“Tát nước theo mưa”

Khi mà hậu quả của “cơn bão” melamine trong sữa bột vẫn còn chưa nguôi ngoai, người tiêu dùng trở nên e dè trước các loại thực phẩm. Nhưng không thể quay lưng với loại hàng hóa có tính chất thiết yếu, nhiều người bắt đầu học cách “nói không” với loại thực phẩm mà họ nghi ngờ và nhìn nhận giá trị hàng hóa ở cấp độ cao hơn.

Hành động tẩy chay

	Trong hàng trăm nhãn sữa có mặt trên thị trường, người tiêu dùng buộc phải trở nên thận trọng để có thể lựa chọn những mặt hàng có chất lượng tốt cho sức khoẻ.

Khi báo chí cả nước ngày nào cũng đăng chuyện sữa ở Trung Quốc nhiễm melamine, rồi các cơ quan chức năng trong nước vào cuộc thanh tra thị trường sữa, chị Nguyễn Thị Minh Nguyệt ở đường Duy Tân, quận Hải Châu đã phải dừng mua sữa cho con trong cả tháng. Chị xem lại tất cả các vỏ hộp sữa rỗng để lại, không thấy có chất melamine trong thành phần sữa ghi trên vỏ hộp, đã yên tâm phần nào.

Và bây giờ đã trở lại mua sữa, chị giữ thói quen kiểm tra thời hạn, thành phần sản phẩm mà trước đây chị rất ít để ý. Nhưng chị Nguyệt cũng như nhiều bà mẹ mà chúng tôi tiếp cận đều cho rằng: “Sữa có nhiễm chất melamine hay không cũng không biết được, vì thành phần sữa ghi trên vỏ hộp không có chất đó, thậm chí gặp sữa giả cũng khó phân biệt, vì mỗi người đều mua một loại hàng hay dùng. Nếu loại hàng đó bán chạy, dễ bị làm giả thì cũng không thể biết được nếu không có người kiểm tra, phát hiện ra”.

Chị Phạm Thị Xuân Ngọc, ở tổ 22 Hòa Thuận Tây, Hải Châu còn đặt ra giả thiết là “nếu mua phải sữa giả, kém chất lượng, bị nhiễm độc, có thể những đứa trẻ uống sữa bị mắc bệnh mới phát hiện ra, thì chuyện “tẩy chay” sản phẩm là điều tất yếu. Nhưng từ đó người tiêu dùng sẽ tỏ ra nghi ngờ nhiều loại hàng hóa nếu chưa được tư vấn hoặc thông báo là sản phẩm đó an toàn”.

Vấn đề dừng mua hàng, hoặc tẩy chay sản phẩm đã được người tiêu dùng, đặc biệt là các bà mẹ sử dụng khá triệt để. Đại diện Ban Quản lý chợ Hàn cho biết, thời gian qua, tất cả các quầy hàng có bán sữa tại chợ đều rơi vào tình trạng ế ẩm, khách hàng không dám mua sữa ở chợ mà chuyển sang mua sữa ở các siêu thị, vì họ nghĩ sữa khi vào siêu thị sẽ an toàn hơn do được kiểm tra chặt chẽ.

Tuy nhiên, chị Phượng, một tiểu thương của quầy hàng sữa-bánh kẹo ở chợ Hàn đã đưa cho chúng tôi xem những hộp sữa được bày bán đều có dán tem chứng nhận sữa không nhiễm chất melamine của các công ty sản xuất và khẳng định khi sữa có dán tem, các bà mẹ đã tin tưởng hơn và mua sữa trở lại. Nhưng có một số hộp sữa khi đưa cho chúng tôi xem vẫn chưa có tem, chị Phượng cho biết là “do chị chưa kịp dán”. Như vậy, liệu những cái tem đó có bị làm giả hay không? Cho đến nay vẫn chưa có câu trả lời xác đáng vì chưa có cuộc kiểm tra nào trên cả nước về tem chứng nhận cho sữa sau “sự kiện” sữa nhiễm melamine.

Thời gian gần đây, nhiều bà nội trợ cũng tham gia cuộc “tẩy chay” sản phẩm bột ngọt Vedan khi các cơ quan chức năng phát hiện Vedan xả nước thải ra sông Thị Vải. Và mới đây nhất, báo chí đưa tin trứng gà nhiễm độc do người nuôi dùng thức ăn cho gà có nhiễm chất melamine đã khiến cho người mua ngần ngại. Giá trứng mua tại gốc đã giảm khá nhiều trong mấy tháng gần đây, khiến người nuôi gà bị lỗ, phải giảm số lượng đàn gà.

Có thể thấy, hành động ngần ngại hay tẩy chay một số sản phẩm của người tiêu dùng chứng tỏ họ đã có hiểu biết hơn về hàng hóa. Nhưng có phải là hành động “tát nước theo mưa” không, khi mỗi người chạy theo số đông, không tự tìm hiểu chất lượng sản phẩm trước khi quyết định mua-bán. Thậm chí nhiều người còn có quan điểm “nói không” với tất cả các loại hàng hóa của Trung Quốc hoặc xuất xứ từ đất nước này, sau khi có các đợt kiểm tra son môi có chứa chất sudan, sữa giả và gần đây nhất là sữa nhiễm melamine.
 
Nhiều cơ quan chức năng khi trả lời báo chí đều đưa ra quan điểm “hãy là người tiêu dùng thông thái” để khuyên người mua hàng, vì họ cũng chưa dám khẳng định mớ rau, lạng thịt được bày bán ở chợ có đủ an toàn hay không.

Làm người thông thái đến đâu

	Chiếc tem chứng nhận “ sữa không chứa melamine ” này liệu có thể bị làm giả trong thời buổi công nghệ làm giả được liệt vào dạng “siêu sao”.

Người tiêu dùng ở nước ta quá “hiền”, mua lỡ hàng có chứa chất độc, thịt bẩn, nước tương “đen” cũng đành chịu, các nhà quản lý kêu gọi “người tiêu dùng phải thông thái” để đối phó, nhưng đây là điều “nói cho có”, chứ thử hỏi các bà nội trợ làm sao có thể phân biệt được hàng nào “tốt”, hàng nào “sạch”, trong khi tất cả đều tù mù như bị đánh đố.

Trong khi tại Đà Nẵng, các thiết bị kiểm tra sản phẩm chưa có, phải gửi mẫu vào TP. Hồ Chí Minh kiểm tra mới có kết luận chuyên môn về sản phẩm nghi ngờ. Một phương cách bảo vệ chính, là bản thân người tiêu dùng phải biết cách liên kết với các cơ quan truyền thông, tích cực thông báo và lên tiếng để mọi người cùng biết và thẳng tay “tẩy chay”, loại trừ các loại thực phẩm có hại ra khỏi đời sống, trong đó tẩy chay luôn các sạp, siêu thị, cửa hàng… tiếp tay tiêu thụ cho những nhà sản xuất vi phạm.

Và nói “không” một cách dứt khoát hơn, thay vì “thụ động” trông chờ vào những chính sách vĩ mô của Nhà nước như hiện nay. Không thể để ý thức chống hàng độc hại còn hời hợt của người dân cho những kẻ vô lương tâm thao túng trong sản xuất và kinh doanh, càng không thể trông mong vào “đạo đức” của những kẻ sát nhân bằng độc chất để truy cầu lợi nhuận. Ông Lê Viết Tươi, Phó Giám đốc Sở Công thương cho rằng, dù đứng ở góc độ quản lý, cần nhiều biện pháp để kích cầu tiêu dùng, nhưng các cơ quan chức năng sẵn sàng yêu cầu người tiêu dùng tẩy chay những sản phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng đến sức khỏe của người dùng; như thế ngành thương mại sẽ mạnh hơn, người dân tin tưởng vào các cơ quan chức năng hơn.

Theo Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công thương), dự luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đang được hoàn chỉnh sẽ quy định rõ: Doanh nghiệp có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết khiếu nại của người tiêu dùng nhanh chóng và trong một thời hạn nhất định (từ 3-7 ngày tùy sản phẩm). Dự luật cũng đưa ra những chế tài hết sức nghiêm khắc và mang tính đặc thù để xử lý doanh nghiệp trong trường hợp họ không thực hiện các trách nhiệm nói trên.

Bất kỳ một hành vi nào của doanh nghiệp gây ảnh hưởng đến quyền lợi của người tiêu dùng sẽ bị xử lý và doanh nghiệp phải đối mặt với những hậu quả pháp lý hết sức nặng nề. Dự kiến luật này sẽ được Quốc hội thông qua vào năm 2010, hy vọng sẽ giúp nâng cao nhận thức của doanh nghiệp nhằm bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng và của những doanh nghiệp làm ăn chân chính. Và như thế, để làm “người tiêu dùng thông thái”, các bà nội trợ được bảo đảm chất lượng hàng hóa ngay trước khi khâu tiêu thụ được thực hiện, tránh phải suy nghĩ, cân nhắc xem sản phẩm đã an toàn hay chưa.

HIỀN LƯƠNG