Tạo môi trường xét xử thân thiện với người chưa thành niên

(PLO) - Sau một quá trình nỗ lực chuẩn bị, năm 2016, Tòa Gia đình và người chưa thành niên chính thức ra mắt với tư cách là một Tòa chuyên trách thuộc tổ chức bộ máy của TAND TP HCM. 

Đây cũng là Tòa chuyên trách thuộc TAND cấp tỉnh đầu tiên ở Việt Nam được tổ chức theo Luật Tổ chức TAND năm 2014. Tuy nhiên, thực tế hoạt động của loại Tòa án này đã bộc lộ một số điểm bất cập, đòi hỏi cơ quan lập pháp cần đưa ra những sửa đổi, hướng dẫn cụ thể để khắc phục các hạn chế.

Người chưa thành niên là người chưa phát triển đầy đủ về thể chất và tinh thần, là những đối tượng dễ bị tổn thương, đặc biệt là khi họ tham gia tố tụng trong quá trình giải quyết các vụ án. Nhiều quốc gia trên thế giới đã đưa ra những mô hình xét xử khác nhau đối với người chưa thành niên. Một số mô hình chỉ tập trung xử lý trẻ em vi phạm pháp luật, số khác lại kết hợp giữa nhiệm vụ tư pháp người chưa thành nhiên và bảo vệ trẻ em trong cùng một hệ thống. Trong khi đó lại có những nước đặt sự tập trung vào gia đình và đặt các điều luật liên quan tới trẻ em vào bối cảnh rộng hơn là gia đình của các em.

Dù tồn tại dưới bất kỳ mô hình nào, với phạm vi thẩm quyền ra sao thì Tòa án chuyên trách dành cho người chưa thành niên vẫn luôn đóng vai trò là một thiết chế quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người chưa thành niên, cũng như trở thành một cơ chế hữu hiệu trong việc xử lý các hành vi phạm tội do người chưa thành niên thực hiện.

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, trẻ em là người dưới 16 tuổi, người chưa thành niên là những người dưới 18 tuổi, còn người chưa thành niên phạm tội chỉ bao gồm những người từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi thực hiện các hành vi nguy hiểm cho xã hội được Bộ luật Hình sự (BLHS) quy định là tội phạm.

Với cơ sở pháp lý là Luật Tổ chức TAND năm 2014, Việt Nam đã thành lập ra Tòa Gia đình và người chưa thành niên bên cạnh các tòa án chuyên trách khác. Việc ra đời của Tòa án này trong tổ chức bộ máy của TAND là dấu ấn quan trọng và là một trong những thành công của tiến trình cải cách tư pháp, là bước đi cụ thể nhằm triển khai có hiệu quả các quan điểm, chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước về bảo vệ, phát triển gia đình Việt Nam. 

Theo Thông tư số 01/2016/TT-CA của TANDTC ban hành ngày 21/1/2016, ngoài thẩm quyền xử lý về hình sự, Tòa Gia đình và người chưa thành niên ở Việt Nam cũng kết hợp cả xử lý hành chính đối với người chưa thành niên và những vụ việc liên quan đến hôn nhân gia đình. Tuy nhiên, thực tế hoạt động của Tòa án này nảy sinh một số vấn đề bất cập xoay quanh phạm vi thẩm quyền xét xử các vụ án liên quan đến người chưa thành niên.

Cụ thể, người phạm tội đến mức độ nào thì Tòa Gia đình và người chưa thành nhiên xét xử, trong những vụ án hỗn hợp có cả người lớn và người chưa thành niên thì giao cho TAND xử theo thủ tục bình thường hay chuyển qua Tòa Gia đình và người chưa thành niên xử lý.

Theo Thông tư liên tịch số 01/2011/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BTP-BLĐTBXH ban hành ngày 12/7/2011, trong trường hợp cần thiết, Tòa án có thể quyết định xử kín. Tuy nhiên, thực tế xét xử của Tòa án ở nước ta phổ biến là công khai, kể cả những vụ án hiếp dâm mà bị cáo và người bị hại đều là người chưa thành niên, do đó chưa đảm bảo quyền bí mật riêng tư của người chưa thành niên như quy định của pháp luật tố tụng hình sự một số nước.

Có không ít trường hợp cùng một vụ án thì tòa án này cho rằng cần phải xét xử kín, tòa án khác lại cho rằng cần xét xử công khai. Thực trạng này do các cơ quan tư pháp chưa có hướng dẫn cụ thể về xét xử kín theo yêu cầu giữ bí mật của đương sự hoặc những trường hợp cụ thể nào được coi là “trường hợp cần thiết” để xét xử kín đối với bị cáo chưa thành niên.

Ngoài ra, các Tòa án còn tổ chức các phiên xét xử lưu động các vụ án mà bị cáo là người chưa thành niên phạm tội với mục đích giáo dục, phòng ngừa chung… Có ý kiến cho rằng việc xét xử lưu động góp phần tuyên truyền, phổ biến pháp luật trong thanh thiếu niên nhưng đa số các ý kiến khác cho rằng việc xét xử lưu động người chưa thành niên phạm tội sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển tâm sinh lý của các đối tượng này. Việc coi người chưa thành niên như công cụ để tuyên truyền pháp luật là không phù hợp với các nguyên tắc về xử lý người chưa thành niên phạm tội đã được ghi nhận trong BLHS.

Do đó, cần thiết quy định nguyên tắc xét xử kín đối với người chưa thành niên phạm tội, người bị hại là người chưa thành niên để bảo vệ quyền riêng tư và danh dự, nhân phẩm, làm giảm cảm giác mặc cảm của họ, tạo thuận lợi cho quá trình tái hòa nhập cộng đồng.

Một khó khăn khác trong thực tiễn hoạt động của Tòa Gia đình và người chưa thành niên là lực lượng thẩm phán, thẩm tra viên, thư ký tòa chưa được tập huấn chuyên sâu về lĩnh vực hôn nhân gia đình, về tâm lý trẻ em, khoa học giáo dục đối với người chưa thành niên. Đây là vấn đề cần được quan tâm đúng mức hơn.

Đọc thêm

Ông Phạm Văn Học - Chủ tịch HĐTV Bệnh viện Đa khoa Hùng Vương: Nỗ lực kiến tạo hệ thống y tế công bằng, hiệu quả

Ông Phạm Văn Học - Phó Chủ tịch Hiệp hội Bệnh viện tư nhân Việt Nam, Chủ tịch Hệ thống y tế Hùng Vương. (Ảnh: BVCC)
(PLVN) - Chúng tôi có cơ duyên gặp Chủ tịch HĐTV Bệnh viện (BV) Đa khoa Hùng Vương Phạm Văn Học khá nhiều lần. Lần nào cũng vậy, ông luôn dành cho chúng tôi sự ấn tượng khi nhắc đến bề dày thành tích của BV Đa khoa Hùng Vương. Tuy nhiên, những trở trăn, nỗi niềm kéo gần hơn khoảng cách y tế công - tư vẫn đau đáu trong đầu người sáng lập hệ thống BV đa khoa tư nhân đầu tiên trên đất Tổ.

Đồng Nai là 1 trong 2 đơn vị điểm thực hiện tốt công tác phổ biến giáo dục pháp luật

Đồng Nai là 1 trong 2 đơn vị điểm thực hiện tốt công tác phổ biến giáo dục pháp luật
(PLVN) -Chiều 26/9, tại TP Biên Hoà (Đồng Nai), đoàn công tác của Bộ Tư pháp do ông Phan Hồng Nguyên - Phó Cục trưởng Cục phổ biến giáo dục pháp luật (PBGDPL) làm trưởng đoàn đã tổ chức Tọa đàm tình hình PBGDPL, hoà giải ở cơ sở, chuẩn tiếp cận pháp luật và quyết định số 407/QĐ-TTg ngày 30/3/2023 của Thủ tướng Chính phủ trên địa bàn tỉnh Đồng Nai.

Tạo thuận lợi tối đa cho người dân trong giao dịch hành chính

Các đại biểu tham dự Tọa đàm. (Ảnh: Nguyễn Hương)
(PLVN) - Ngày 26/9, Cục Truyền thông Công an nhân dân (Bộ Công an) tổ chức Tọa đàm trao đổi về các dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo trình Quốc hội khóa XV, đồng thời cung cấp một số nội dung liên quan tới chủ trương đấu giá biển số xe ô tô.

Tích cực phối hợp trao đổi dữ liệu về đăng ký, thống kê hộ tịch

Tích cực phối hợp trao đổi dữ liệu về đăng ký, thống kê hộ tịch
(PLVN) - Sáng 26/9, Bộ Tư pháp, Bộ Y tế, Tổng cục Thống kê (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) tổ chức Lễ ký kết Quy chế phối hợp chia sẻ, trao đổi thông tin, dữ liệu số liên quan đến đăng ký và thống kê hộ tịch. Đồng chủ trì buổi lễ có Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên và Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê Nguyễn Thị Hương.

Nghệ sỹ Hà MyO và khát vọng đưa văn hóa dân gian ra thế giới

HaMyO đã ba lần ra đảo Trường Sa, hạnh phúc và thêm yêu Tổ quốc mình. (Ảnh: NVCC)
(PLVN) - Bất ngờ rẽ sang dòng nhạc kén người nghe bằng phong cách vừa hiện đại, vừa rất xưa - Hà MyO đã ghi tên mình với rất nhiều dự án về xẩm. Xẩm Hà Nội, Ngãi mẹ sinh thành, Xẩm xuân xanh, Ký sự Trường Sa… Bởi vẫn là xẩm vô cùng thao thiết nhưng lại rất khác bởi sự “se duyên” với ráp điện tử và lối trình diễn đầy phá cách tràn đầy năng lượng.

Thừa Thiên - Huế: Nâng cao hiệu quả công tác trợ giúp pháp lý

Quang cảnh hội nghị
(PLVN) - Với sự nỗ lực, chủ động, sáng tạo, Trung tâm Trợ giúp pháp lý (TGPL) Nhà nước tỉnh Thừa Thiên Huế đã đạt được nhiều kết quả tích cực trên các mặt công tác, đặc biệt là thực hiện TGPL đối với hoạt động tố tụng, trường hợp đặc thù như trẻ em, người khuyết tật…

Cục THADS TP.Hồ Chí Minh tổ chức Tết Trung thu cho các cháu thiếu nhi

Toàn cảnh Đêm hội trăng rằm.
(PLVN) - Nhân dịp Tết Trung thu cổ truyền của dân tộc năm 2023, được sự nhất trí của Đảng ủy, Ban lãnh đạo Cục Thi hành án dân sự (THADS) thành phố Hồ Chí Minh, mới đây, Ban Chấp hành Công đoàn – Đoàn thanh niên Cục THADS đã tổ chức Chương trình “Đêm hội trăng rằm” cho các cháu thiếu nhi là con em cán bộ, công chức, người lao động Cục. Tới tham dự và khai mạc "Đêm hội trăng rằm" có đồng chí Nguyễn Thanh Hà - Phó Cục trưởng, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Cục.

Thắm tình người làm công tác hoà giải

Phần thi giới thiệu của đội thi tỉnh Hà Tĩnh (đội giải Nhất khu vực phía Bắc)
(PLVN) -Đến nay, Vòng thi khu vực phía Bắc và Miền Trung Tây Nguyên Hội thi Hòa giải viên giỏi toàn quốc lần thứ IV đã khép lại. Đã có 10 đội thi được xác định sẽ đi tiếp vào Vòng thi toàn quốc được tổ chức tại Hà Nội vào tháng 11/2023 tới đây.

Cục Thi hành án dân sự tỉnh Ninh Thuận cưỡng chế kê biên tài sản cựu thủ quỹ HTX Mông Nhuận

Cục Thi hành án dân sự tỉnh Ninh Thuận cưỡng chế kê biên tài sản cựu thủ quỹ HTX Mông Nhuận
(PLVN) - Sáng ngày 21/9/2023, Cục Thi hành án dân sự (THADS) tỉnh Ninh Thuận phối hợp với các cơ quan liên quan tiến hành cưỡng chế Kê biên quyền sử dụng đất của ông Võ Mẫn (trước đó từng làm Thủ quỹ của Hợp tác xã Nông nghiệp kinh doanh dịch vụ tổng hợp Mông Nhuận) để đảm bảo cho việc thi hành Bản án đã có hiệu lực pháp luật.

Thanh Hóa đạt giải Nhất của Hội thi Hòa giải viên giỏi toàn quốc lần thứ IV, khu vực miền Trung - Tây Nguyên

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh trao giải Nhất cho Đội thi tỉnh Thanh Hóa.
(PLVN) - Sau 1,5 ngày làm việc với tinh thần khẩn trương, nghiêm túc và trách nhiệm, Hội thi Hòa giải viên giỏi toàn quốc lần thứ IV, khu vực miền Trung - Tây Nguyên đã thành công tốt đẹp. 4 đội thi đến từ các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Khánh Hòa, Đắk Lắk đã xuất sắc giành vé tham dự Hội thi Hòa giải viên giỏi toàn quốc lần thứ IV tổ chức tại Hà Nội, dự kiến vào tuần đầu tháng 11/2023.

Đảm bảo tiến độ rà soát văn bản phục vụ triển khai Đề án 06

Toàn cảnh Hội thảo.
(PLVN) - Ngày 22/9, Bộ Tư pháp – Cơ quan thường trực của Tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ về rà soát văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) tổ chức Hội thảo lấy ý kiến góp ý đối với dự thảo Báo cáo kết quả rà soát VBQPPL phục vụ triển khai Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022-2025, tầm nhìn đến năm 2030 (Đề án 06).

Thanh Hóa: Đa dạng hình thức tuyên truyền phổ biến pháp luật

Thanh Hóa: Đa dạng hình thức tuyên truyền phổ biến pháp luật
(PLVN) - Nhằm bám sát nội dung, định hướng tuyên truyền phù hợp đến từng đối tượng, các cơ quan thành viên hội đồng phổ biến giáo dục pháp luật (PBGDPL), tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức phổ biến kịp thời các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến cán bộ và Nhân dân bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú.

Quảng Ninh hiện có 1.787 hòa giải viên là người dân tộc thiểu số

Hòa giải viên người dân tộc Dao (xã Húc Động, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh) Trần Thị Sửu, thường xuyên tìm hiểu kiến thức pháp luật qua sách báo.
(PLVN) -Hiện trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh có 1.453 tổ hòa giải với tổng số 8.983 hòa giải viên, trong đó có 1.787 hòa giải viên là người dân tộc thiểu số (DTTS). Các hòa giải viên cơ sở đa phần là cán bộ hưu trí đã nghỉ hưu, trưởng ban công tác mặt trận, trưởng thôn, khu phố và các tổ chức đoàn thể tại địa phương, người có uy tín trong cộng đồng.