Sức mạnh cảm hóa

Không bắt đầu bằng những lời đe nẹt răn dạy, mô hình "Quản lý, cảm hóa, giáo dục, phòng ngừa TTN hư vi phạm pháp luật" tại một số địa phương ở Thanh Hóa lựa chọn cách cảm hóa TTN có biểu hiện lệch chuẩn bằng những việc làm tích cực; để người trẻ từng bước thay đổi nhận thức, hành vi, trở lại con đường đúng đắn.

Chuyển tư duy "xử lý" sang "phòng ngừa"

Một buổi chiều đầu tháng Bảy, trong khuôn viên trụ sở Công an xã (CAX) Cẩm Thạch, tiếng cuốc đất xen lẫn tiếng cười nói của nhóm TTN khiến không gian vốn yên tĩnh trở nên rộn ràng hơn. Dưới cái nắng dịu cuối ngày, từng luống đất dần được vun lên để chuẩn bị trồng rau và hoa. Ở một góc sân khác, một số TTN ngồi chờ đến lượt cắt tóc miễn phí.

Ít ai nghĩ rằng trong số những TTN đang hăng hái lao động này, có những em từng bỏ học, thường xuyên tụ tập, chơi game quá mức, có biểu hiện lệch chuẩn… khiến gia đình và chính quyền địa phương nhiều lần trăn trở.

Thay vì chỉ nhắc nhở hay xử lý vi phạm, CAX Cẩm Thạch lựa chọn cách cảm hóa bằng những việc làm giản dị như cuốc đất, trồng cây, cắt tóc, tham gia các hoạt động cộng đồng... Khi được giao một công việc cụ thể, được tin tưởng và ghi nhận, nhiều TTN đã dần thay đổi.

Thượng tá Bùi Ngọc Chuyên, Trưởng CAX Cẩm Thạch cho biết, quá trình nắm địa bàn, lực lượng CA nhận thấy số TTN có biểu hiện lệch chuẩn tuy không nhiều nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu không được quan tâm, định hướng kịp thời. Điểm chung của các em là phần lớn đều thiếu sự quan tâm thường xuyên của gia đình, bỏ học sớm, chịu tác động tiêu cực từ mạng xã hội và các mối quan hệ phức tạp.

"Ở lứa tuổi này, nếu chỉ nhìn các em qua những biểu hiện bên ngoài, rất dễ gắn các em với hình ảnh của “đối tượng cần quản lý”. Nhưng sâu xa, phía sau mỗi trường hợp đều có những nguyên nhân. Vì vậy điều các em cần không chỉ là nhắc nhở, mà là được lắng nghe, có cơ hội để sửa sai", Thượng tá Chuyên chia sẻ.

Nếu đến khi các em vi phạm pháp luật mới vào cuộc thì nhiều khi đã muộn, vì vậy CA xác định phải chuyển từ tư duy "xử lý" sang "phòng ngừa từ sớm, từ xa", phát hiện ngay khi các em có biểu hiện lệch chuẩn để phối hợp gia đình, nhà trường, các tổ chức đoàn thể đồng hành, giúp các em điều chỉnh hành vi trước khi xảy ra hậu quả.

Quan điểm này cũng nhận được sự thống nhất của cấp ủy, chính quyền địa phương. Chủ tịch UBND xã Hà Thanh Sơn khẳng định, việc phòng ngừa từ sớm không chỉ góp phần bảo đảm an ninh trật tự, còn là trách nhiệm trong công tác giáo dục, bảo vệ và phát triển thế hệ trẻ.

"Điều mà chúng tôi hướng tới không phải là quản lý các em bằng những quy định cứng nhắc, mà tạo điều kiện để các em tham gia các hoạt động tích cực, từ đó tự điều chỉnh nhận thức, hành vi. Khi người trẻ cảm thấy mình được tin tưởng, được cộng đồng ghi nhận, các em sẽ có thêm động lực để thay đổi", ông Sơn chia sẻ.

Không chờ khi xảy ra vi phạm mới can thiệp

Từ những quan điểm ấy, mô hình "Quản lý, cảm hóa, giáo dục, phòng ngừa TTN hư vi phạm pháp luật" được triển khai với sự tham gia của CA xã, Đoàn Thanh niên, nhà trường, gia đình, chính quyền cơ sở. Thay vì chỉ tập trung tuyên truyền pháp luật, mô hình lựa chọn những hoạt động gần gũi như lao động tập thể, chăm sóc cảnh quan, xây dựng khu vườn trong khuôn viên trụ sở CA, cắt tóc miễn phí, sinh hoạt Đoàn, giao lưu văn hóa - thể thao... tạo môi trường tích cực cho các em rèn luyện.

Một điều đáng chú ý khác trong mô hình, không nằm ở số lượng TTN được quản lý, hay bao nhiêu hoạt động đã được tổ chức, mà ở cách địa phương lựa chọn để tiếp cận các em.

Thay vì chờ khi xảy ra vi phạm mới can thiệp, CAX chủ động rà soát, nắm bắt hoàn cảnh từng trường hợp có biểu hiện lệch chuẩn. Mỗi em đều được đánh giá cụ thể về điều kiện gia đình, quá trình học tập, các mối quan hệ xã hội, những yếu tố có thể tác động đến hành vi. Từ đó, cơ quan chức năng xây dựng kế hoạch giáo dục, hỗ trợ phù hợp từng người.

Theo Thượng tá Chuyên, trong công việc này, không có một "công thức chung" nào. "Có em cần được người lớn lắng nghe nhiều hơn. Có em thiếu môi trường để tham gia các hoạt động tập thể. Có em chỉ cần một người động viên đúng lúc là đã thay đổi rất nhiều. Vì vậy, quan trọng nhất là phải hiểu từng em để lựa chọn cách tiếp cận phù hợp, chứ không thể áp dụng 1 biện pháp cho tất cả", Thượng tá Chuyên nói.

Từ cách tiếp cận ấy, những hoạt động như cuốc đất làm vườn, chăm sóc cây xanh, cắt tóc miễn phí, tham gia các hoạt động thiện nguyện, quét dọn khu vực công cộng, hay cùng nhau xem những bộ phim lịch sử, giáo dục truyền thống… được lựa chọn với từng em hoặc nhóm TTN, mục tiêu giúp các em rèn luyện ý thức trách nhiệm, bồi đắp lòng nhân ái, từng bước hình thành những giá trị sống tích cực. Các em được làm việc cùng tập thể, được tin tưởng giao việc, được cảm nhận rằng mình vẫn có thể đóng góp những điều có ích cho cộng đồng.

Hiệu quả tích cực từ mô hình

Cách làm của mô hình có thể không tạo ra kết quả ngay sau một vài ngày hay một vài tuần và không phải mọi trường hợp đều thành công. Nhưng mỗi TTN được giữ lại trước khi trượt vào con đường vi phạm đều có ý nghĩa không chỉ chính bản thân các em, gia đình, mà còn với xã hội.

Trần Kim là một trong những trường hợp thay đổi tích cực. Trước đây em thường xuyên bỏ học, ít giao tiếp với gia đình, dành phần lớn thời gian cho các mối quan hệ phức tạp ngoài xã hội. Nhà trường đã nhiều lần phối hợp cùng gia đình tìm cách giáo dục em, nhưng hiệu quả chưa rõ rệt.

Bước ngoặt chỉ thực sự đến khi Kim tham gia các hoạt động của mô hình. Được sinh hoạt cùng, được giao những công việc rất cụ thể, đã dần hình thành ở em ý thức về trách nhiệm và sự gắn kết với tập thể. "Lúc đầu em rất lo ngại. Nhưng các chú CA không trách mắng mà hỏi han, động viên, để em tham gia các hoạt động của mô hình. Những buổi học ở “Lớp học CAX”, cùng lao động tại vườn rau “Gieo hạt đổi thay”, sinh hoạt với các anh chị đoàn viên giúp em nhận ra mình vẫn còn cơ hội để sửa sai, thay đổi bản thân”, Kim nói.

Kim đã từ bỏ việc tụ tập bạn bè xấu, chăm chỉ học nghề, tích cực tham gia các hoạt động của địa phương, có mục tiêu rõ ràng hơn cho tương lai. Mẹ của Kim cho biết, bà xúc động chứng kiến những thay đổi diễn ra trong cuộc sống hằng ngày của con. Từ một thiếu niên thường xuyên đi sớm về khuya, lầm lì ít trò chuyện, con chị dần dành nhiều thời gian hơn cho gia đình, biết phụ giúp việc nhà. “Nhìn con thay đổi từng ngày, tôi thực sự biết ơn mô hình đã kiên trì đồng hành, giúp đỡ cháu, thay đổi theo hướng tích cực”, bà nói.

Thay đổi tích cực tương tự cũng đến với Thái Bình, một người tham gia mô hình. Trước đây, Bình thường xuyên bỏ học, tụ tập chơi game, quậy phá xóm làng, ngông nghênh chạy xe không nón bảo hiểm. "Sau khi được các chú CAX gặp gỡ, phân tích hậu quả và động viên tham gia các hoạt động, em nhận ra mình đã sai", Bình chia sẻ.

Buổi chiều ở Cẩm Thạch, những luống đất trong khuôn viên trụ sở CAX đang được các em tiếp tục vun xới. Chỉ ít lâu nữa, trên mảnh đất ấy sẽ mọc lên những luống rau xanh, những khóm hoa. Và điều mà chính quyền địa phương, những cán bộ CA, đoàn viên thanh niên, các thầy cô giáo kỳ vọng không chỉ là một khu vườn đẹp. Điều mong mỏi là từ những việc làm rất nhỏ hôm nay, những người trẻ từng lỗi lầm học được cách trân trọng sức lao động, biết chịu trách nhiệm với bản thân, biết yêu thương gia đình, biết sống tích cực; và hiểu rằng phía sau vấp ngã, đã có những đôi tay chìa ra nếu các em thực sự muốn sửa sai. Đó là một trong những cách phòng ngừa vi phạm hiệu quả nhất.