Tài hoa cùng những đường kim

Đưa nghề may thành phố Cảng thành một thương hiệu

Những năm trước cách mạng, cuộc sống đói khổ khiến cậu bé vùng chiêm trũng Hà Nam Cao Hữu Nghị phải rời bỏ quê hương làm đủ nghề để kiếm sống. Lang thang qua rất nhiều nơi như tỉnh lỵ Hà Nam rồi Thanh Hóa, Nghệ An, làm đủ các nghề như chạy đưa thư, phu nề, thợ phụ ô tô nhưng đói khổ vẫn đeo đuổi theo chàng thanh niên này. Năm 1941, chàng thanh niên 19 tuổi Cao Hữu Nghị về làm kế toán cho một nhà may tại thành phố Hải Phòng. Nếu như những nghề từng làm trước đó, chàng trai Nghị chỉ thấy đó là những công việc có thể kiếm cho mình bát cháo sống qua ngày thì những đường may của thợ trong xưởng lại đặc biệt thu hút sự quan tâm của anh. Hàng ngày làm công việc kế toán nhưng ánh mắt của anh luôn theo những đường kim, mũi chỉ của những người thợ may. Lân la hỏi han những người thợ, hay những khi liều lĩnh thử may trên những sản phẩm của thợ đang may thử khiến không ít lần Nghị bị ông chủ vốn là một lính khố đỏ về vườn cho ăn đòn. Niềm đam mê nghề may của chàng thanh niên Nghị không mất đi sau những trận đòn của ông chủ mà còn mạnh mẽ hơn sau khi tình cờ xem được một cuốn sách dạy nghề may của Pháp. Vốn chữ tiếng Pháp "bồi" không đủ để đọc những trang sách dày đặc những từ chuyên môn. Với quyết tâm cao, anh học thêm tiếng Pháp để có thể đọc được cuốn sách nọ. Từ một cuốn sách vô tình có được, những kỹ năng cơ bản và những bí quyết nghề may dần được chàng thanh niên Nghị tìm ra. Đặt vấn đề muốn chuyển từ kế toán sang làm thợ may, ông chủ của Nghị phá lên cười nhưng cũng gật đầu đồng ý. Những người trong xưởng may nọ thật bất ngờ khi chàng trai Cao Hữu Nghị có những bước tiến vượt bậc trong nghề. Chỉ trong một thời gian ngắn trình độ may của anh Nghị đã vượt qua tất cả những người trong xưởng may.

Chiếc veste khổng lồ ại triển lãm hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ Hải Phòng lần thứ nhất

Công việc của xưởng may, lớp dạy cắt may đang thời kỳ cực thịnh, bỗng một ngày cuối năm 1954, một tốp lính khố xanh, khố đỏ ập vào khám xét rồi bắt tất cả thợ may, người nhà ông Nghị. Thì ra từ nhiều năm trước, xưởng dạy cắt may của ông Nghị đã là một cơ sở nuôi giấu cán bộ cách mạng. Nhiều cuộc họp của những chiến sĩ cách mạng từng diễn ra ngay trong xưởng may, trước mũi quân địch. Ông Nghị bị giặc tống giam và hiệu may của ông buộc phải đóng cửa. Sau ngày thành phố giải phóng (13 - 5 -1955), ông Nghị được trả tự do cùng các chiến sĩ cách mạng khác. Những đóng góp cho cách mạng của ông Cao Hữu Nghị đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận bằng những Kỷ niệm chương chiến sỹ cách mạng bị tù đày, Huân chương kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ...

Sau ngày Hải Phòng giải phóng, ông Nghị tiếp tục trở về với công việc may và dạy cắt may. Xưởng cắt may tiếp tục mở lại, người tới cắt may, người tới học cắt may lại tiếp tục nườm nượp tìm tới. Giai đoạn này ông Nghị bắt đầu viết cuốn sách đầu tiên về dạy cắt may. Cuốn sách "Phương pháp may âu phục cải cách" của ông là cuốn sách dạy cắt may đầu tiên của cả nước. Từ đó tới nay ông lần lượt viết 8 cuốn sách dạy cắt may, những cuốn sách đó là giáo trình giảng dạy, tham khảo của nhiều trường dạy cắt may trong cả nước trong đó có Trường trung cấp nghề may Bắc Nam.

59 tuổi mới tốt nghiệp THPT và tấm gương hiếu học

Ngồi trao đổi với chúng tôi, chị Cao Bích Thủy, Hiệu trưởng, Chủ tịch HĐQT trường Trung cấp may Bắc Nam, con gái ông Nghị nói vui: Hai bố con tôi là bạn học cùng khóa. Thấy sự bất ngờ của chúng tôi, chị Thủy giải thích: "Năm 1976, bố tôi mới bắt đầu học THCS rồi THPT". Sau 6 năm ngồi trên ghế nhà trường, "học sinh" Cao Hữu Nghị ra trường với tấm bằng tốt nghiệp THPT ở tuổi... 59.

Như chúng tôi đã nói tới ở phần trước của bài viết này, ông Cao Hữu Nghị có tấm bằng đại học từ thời mà số người có được tấm bằng này ở thành phố có lẽ chỉ chừng vài chục. Tuy nhiên đó lại là tấm bằng của chế độ cũ, nó không còn giá trị từ sau cách mạng. Ban đầu ông Nghị cũng không để ý nhiều tới chuyện bằng cấp, nhưng sau đi dạy nhiều, viết sách nhiều, ông nghĩ mình phải học, phải trang bị thêm những kiến thức. 

Chính từ tấm gương học tập của người bố, người ông, các lớp con cháu của ông Nghị đều học hành thành đạt trên nhiều lĩnh vực. Chị Cao Bích Thủy, con gái ông tiếp tục theo nghiệp bố phát triển đào tạo nghề may từ một cơ sở đào tạo nhỏ phát triển thành trường Trung cấp may Bắc Nam. Hiện tại đây là trường dạy cắt may duy nhất của thành phố Hải Phòng cũng như nhiều tỉnh thành lân cận. Từ chỗ chỉ đào tạo mỗi khóa vài chục học viên, nay số học sinh của trường lên tới 1000 người.

Giờ thực tập của học sinh trường trung cấp may Bắc Nam

85 tuổi vẫn miệt mài với những đường kim

 Những câu triết lý thêu chung quanh chiếc áo veste khổng lồ trưng bày tại Triển lãm hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ Hải Phòng lần thứ nhất: "Một bộ veste có thể tôn lên hoặc đánh mất đi hình ảnh của bạn: tất cả tùy thuộc vào sự hiểu biết của bạn khi bạn lựa chọn nó" hay "Chiếc veste vẫn được mệnh danh là vua của thời trang"... chứng tỏ người nghệ nhân làm ra nó rất tâm huyết với nghề. Khó ai có thể tưởng tượng nổi người nghệ nhân thuộc thế hệ những thợ may đầu tiên của thành phố tới nay đã 85 tuổi vẫn ngày ngày làm ra những sản phẩm may chất lượng cao. Sự minh mẫn của ông Cao Hữu Nghị thật đáng nể, hiện tại mỗi ngày ông vẫn cắt may từ 2 tới 3 bộ veste phục vụ khách hàng. Uy tín của một nghệ nhân may khiến ông luôn có một lượng khách hàng đông đảo. Không chỉ những khách hàng trong nước mà nhiều khách hàng nước ngoài cũng tìm tới ông đặt may những bộ veston. Có lẽ ông là một trong số rất ít người ở tuổi 85 vẫn có thể làm được mọi khâu từ giao dịch với người nước ngoài, tự mua vải, thực hiện các khâu may đo hoàn thiện một bộ veste. Với người nghệ nhân già này, niềm đam mê những đường kim mũi chỉ đã trở thành một cơ duyên như cách nói của người phương Đông. Nghề may đã gắn bó với phần lớn cuộc đời ông, đã đưa người thợ "nhất nghệ tinh" này "thân vinh" và không gì có thể khiến ông từ bỏ niềm đam mê với cái nghề làm đẹp cho đời này.

Bài: Việt Hòa
Ảnh: Minh Hải