Tài chính số - khi dữ liệu trở thành 'hạ tầng mềm' của nền kinh tế

Kết nối DL, mở rộng không gian phát triển

Tại Hội thảo và Triển lãm “Tài chính số Việt Nam 2026” - Vietnam Digital Finance 2026 (VDF-2026) với chủ đề “Xây dựng hệ sinh thái tài chính số thông minh, an toàn, kết nối và bền vững”, ông Nguyễn Việt Hà - Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và CĐS (Bộ Tài chính) cho hay, CĐS ngành Tài chính đang bước sang giai đoạn mới, với dữ liệu là nguồn lực; kết nối, chia sẻ là phương thức; AI và công nghệ số là công cụ; hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân, DN là thước đo.

Cũng bởi vậy, trong giai đoạn tới, theo ông Việt Hà, ngành Tài chính cần tập trung vào 4 chuyển đổi: Một là, chuyển từ số hóa sang quản trị dựa trên DL. Ngành Tài chính đang quản lý một không gian DL rất lớn, trải rộng trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Vì vậy, DL phải đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, kết nối và được khai thác. DL phải thực sự trở thành tài sản và nguồn lực phục vụ cho phân tích, dự báo, hoạch định chính sách và ra quyết định. Hai là, chuyển từ ứng dụng AI đơn lẻ sang xây dựng năng lực AI của bản thân ngành. AI phải giải quyết được những “bài toán” thực tế, tạo ra hiệu quả có thể đo lường được và được triển khai trên cơ sở nền DL tin cậy, có khả năng kiểm soát, giải trình và bảo đảm an toàn.

Ba là, chuyển từ các hệ thống riêng lẻ sang hệ sinh thái kết nối và liên thông. Cần thúc đẩy mạnh hơn nữa việc liên kết, kết nối DL, các quy trình, nền tảng giữa các đơn vị trong ngành Tài chính với các Bộ, ngành, địa phương và từng bước với hệ sinh thái dịch vụ tài chính. Bốn là, chuyển từ an toàn về sau sang an toàn ngay từ thiết kế. Kết nối càng rộng, DL càng được khai thác nhiều và AI được ứng dụng càng sâu thì yêu cầu về an toàn, an ninh mạng càng phải đạt ở mức cao hơn.

Chiến lược CĐS của Bộ Tài chính đến năm 2030 đề ra mục tiêu: 100% cơ sở DL chuyên ngành của Bộ Tài chính được tạo lập, cập nhật, khai thác, kết nối, chia sẻ, bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung” và tích hợp vào Cơ sở DL quốc gia về tài chính; 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện và có phát sinh hồ sơ trong 3 năm gần nhất được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình; 100% hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính được số hóa và người dân, DN sử dụng dịch vụ công trực tuyến được định danh, xác thực thông suốt qua VNeID. Chiến lược cũng đặt ra mục tiêu 100% các cơ sở DL đạt cấp độ 4 và 90% đạt cấp độ 5 về mức độ trưởng thành trong quản trị DL. Đây là nhiệm vụ cấp bách, đòi hỏi sự nỗ lực và sự phối hợp của các đơn vị, Cục, Vụ trực thuộc Bộ Tài chính và các Bộ, ngành liên quan.

Từ dữ liệu đến quản trị tài chính thông minh

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, ông Nguyễn Minh Ngọc - Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và CĐS (Bộ Tài chính) cho rằng, cần một bước chuyển về tư duy, từ “số hóa” sang “quản trị số” trong ngành. Và nếu như 2021 - 2025 là giai đoạn xây nền; 2026 - 2030 phải là giai đoạn khai thác giá trị của nền tảng đó.

Theo đó, kế hoạch giai đoạn tới của Bộ Tài chính hướng tới 3 giá trị lớn: Đơn giản hóa hành chính và nâng chất lượng phục vụ; tạo động lực cho kinh tế số thông qua giảm thời gian, chi phí tuân thủ; xây dựng môi trường số minh bạch, an toàn, bao trùm. “Ngành Tài chính quản lý một không gian rất rộng: Thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, thống kê, bảo hiểm, nợ công, tài sản công, đầu tư công, DN… Mỗi lĩnh vực đều có nghiệp vụ sâu và đã hình thành hệ thống chuyên ngành qua nhiều năm. Đó là tài sản rất lớn và phải được kế thừa. Vấn đề không phải là thay thế tất cả bằng một hệ thống duy nhất mà là làm sao các hệ thống chuyên ngành có thể “nói chuyện” với nhau. Tư duy mới là giữ năng lực chuyên ngành nhưng đặt trong một kiến trúc chung: Có chuẩn DL, nền tảng chia sẻ, định danh, phân quyền và cơ chế quản trị thống nhất” - ông Nguyễn Minh Ngọc nhấn mạnh.

Cũng theo ông Ngọc, hệ sinh thái tài chính số gồm 5 trụ cột: Trụ cột thứ nhất là DL - nguyên liệu của mọi hoạt động số: DL thiếu, sai, không cập nhật hoặc không dùng chung được thì hệ thống dù hiện đại đến đâu cũng khó tạo ra quản trị thông minh; Trụ cột thứ hai là AI: AI giúp tự động hóa một phần công việc, phân tích khối lượng DL lớn, phát hiện bất thường, dự báo xu hướng và hỗ trợ quyết định. Nhưng AI chỉ đáng tin cậy khi DL đầu vào đủ chất lượng; Trụ cột thứ ba là nền tảng và kết nối: Đây được xem là “hệ thần kinh” của hệ sinh thái, giúp các ứng dụng và cơ sở DL chuyên ngành trao đổi thông tin theo chuẩn chung;

Trụ cột thứ tư là an toàn, bảo mật: Càng kết nối sâu, chúng ta càng phải kiểm soát tốt truy cập, bảo vệ DL và phát hiện sớm nguy cơ; Trụ cột thứ năm là con người và thể chế: Công nghệ có thể mua, hạ tầng có thể đầu tư, nhưng nếu quy trình không thay đổi, trách nhiệm không rõ ràng và cán bộ không có kỹ năng thì công nghệ cũng khó phát huy tác dụng.

Chia sẻ tại sự kiện, Đại tá Hà Nam Trung - Phó Giám đốc Trung tâm DL quốc gia (Bộ Công an) nhận định, hầu hết hoạt động của nền kinh tế hiện tại ngày càng phụ thuộc vào chất lượng, khả năng kết nối và năng lực khai thác DL. Vì vậy, xây dựng hệ sinh thái tài chính số trong giai đoạn hiện nay không thể chỉ là số hóa các chương trình, nhiệm vụ truyền thống, mà phải hướng tới một hệ sinh thái dựa trên DL, vận hành bằng DL và ra quyết định dựa trên DL. Theo Đại tá Hà Nam Trung, cơ sở DL quốc gia về tài chính là một trong những cơ sở DL quốc gia đầu tiên và duy nhất đáp ứng các tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống”, đồng bộ theo thời gian thực lên Trung tâm DL quốc gia. Điều này thể hiện tinh thần tiên phong, đi đầu, hiện đại và chủ động của ngành tài chính trong công cuộc CĐS, phục vụ Chính phủ số.

Lãnh đạo Trung tâm DL quốc gia cho biết thêm, Việt Nam có những nền tảng quan trọng để phát triển hệ sinh thái tài chính số, từ hành lang pháp lý về DL, hạ tầng Trung tâm DL quốc gia đến các cơ sở DL lớn của Bộ Tài chính và ngành Ngân hàng. Vấn đề trọng tâm trong giai đoạn tới không còn là chúng ta có bao nhiêu DL, mà là DL có đủ chất lượng không, có liên thông không và có tạo ra giá trị thực tế hay không. Về phía mình, Trung tâm DL quốc gia sẽ tiếp tục phối hợp với các Bộ, ngành, tổ chức tài chính, ngân hàng và DN để thúc đẩy chuẩn hóa, làm sạch, kết nối, chia sẻ và khai thác DL, phục vụ trực tiếp công tác quản lý, điều hành và phát triển các dịch vụ tài chính số.