắc chắn nhiều người không dám nghĩ tới. Suy cho cùng, với những trang bị đơn sơ đến mức hà tiện, Nano chỉ hơn một chiếc xe máy bình thường ở vài điểm là có 4 bánh, mái che và ghế ngồi thoải mái hơn. Trong khi các nhà sản xuất khác phải vật lộn với các công nghệ an toàn tiên tiến để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao, thì Nano lại chưa hề có một thông tin quy chuẩn nào về khả năng an toàn của nó. Còn tiện nghi thì sao? Ai có thể khẳng định được là 5 người ngồi trong chiếc Nano sẽ cảm thấy thoải mái dưới thời tiết khắc nghiệt như nắng gắt ở các nước nhiệt đới. Và nếu quá nhiều người mua và sử dụng nó một cách tràn lan thì những hậu quả về an toàn giao thông sẽ ra sao?

Một nhà môi trường học nổi tiếng người Ấn Độ đã gọi những chiếc xe siêu rẻ này sẽ là “nỗi kinh hoàng gây ‘lụt’ đường phố”. Đồng ý với ý kiến đó, không ít chuyên gia về thị trường, giao thông và nhiều lĩnh vực khác cũng tỏ ra lo ngại. Nhưng một chiếc xe như Nano không chỉ là niềm tự hào của người dân Ấn Độ, thể hiện sự tài tình khéo léo của họ mà còn là hứa hẹn cho tương lai khởi sắc hơn đối với hàng trăm triệu người dân có thu nhập trung bình ở quốc gia này.

Người dân Ấn Độ thì cũng có lý của họ. Một người thanh niên tên là Hemant Chagh đã hỏi một nhà báo người Mỹ: “Anh có thể mua được xe gì với 2.500USD ở Mỹ? Anh chẳng thể mua được xe gì cả. Nhưng ở Ấn Độ thì chúng tôi đã làm được điều đó.” Bạn của anh ta đứng bên cạnh cũng gật gù đồng ý. Anh ta kiếm được 6.000 rupe một tháng, tương đương 150USD, với công việc trong một nhà máy chế tạo băng cassette. Anh ta vẫn chưa có xe hơi, và hàng ngày vẫn chở cả gia đình gồm 4 người, nguy hiểm và bất tiện, trên một chiếc xe scooter. Nano là một chiếc xe hơi mà anh ta hoàn toàn có thể mua được, và anh ta tuyên bố là sẽ mua Nano ngay khi chiếc xe được tung ra vào cuối năm 2008. Vừa nói, vừa chỉ tay lên sân khấu, nơi chiếc Nano đang trình diễn, anh nói: “Đây chính là niềm ước mơ của tôi. Hôm nay tôi rất vui.”

• Hoàng Nam