Tăng cường liên kết 3 nhà trong nghiên cứu khoa học công nghệ

Giai đoạn 2021 - 2025, cả nước triển khai 42 chương trình với khoảng 4.800 nhiệm vụ nghiên cứu, tổng kinh phí khoảng 17.000 tỷ đồng. Nhưng kết quả nghiên cứu được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và đưa ra thị trường vẫn còn hạn chế.

Trong 1.451 nhiệm vụ KHCN cấp quốc gia, DN chỉ chủ trì 181 nhiệm vụ, chiếm 12,5% số nhiệm vụ và 25,7% tổng kinh phí. Theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026 của WIPO (Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới), tỉ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của DN Việt Nam mới đạt khoảng 0,3% GDP, thấp hơn nhiều so với Singapore (1,3%), Trung Quốc (2,1%) và Hàn Quốc (4,2%).

Số liệu về thị trường công nghệ cho thấy đến ngày 22/8/2026, các sàn giao dịch được tổng hợp có khoảng 62.548 công nghệ chào bán nhưng chỉ 750 nhu cầu tìm mua, tương đương 83 công nghệ chào bán trên 1 nhu cầu. Từ tháng 1 - 8/2026, các sàn ghi nhận 72 giao dịch thành công với tổng giá trị 11,233 tỷ đồng.

Những con số trên cho thấy DN vẫn chưa thực sự trở thành trung tâm của hoạt động đổi mới sáng tạo; hoạt động kết nối cung - cầu công nghệ cần được cải thiện, từ khâu xác định nhu cầu đến tư vấn, định giá, chuyển giao, hỗ trợ ứng dụng.

Thực tế cho thấy, nếu thiếu sự tham gia của DN ngay từ khâu xác định “nghiên cứu cái gì”, nhiều kết quả nghiên cứu có thể dừng lại ở phòng thí nghiệm, chưa đáp ứng yêu cầu sản xuất, kinh doanh. Vì thế, vấn đề thị trường không chờ đến khi nghiên cứu hoàn tất mới tính đến, mà cần được đặt ra ngay từ đầu, để định hướng nghiên cứu, giúp DN có cơ sở quyết định đầu tư. Chúng ta không thiếu những kết quả nghiên cứu có tiềm năng, không thiếu DN có nhu cầu đổi mới công nghệ. Làm sao để các bên gặp nhau, cùng đặt hàng, đầu tư, đưa sản phẩm ra thị trường là rất quan trọng. Liên kết Nhà nước - DN - viện, trường vì thế không thể chỉ dừng ở những chương trình hợp tác hay bản ghi nhớ.

Muốn liên kết 3 nhà đi vào thực chất, thị trường cần được xem là một phần của quá trình nghiên cứu, DN sẽ đầu tư nếu nhìn thấy khả năng tiêu thụ sản phẩm; viện, trường sẽ tăng cường nghiên cứu ứng dụng nếu kết quả có nơi tiếp nhận; Nhà nước không chỉ cấp kinh phí cho nghiên cứu, mà còn tạo lập môi trường để sản phẩm có cơ hội được thử nghiệm, chứng nhận, tiếp cận khách hàng.

Tại Hội nghị toàn quốc thúc đẩy liên kết viện nghiên cứu, trường đại học với cộng đồng DN trong nghiên cứu, phát triển KHCN mới đây, lãnh đạo Chính phủ đã yêu cầu chuyển mạnh từ giao từng đề tài, nhiệm vụ sang giao nhiệm vụ theo gói, gắn quyền chủ động với trách nhiệm về sản phẩm đầu ra; không để tình trạng nghiệm thu xong nhưng kết quả không có nơi sử dụng. Năm 2027, ít nhất 30% đề tài nghiên cứu phải gắn với DN cụ thể, có sự tham gia hợp tác, cùng nghiên cứu và chia sẻ nguồn lực; phấn đấu nâng tỉ lệ này lên ít nhất 50% trong giai đoạn tiếp theo.

Cùng với đó, cần hình thành bản đồ năng lực nghiên cứu để DN tìm được cơ sở có thế mạnh phù hợp; phát triển các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia theo cơ chế mở, tạo điều kiện cho DN cùng khai thác; hỗ trợ hoàn thiện công nghệ, bảo hộ sở hữu trí tuệ, thử nghiệm, chứng nhận, sản xuất thử và kết nối thị trường. Đó là hướng đi rất đúng đắn để KHCN thực sự là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội hiện nay.