Tập trung khắc phục tình trạng oan, sai trong điều tra, truy tố, xét xử

Ngày 4-11, Quốc hội làm việc tại hội trường nghe và thảo luận báo cáo của những người đứng đầu các ngành Tòa án Nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao, Báo cáo của Chính phủ về công tác thi hành án và công tác phòng ngừa, chống vi phạm pháp luật và tội phạm.

Đại biểu Huỳnh Nghĩa (Đà Nẵng) phát biểu tại Hội trường.

Trong phiên thảo luận tại Hội trường, ĐB Huỳnh Nghĩa (Đà Nẵng) cho rằng, năm 2009, bên cạnh những mặt làm được, công tác điều tra, truy tố, xét xử vẫn còn những hạn chế cần sớm được khắc phục.  Theo ĐB, năm 2009 có 67 công dân bị điều tra, truy tố oan, bao gồm 11 công dân được Tòa án tuyên bố không có tội và bản án đã có hiệu lực pháp luật, 56 công dân được đình chỉ điều tra do không có hành vi phạm tội, trong đó trách nhiệm thuộc về ngành Công an, Kiểm sát.

Trong năm, có 5.362 bị can đình chỉ điều tra, Viện Kiểm sát hủy quyết định khởi tố của cơ quan điều tra, trong đó có 984 bị can được đình chỉ theo điều 25 Bộ luật Hình sự về miễn trách nhiệm hình sự. Ngoài ra, còn có 3.519  bị can, bị cáo tạm đình chỉ điều tra, xét xử.

ĐB viện dẫn quy định tại điều 23 Bộ luật Hình sự về thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự từ 5 năm đến 20 năm, tùy từng trường hợp. Hết thời hạn truy cứu trách nhiệm hình sự mà không chứng minh được hành vi phạm tội thì cơ quan tiến hành tố tụng phải ra quyết định đình chỉ điều tra, khẳng định bị can không có tội.
 
Tuy nhiên, ĐB cho rằng trong báo cáo của cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát không có nội dung này, do đó, Quốc hội không nắm được con số thực tế các bị can bị đình chỉ điều tra do hết thời hạn điều tra không chứng minh được hành vi phạm tội là bao nhiêu. ĐB đề nghị cần bổ sung nội dung này vào báo cáo hàng năm của các ngành tố tụng để Quốc hội có điều kiện giám sát.

ĐB cho rằng, thực tế rất khó tránh khỏi oan, sai trong tố tụng hình sự. Nhưng vấn đề quan trọng là phải tìm ra nguyên nhân vì sao dẫn đến việc làm oan người vô tội để có biện pháp khắc phục, hạn chế đến mức thấp nhất việc gây ra oan, sai là nguyên tắc cần phải đặc biệt quan tâm đối với chất lượng hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng. ĐB đề nghị lãnh đạo ngành Công an, Kiểm sát cần nêu rõ lý do của tình hình này và biện pháp khắc phục việc khởi tố, điều tra, truy tố oan sai trong thời gian đến.

Về công tác đấu tranh phòng chống tham nhũng

ĐB Huỳnh Nghĩa cho rằng, theo báo cáo của Chính phủ thì năm 2009, ngành Tòa án đưa ra xét xử 537 bị cáo về hành vi tham nhũng. Đã tuyên 2 bị cáo không phạm tội; xử phạt tù chung thân 2 bị cáo và tù giam 309 bị cáo, chiếm tỷ lệ 57,9%; phạt tù nhưng cho hưởng án treo, trục xuất, miễn hình phạt, cảnh cáo, cải tạo không giam giữ... 224 bị cáo, chiếm tỷ lệ đến 41,7%.

Theo ĐB Huỳnh Nghĩa, đối với loại tội phạm tham nhũng mà Tòa án chỉ xử phạt tù chưa đến 58% số bị cáo là quá thấp, đúng như nhận định trong báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tư pháp là có biểu hiện nương nhẹ, chưa nghiêm, chưa phục vụ tốt nhiệm vụ chính trị và yêu cầu đấu tranh phòng chống tham nhũng trong giai đoạn hiện nay.

ĐB cho rằng, chống tham nhũng mà xử án như vậy thì rõ ràng không có hiệu quả, chưa đủ sức răn đe, giáo dục, phòng ngừa tội phạm. ĐB đề nghị đối với án tham nhũng phải xét xử nghiêm túc, vừa bảo đảm đúng pháp luật, vừa bảo đảm sát đúng tinh thần Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp Trung ương Đảng khoá X “Người có hành vi tham nhũng phải bị xử lý kiên quyết, kịp thời, nghiêm minh”.

Theo ĐB thì qua giám sát chuyên đề phòng chống tham nhũng của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho thấy hoạt động của Ban chỉ đạo phòng chống tham nhũng các tỉnh, thành chất lượng, hiệu lực, hiệu quả công tác chỉ đạo, phối hợp, đôn đốc, kiểm tra nhìn chung chưa cao, chưa góp phần tích cực vào việc tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong công tác phòng chống tham nhũng, xử lý hành vi tham nhũng.

Riêng Ban chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng tập trung chỉ đạo xử lý 17 vụ án tham nhũng nghiêm trọng, nhưng chỉ mới đưa ra xét xử 3 vụ. Như vậy, tiến trình giải quyết án tham nhũng quá chậm, chưa đáp ứng yêu cầu và lòng mong mỏi của cử tri. ĐB đề nghị Quốc hội cần quan tâm giám sát chặt chẽ đối với tổ chức và hoạt động của Ban Chỉ đạo phòng chống tham nhũng Trung ương và địa phương; đồng thời giám sát cụ thể các vụ án tham nhũng, bảo đảm xử lý kịp thời, nghiêm minh, tập trung, quyết liệt và có hiệu quả hơn, đem lại lòng tin cho nhân dân.

Tập trung chỉ đạo quyết liệt hơn công tác xét xử án dân sự

Theo ĐB Huỳnh Nghĩa, năm 2009, ngành Tòa án thụ lý 192.787 vụ việc dân sự; đã giải quyết, xét xử 146.884 vụ việc, đạt tỷ lệ 76%. Đây là nỗ lực rất lớn của ngành Tòa án. Tuy nhiên, theo báo cáo của Tòa án, tỷ lệ án bị hủy 1,5%, nếu nhân tỷ lệ án bị hủy với số lượng án đã giải quyết thì sẽ cho ra một con số rất lớn, lên đến hàng ngàn vụ án bị hủy, trong đó có đến 93,3% số vụ án bị hủy được xác định là do lỗi chủ quan của thẩm phán. Tương tự cách tính trên, tỷ lệ án bị sửa 2,7%, nghĩa là có đến hàng ngàn vụ án bị sửa, trong đó 74,1% số án bị sửa do lỗi chủ quan của thẩm phán.

Như vậy, năm 2009 có một con số khá lớn án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của thẩm phán. Ngoài ra, theo báo cáo của Chính phủ, đến nay vẫn còn 527 bản án của Tòa án tuyên không rõ ràng, không chính xác, dẫn đến không thi hành được, mà nguyên nhân cơ bản cũng là do lỗi chủ quan của thẩm phán. ĐB cho rằng, trong thực tế vẫn có những vụ án dân sự rất khó, rất phức tạp nhưng tuyên án mà không thi hành được là điều không thể chấp nhận. Theo ĐB thì đây chính là những vấn đề lớn, bức xúc mà cử tri cả nước quan tâm trong công tác xét xử án dân sự, cần được ngành Tòa án tập trung chỉ đạo, xử lý triệt để.

Đối với các vấn đề trên, ĐB Huỳnh Nghĩa đề nghị Chánh án Tòa án Nhân dân tối cao báo cáo Quốc hội biết nguyên nhân vì sao? Có phải do trình độ, năng lực của thẩm phán hay còn có lý do nào khác? Việc xử lý trách nhiệm cá nhân như thế nào? Biện pháp khắc phục tình trạng này trong thời gian đến ra sao? Theo ĐB Huỳnh Nghĩa thì đây là vấn đề vô cùng quan trọng, bởi nếu ngành Tòa án làm tốt công tác giải quyết án dân sự thì chắc chắn tình trạng khiếu kiện sẽ hạn chế rất nhiều.

PHẠM HỮU HOA