Tăng cường bảo vệ cộng đồng trước bạo lực gia đình

Khi sự im lặng phải trả giá bằng mạng sống

Vào tháng 6 năm nay, vụ bạo hành gia đình nghiêm trọng xảy ra tại Quảng Ninh đã gây bức xúc trong dư luận. Nạn nhân là chị Đ.T.H.C, một giáo viên, được xác định nhiều năm phải chịu cảnh chồng là Đ.H.Q thường xuyên đánh đập. Theo kết quả điều tra, ngày 31/3/2026, Q tiếp tục dùng tay, chân hành hung vợ, khiến chị bị tổn hại sức khỏe tới 95%. Ban đầu, Q khai rằng vợ bị ngã cầu thang nhằm che giấu hành vi phạm tội, nhưng cơ quan công an đã làm rõ sự việc. Dù được điều trị tích cực trong hơn hai tháng, chị C đã không qua khỏi và tử vong vào ngày 4/6/2026. Cơ quan điều tra đã khởi tố, bắt tạm giam bị can và tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để xử lý theo đúng quy định của pháp luật, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.

Vào năm 2025, TAND TP HCM xét xử sơ thẩm tuyên phạt bị cáo L.T.V 10 năm tù về tội “Giết người”. L.T.V và anh L có quan hệ tình cảm, từng sống chung tại TP HCM từ năm 2022. Sau này, khi anh L muốn chấm dứt mối quan hệ do áp lực gia đình, anh V hẹn gặp anh L tại một khách sạn để nói chuyện. Tại đây, V giả vờ nói sẽ tặng quà, yêu cầu anh L bịt mắt để tạo bất ngờ. Khi nạn nhân làm theo, V dùng dây bịt mắt rồi lấy dao tấn công nhiều nhát vào vùng đầu và mặt. Kết quả giám định xác định anh L bị thương tích 28%.

Trong nhiều năm qua, khi nhắc đến BLGĐ, nhiều người vẫn cho rằng đó là “chuyện riêng” của mỗi gia đình. Chính suy nghĩ này khiến không ít hành vi bạo lực bị bỏ qua hoặc chỉ được can thiệp khi đã quá muộn.

Theo các nghiên cứu tại Việt Nam, BLGĐ diễn ra dưới nhiều hình thức như bạo lực thể chất, tinh thần, kinh tế và tình dục. Năm 2025, tổng số hộ gia đình có hành vi BLGĐ là 1.941 hộ, giảm 282 hộ so với năm 2024. Phân tích về tỷ lệ cho thấy nữ giới gây BLGĐ có chiều hướng tăng (263 người, tăng 5 người). Nam giới gây BLGĐ dù vẫn chiếm phần đa nhưng đã giảm (1.775 người, giảm 236 người). Trong tổng số 2.048 người bị BLGĐ năm 2025, có 1.669 phụ nữ và 379 nam giới.

Không chỉ phụ nữ và trẻ em là nạn nhân, nam giới, người cao tuổi, người khuyết tật và người thuộc cộng đồng LGBTIQ+ cũng có nguy cơ bị bạo hành. Khảo sát của Viện Nghiên cứu Kinh tế, Xã hội và Môi trường (iSEE) cho thấy khoảng 13 - 14% người tham gia từng bị nhốt, cầm giữ, ép buộc hoặc bị bạo hành trong các mối quan hệ. Trong khi đó, Viện Nghiên cứu và Phát triển Cộng đồng (SCDI) ghi nhận khoảng 16 - 23% người chuyển giới tham gia khảo sát từng trải qua bạo lực hoặc bị ép buộc quan hệ tình dục dưới nhiều hình thức.

BLGĐ không chỉ gây tổn thương về thể chất mà còn để lại những di chứng lâu dài về tâm lý. Nhiều nạn nhân rơi vào trạng thái trầm cảm, lo âu, mất niềm tin vào các mối quan hệ và phải điều trị tâm lý trong thời gian dài. Trẻ em chứng kiến bạo lực cũng có nguy cơ chịu ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình phát triển nhân cách, thậm chí lặp lại hành vi bạo lực khi trưởng thành.

Xã hội không thể im lặng trước vấn đề bạo lực gia đình

Trao đổi với truyền thông, ông Trần Thanh Vương, Trưởng phòng Xây dựng nếp sống văn hóa và gia đình, Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM cho biết, một trong những khó khăn lớn trong công tác phòng, chống BLGĐ là quan niệm “đóng cửa bảo nhau” vẫn còn tồn tại ở nhiều gia đình. “Nhiều người vẫn xem BLGĐ là chuyện riêng của mỗi nhà. Vì vậy, không ít vụ việc chỉ được phát hiện khi có người tố cáo. Bên cạnh đó, ảnh hưởng của mạng xã hội, đặc điểm dân số đông, tỷ lệ di cư lớn và áp lực xã hội tại một đô thị đặc biệt cũng đặt ra nhiều thách thức đối với công tác phòng, chống BLGĐ”, theo ông Trần Thanh Vương.

Ở góc độ pháp lý, chia sẻ với báo chí, Luật sư Bùi Quốc Tuấn (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định, người đồng tính là nhóm dễ bị tổn thương do thường xuyên đối mặt với định kiến, kỳ thị và sự phân biệt đối xử. Mặc dù Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 đã bãi bỏ quy định cấm kết hôn giữa những người cùng giới tính và Nghị định số 82/2020/NĐ-CP cũng không còn xử phạt hành vi kết hôn đồng giới, Nhà nước hiện vẫn chưa thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới. Điều này dẫn đến nhiều hạn chế trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp khi xảy ra tranh chấp hoặc BLGĐ ở các cặp đôi đồng giới.

Hiện nay, cơ sở pháp lý quan trọng nhất trong phòng, chống BLGĐ là Luật Phòng, chống BLGĐ năm 2022 số 13/2022/QH15 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2023). Luật xác định người bị bạo lực là trung tâm của các hoạt động phòng ngừa, bảo vệ và hỗ trợ; đồng thời quy định cụ thể 16 nhóm hành vi BLGĐ, bao gồm bạo lực thể chất, tinh thần, tình dục và kinh tế. Nạn nhân có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm; được bố trí nơi tạm lánh, chăm sóc y tế, tư vấn tâm lý, trợ giúp pháp lý và bảo mật thông tin cá nhân theo quy định.

Đối với những hành vi có dấu hiệu tội phạm, Bộ luật Hình sự năm 2015 số 100/2015/QH13 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) là căn cứ để truy cứu trách nhiệm hình sự. Tùy tính chất và hậu quả của hành vi, người vi phạm có thể bị xử lý về các tội như cố ý gây thương tích, giết người, đe dọa giết người, hành hạ người khác, làm nhục người khác, cưỡng dâm hoặc hiếp dâm nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Đối với các cặp vợ chồng có quan hệ hôn nhân hợp pháp, Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 số 52/2014/QH13 khẳng định nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng danh dự, nhân phẩm giữa vợ và chồng, đồng thời nghiêm cấm mọi hành vi ngược đãi, hành hạ hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của nhau. Đây cũng là cơ sở để xem xét các yêu cầu ly hôn, phân chia tài sản, quyền nuôi con và áp dụng các biện pháp bảo vệ cần thiết khi có hành vi bạo lực.

Hệ thống pháp luật Việt Nam đã từng bước được hoàn thiện theo hướng tăng cường bảo vệ người bị bạo lực và xử lý nghiêm các hành vi BLGĐ. Tuy nhiên, pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi nạn nhân dám lên tiếng, người thân và cộng đồng không thờ ơ trước những dấu hiệu bất thường, đồng thời các cơ quan chức năng kịp thời can thiệp ngay từ giai đoạn đầu.

Đáng chú ý, vẫn còn “khoảng trống” pháp lý đối với các cặp đôi LGBTIQ+. Do hôn nhân giữa những người cùng giới tính chưa được thừa nhận ở Việt Nam, nhiều trường hợp đang chung sống như vợ chồng không thuộc phạm vi của một số quy định trong Luật Phòng, chống BLGĐ. Vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện pháp luật theo hướng bảo đảm mọi nạn nhân trong các mối quan hệ tình cảm được bảo vệ bình đẳng, không phân biệt giới tính hay xu hướng tính dục. Cùng với đó, việc mở rộng các dịch vụ tư vấn tâm lý, hỗ trợ pháp lý và xây dựng môi trường xã hội không kỳ thị cũng là giải pháp quan trọng giúp cộng đồng LGBTIQ+ tiếp cận sự hỗ trợ kịp thời khi đối mặt với bạo lực.

Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp thực hiện