Tăng trưởng kinh tế- Không thể bỏ qua chất lượng

Tuy nền kinh tế Việt Nam được đánh giá vẫn có mức tăng trưởng cao, nhưng các chuyên gia kinh tế cảnh báo xu hướng tăng trưởng kinh tế đang thiếu bền vững do chưa song hành với yếu tố chất lượng.

Một nền kinh tế đạt được tăng trưởng dựa chủ yếu vào các nhân tố chính: vốn, lao động và năng suất các nhân tố tổng hợp. Tăng trưởng kinh tế được chia thành 2 loại: Tăng trưởng kinh tế theo chiều rộng, phản ánh tăng thu nhập phụ thuộc vào tăng quy mô nguồn vốn, số lượng lao động và lượng tài nguyên thiên nhiên được khai thác và tăng trưởng kinh tế theo chiều sâu, là sự gia tăng thu nhập do tác động của yếu tố các nhân tố tổng hợp.

Trong suốt thời gian qua, Việt Nam thiên về tăng trưởng theo chiều rộng, đang bộc lộ những yếu tố không bền vững sẽ gây những hệ lụy về lâu dài.

Trong khi đó, vốn đầu tư lại đóng góp ngày càng nhiều hơn vào nền kinh tế, trong đó tăng từ khoảng 34% năm 2000 lên hơn 41% năm 2008 và năm 2009 tổng mức đầu tư toàn xã hội bằng 42,2% GDP (kế hoạch 39,5% GDP). Cùng với đó, chỉ số ICOR (hiệu quả sử dụng vốn đầu tư) cũng tăng liên tục, năm 2009 đạt trên 8, cao hơn nhiều so với Hàn Quốc, Đài Loan. Đặc biệt, chỉ số ICOR của khu vực kinh tế Nhà nước cao hơn khá nhiều so với khu vực tư nhân trong nước và nước ngoài.

Tăng trưởng kinh tế thiên về chiều rộng còn thể hiện ở yếu tố đóng góp lao động cao. Tuy nhiên, nguồn lao động của Việt Nam cũng đang có “vấn đề”. Đó là năng suất lao động của Việt Nam vẫn thấp xa so với các nước trong khu vực. Bình quân một lao động trong công nghiệp chế biến ở nước ta chỉ tạo ra được 3.557 USD giá trị gia tăng, chỉ bằng 1/2 Trung Quốc, 1/3 In-đô-nê-xi-a, 1/4 Thái Lan và Phi-lip-pin, 1/5 Ma-lai-xi-a. Lực lượng lao động Việt Nam tuy đông về số lượng nhưng chủ yếu là lao động phổ thông, ít qua đào tạo, hiện tỷ lệ lao động qua đào tạo mới chiếm khoảng 25%. Trình độ sử dụng công nghệ của Việt Nam cũng thấp so với các nước trong khu vực.

Việc tăng trưởng kinh tế dựa vào khai thác tối đa tài nguyên thiên nhiên dầu mỏ, than và một số khoáng sản không tái tạo trong tương lai sẽ “trả giá” đắt cho môi trường do không đủ bù đắp do thiệt hại môi trường.

Bên cạnh các yếu tố trên, việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế chậm cũng làm ảnh hưởng tới chất lượng tăng trưởng kinh tế. Việc tỷ trọng ngành nông nghiệp vẫn ở mức trên dưới 20%, còn ngành dịch vụ dưới 40% GDP cho thấy, cơ cấu kinh tế của Việt Nam chưa đạt mức tiến bộ, hiện đại theo mục tiêu CNH, HĐH. Ngoài ra, hệ thống hạ tầng của Việt Nam còn kém phát triển, chất lượng của pháp luật chính sách còn thấp cũng là nguyên nhân ngăn cản chất lượng tăng trưởng kinh tế.

Theo các chuyên gia kinh tế, chính tăng trưởng kinh tế thiên về chiều rộng, dựa nhiều vào gia tăng số lượng đầu tư; đóng góp của lao động và năng suất nhân tố tổng hợp còn hạn chế làm phát sinh một số hệ lụy có tính cơ cấu đối với thu nhập của người lao động và tiêu dùng nội địa. Đó là thu nhập của người lao động thấp, dẫn tới sức cầu nội địa thấp, nhất là mức cầu tiêu dùng cuối cùng của dân cư. Vì vậy, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam phụ thuộc ngày càng nhiều vào tiêu dùng ở nước ngoài, nhu cầu của thị trường nước ngoài. Hiện kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam tương đương khoảng 70% GDP, chỉ thấp hơn Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po.

Hệ quả của những mất cân đối này là nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các biến động bất thường của kinh tế khu vực và thế giới.

Vấn đề nâng cao chất lượng tăng trưởng kinh tế đang được đặc biệt quan tâm. Trong dài hạn cần song hành giữa tăng trưởng và chất lượng. Hiện Bộ KH&ĐT đang hoàn thiện đề án tái cấu kinh kinh tế giai đoạn 2011-2020 để hiện thực ý tưởng trên với mục tiêu cụ thể trong 10 năm tới nước ta phải đạt được chuyển đổi giai đoạn 2 của quá trình phát triển, đó là giai đoạn tăng trưởng chủ yếu dựa vào nâng cao năng suất và chất lượng.     

Thu Anh