“Tạm nhập tái xuất”- Kẽ hở trong quản lý nhập khẩu phế liệu

Từ đầu năm đến nay, tại Cảng Hải Phòng có hàng chục công-ten-nơ nhập khẩu phế liệu vi phạm quy định về bảo vệ môi trường, không truy tìm được chủ hàng, đang chờ tiêu hủy. Việc tiêu hủy cần kinh phí không nhỏ, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ cao ô nhiễm môi trường. Với đặc thù thành phố cảng biển, chuyện như thế này năm nào cũng gặp, song điều đáng quan tâm là số lượng công-ten-nơ phế thải vi phạm quy định năm sau nhiều hơn năm trước. Nhưng các cơ quan chức năng vẫn chưa có hướng đối phó hiệu quả với tình trạng này.

Lực lượng cảnh sát môi trường kiểm tra container chứa bao bì đã qua sử dụng chiều 9-8 tại cảng Chùa Vẽ Ảnh: Minh Trí

Dưới các hình thức ký hợp đồng xuất nhập khẩu hoặc tạm nhập tái xuất sang nước thứ 3, một số tổ chức kinh tế, cá nhân trong nước và nước ngoài móc nối với nhau để vận chuyển hàng hóa vi phạm vào Việt Nam. Nội dung hợp đồng và các thủ tục khai báo hải quan đều là những mặt hàng hợp pháp. Nhưng thực chất bên trong các công-ten-nơ là những mặt hàng vi phạm. Khi bị phát hiện, các doanh nghiệp từ chối nhận hàng với lý do là không đúng hợp đồng. Do đó, các cơ quan chức năng dường như bó tay. Trong khi đó, việc tìm được chủ nơi xuất xứ những lô hàng rất khó khăn. Thực tế việc vận chuyển chất thải nguy hại vào Việt Nam dưới hình thức tạm nhập tái xuất đều do doanh nghiệp nước ngoài thực hiện những thể hiện trên tờ khai đều là những doanh nghiệp “ma” ở các nước xuất xứ và nước nhập khẩu. Vì vậy dù sử dụng kênh Interpol cũng không xác định được chủ thể vi phạm.

Được biết, theo quy định của công ước Basel, trước khi cho phép doanh nghiệp chuyển chất thải qua lãnh thổ Việt Nam, nước xuất khẩu phải thông báo và được sự đồng ý của cơ quan có thẩm quyền công ước Basel ở Việt Nam (Tổng Cục bảo vệ môi trường). Quy chế quản lý chất thải nguy hại cũng quy định, các doanh nghiệp thực hiện việc trung chuyển chất thải nguy hại phải xin phép cơ quan môi trường có thẩm quyền ở cấp Trung ương. Quy định này cũng chưa phải là công cụ hữu hiệu để ngăn chặn tình trạng vô chủ của những lô hàng phế liệu nhập khẩu vi phạm quy định về quản lý môi trường. Bởi các doanh nghiệp nhập khẩu, xuất khẩu tuân thủ các quy định này và các cơ quan chức năng cũng chưa có giải pháp để kiểm soát việc thực hiện doanh nghiệp.

Kẻ hở trong quy định “tạm nhập tái xuất” đang được các doanh nghiệp lợi dụng, khai thác triệt để, ngày càng lộ rõ. Giải quyết hậu quả những vi phạm này trở thành gánh nặng cho ngân sách thành phố và tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường. Song điều đáng bàn là những biện pháp bịt “kẽ hở” này chưa có.

Thu Thủy