Tăng cường liên thông dữ liệu phục vụ đăng ký biện pháp bảo đảm

Theo báo cáo của Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước, Nghị định số 99/2022/NĐ-CP về đăng ký biện pháp bảo đảm được Chính phủ ban hành ngày 30/11/2022 (Nghị định số 99/2022/NĐ-CP) đã bước đầu tạo cơ chế pháp lý để triển khai thực hiện đăng ký trực tuyến trong lĩnh vực đăng ký biện pháp bảo đảm (quy định tại Điều 13 về cách thức nộp hồ sơ đăng ký và các điều khoản khác có liên quan như khoản 9 Điều 12, khoản 2 Điều 14...).

Thực hiện chức năng quản lý nhà nước trong lĩnh vực này, qua triển khai công tác kiểm tra, theo dõi thi hành pháp luật, Cục nhận thấy, các Bộ, ngành, địa phương thực hiện chức năng quản lý nhà nước theo thẩm quyền đã có sự quan tâm, chỉ đạo xây dựng cơ sở dữ liệu, xây dựng phần mềm, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động đăng ký biện pháp bảo đảm, trong đó: Đối với đăng ký biện pháp bảo đảm bằng động sản không phải tàu bay, tàu biển, chứng khoán đã đăng ký tập trung, các Trung tâm Đăng ký giao dịch, tài sản của Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước thuộc Bộ Tư pháp đã thực hiện cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình với tỷ lệ đăng ký trực tuyến đạt trên 94%.

Đối với đăng ký biện pháp bảo đảm bằng tàu bay, tàu biển, Bộ Xây dựng cũng đã chỉ đạo và đôn đốc các Cục chuyên ngành xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành, trong đó có cơ sở dữ liệu về tàu biển, tàu bay làm cơ sở để thực hiện dịch vụ công trực tuyến. Các cơ quan thực hiện đăng ký biện pháp bảo đảm (Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, Cục Hàng không Việt Nam) đã thực hiện đăng ký trực tuyến biện pháp bảo đảm bằng tàu bay, tàu biển.

Đối với đăng ký biện pháp bảo đảm bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất, các địa phương đã triển khai thực hiện đăng ký trực tuyến biện pháp bảo đảm bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất thông qua Cổng dịch vụ công quốc gia (dichvucong.gov.vn) và qua hệ thống chính quyền điện tử của địa phương. Việc đăng ký trực tuyến được triển khai ở mức độ một phần, cụ thể là: người đăng ký kê khai và nộp hồ sơ đăng ký bằng bản điện tử trên Cổng dịch vụ công quốc gia và đến trực tiếp tại cơ quan đăng ký để nộp hồ sơ đăng ký bản giấy, kết quả được cơ quan đăng ký trả trực tiếp bằng bản giấy cho người yêu cầu đăng ký tại Trung tâm phục vụ hành chính công nơi tiếp nhận hồ sơ.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai Nghị định số 99/2022/NĐ-CP cũng bộc lộ bất cập do quy định tại Nghị định số 99/2022/NĐ-CP chưa tạo đầy đủ cơ chế để triển khai cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình trong lĩnh vực này. Cụ thể: Quy định về giấy tờ, tài liệu thuộc thành phần hồ sơ đăng ký chỉ phù hợp với cách thức nộp hồ sơ bằng bản giấy mà chưa phù hợp với việc nộp hồ sơ đăng ký trực tuyến (nộp bản điện tử của giấy tờ, tài liệu là thành phần hồ sơ đăng ký hoặc bản số hóa giấy tờ, tài liệu từ bản giấy là thành phần hồ sơ đăng ký trên phần mềm). Quy định về chứng nhận nội dung đăng ký trên Phiếu yêu cầu đăng ký bằng bản giấy dẫn đến chưa thực hiện trả kết quả đăng ký bằng bản điện tử theo quy định, quy trình của dịch vụ công trực tuyến toàn trình.

Theo đại diện Sở Tư pháp Hà Nội, có thể triển khai việc cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình đối với thủ tục đăng ký thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất, tuy nhiên trước mắt nên thực hiện thí điểm và có lộ trình phù hợp.

Đại diện Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định, về công nghệ, đã đáp ứng được việc triển khai cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình trong đăng ký biện pháp bảo đảm bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất. Các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành như Luật Giao dịch điện tử, Luật Công chứng và các nghị định liên quan cơ bản đã tạo hành lang pháp lý cho việc triển khai. Điều quan trọng là các cơ quan liên quan phải thống nhất được quy trình thực hiện. Kinh nghiệm từ việc xử lý, giải quyết đối với những thủ tục phức tạp trước đây cho thấy, khi các Bộ, ngành cùng phối hợp xây dựng quy trình thống nhất thì đều có thể triển khai hiệu quả.

Về cơ sở dữ liệu đất đai, đại diện Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, hiện nay, đã có dữ liệu của 30 triệu thửa đất được “làm sạch” và đối chiếu với dữ liệu dân cư. Các dữ liệu này đã đáp ứng được yêu cầu kết nối, chia sẻ và khai thác theo quy định. Khi có biến động thông tin do đăng ký biện pháp bảo đảm, có thể được cập nhật ngay vào cơ sở dữ liệu đất đai. Vấn đề quan trọng hiện nay là tổ chức hành nghề công chứng, Văn phòng đăng ký đất đai, Trung tâm phục vụ hành chính công và các đơn vị liên quan cần cùng xây dựng một quy trình đăng ký thống nhất trên cơ sở quy định pháp luật hiện hành.

Phát biểu tại cuộc họp, Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước Lê Vệ Quốc nêu rõ, qua trao đổi giữa các đơn vị thuộc Bộ, ngành và các cơ quan liên quan, có thể khẳng định cơ sở dữ liệu đất đai hiện nay cơ bản đã sẵn sàng để kết nối, khai thác. Tuy nhiên, để kết nối, khai thác thông tin từ cơ sở dữ liệu đất đai, cần đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về pháp lý và kỹ thuật.

Đối với việc giải quyết thủ tục hành chính trong đăng ký biện pháp bảo đảm theo phương thức trực tuyến toàn trình, các đơn vị chuyên môn đã khẳng định về cơ bản là có thể thực hiện được. Tuy nhiên, vẫn còn một số khó khăn về kỹ thuật và pháp lý cần tiếp tục giải quyết. Cục trưởng Lê Vệ Quốc nhấn mạnh, việc triển khai cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình trong đăng ký biện pháp bảo đảm không chỉ phụ thuộc vào cơ quan nhà nước mà còn cần sự chủ động tham gia của các tổ chức liên quan như tổ chức hành nghề công chứng, ngân hàng trong việc xây dựng hệ thống đồng bộ. Ví dụ, các tổ chức hành nghề công chứng cần nghiên cứu xây dựng hệ thống công chứng điện tử dùng chung, đảm bảo an toàn, an ninh thông tin, đáp ứng yêu cầu kết nối, khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu để phục vụ quá trình giải quyết thủ tục hành chính.

Những thông tin, ý kiến đề xuất từ cuộc họp này sẽ là cơ sở tổng hợp, báo cáo Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Bộ Tư pháp; đồng thời là cơ sở quan trọng để Bộ Tư pháp hoàn thiện khung pháp lý về đăng ký biện pháp bảo đảm, đưa hoạt động đăng ký biện pháp bảo đảm bước sang một giai đoạn mới hiện đại và hiệu quả hơn.