Sửa Luật Phòng, chống thiên tai phải tháo gỡ những “điểm nghẽn” từ thực tiễn
Tại Hội nghị tham vấn chính sách Luật Phòng, chống thiên tai (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu cơ quan soạn thảo Dự thảo Luật Phòng, chống thiên tai (sửa đổi) xác định rõ những điểm nghẽn cốt lõi, làm rõ trách nhiệm trong quản trị rủi ro và tổ chức thực hiện, bảo đảm các chính sách được đề xuất có trọng tâm, khả thi và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Ngày 23/10, tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp chủ trì Hội nghị tham vấn chính sách Luật Phòng, chống thiên tai (sửa đổi).
Làm rõ trách nhiệm quản trị rủi ro, nâng cao tính chủ động trong phòng, chống thiên tai
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh, phòng, chống thiên tai là nội dung rất khó và yêu cầu các cơ quan liên quan xác định rõ những điểm nghẽn cốt lõi, nhằm xây dựng chính sách có trọng tâm, tránh dàn trải. Đặc biệt, cần rà soát những quy định đã có nhưng chưa được thực hiện đầy đủ, làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm của các cơ quan liên quan và sự cần thiết phải bổ sung quy định cao hơn ở luật.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, thực tế cho thấy nhiều quy định về phòng, chống thiên tai đã được ban hành nhưng việc tổ chức thực hiện chưa đầy đủ, dẫn đến công tác phòng, chống thiên tai vẫn còn bị động. Mức độ chủ động của toàn xã hội còn thấp, đặc biệt trong chuẩn bị hạ tầng và ứng phó với các tình huống thiên tai.
Vấn đề đặt ra là phải xác định rõ trách nhiệm trong quản trị rủi ro và tổ chức thực hiện. Đối với những nội dung đã được quy định tại các văn bản dưới luật, cần rà soát, đánh giá nguyên nhân chưa thực hiện hiệu quả, xác định trách nhiệm thuộc về cơ quan, đơn vị nào và có cần thiết phải bổ sung quy định ở cấp luật hay không.
Thứ trưởng nhấn mạnh, tính chủ động trong phòng, chống thiên tai phải được xem xét trên nhiều phương diện, từ hạ tầng, nhân lực đến thông tin cảnh báo.
Dẫn chứng về vấn đề hạ tầng, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp đề cập tình trạng ngập lụt tại khu vực hạ du hồ Kẻ Gỗ, tỉnh Hà Tĩnh. Theo đó, đợt ngập vừa qua kéo dài tới 15 ngày, trong khi trước đây khu vực này thường chỉ ngập khoảng một ngày rồi nước rút.
Theo thông tin Thứ trưởng nêu tại hội nghị, nguyên nhân được xác định có liên quan đến tác động của dự án đoạn đường cao tốc dài 17km trên khu vực thoát lũ ra biển. Mặc dù tuyến đường được thi công với chiều dài cống thoát nước theo phương án thiết kế, nhưng thực tế khi có lũ, mức ngập tăng thêm khoảng nửa mét và thời gian rút nước kéo dài nhiều ngày, ảnh hưởng đến đời sống người dân.
Từ thực tế này, Thứ trưởng đặt vấn đề việc tính toán đáp ứng tiêu chuẩn chống ngập cho tuyến cao tốc chưa đồng nghĩa với bảo đảm khả năng thoát lũ của toàn bộ khu vực hạ du. “Quy định có nhưng tiêu chuẩn và cách tính toán như thế nào, ai chịu trách nhiệm?”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu nghiên cứu để có quy định phù hợp trong dự thảo Luật.
Đối với nhân lực, Thứ trưởng đề nghị đánh giá mức độ đáp ứng của lực lượng làm công tác phòng, chống thiên tai, nhất là năng lực chuyên môn và khả năng ứng phó tại cơ sở. Theo ông, Luật không nhất thiết phải quy định lại tổ chức bộ máy, nhưng cần xem xét tính chủ động trong thực hiện nhiệm vụ.
Về thông tin cảnh báo, Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu chuyển tải thông tin khí tượng thủy văn thành những cảnh báo cụ thể, dễ hiểu, giúp người dân chủ động quyết định các biện pháp ứng phó. “Người dân không cần biết báo động thiên tai cấp mấy, họ chỉ quan tâm nhà mình ngập mấy mét”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nói.
Đề xuất ba chính sách mới trong dự thảo Luật
Thông tin tại hội nghị, Đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo - Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai Nguyễn Trường Sơn cho biết, trên cơ sở ý kiến của Bộ Tư pháp, các bộ, ngành và địa phương, Cục đã chủ trì soạn thảo đã hoàn thiện, chỉnh sửa nội dung ba chính sách mới trong dự thảo Luật Phòng, chống thiên tai (sửa đổi).

Chính sách thứ nhất là quy định trách nhiệm quản trị, kiểm soát rủi ro thiên tai; sử dụng kết quả đánh giá, phân vùng rủi ro thiên tai để nâng cao khả năng chống chịu của khu dân cư và công trình hạ tầng. Nội dung, giải pháp của chính sách là hoàn thiện quy định về quản trị, kiểm soát rủi ro thiên tai và các quy định có liên quan theo hướng quản trị rủi ro là phương thức xuyên suốt các hoạt động phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả.
Quy định mới cũng xác định rõ cơ quan có trách nhiệm đánh giá, phân vùng rủi ro, cập nhật, công khai kết quả; cơ quan có trách nhiệm xem xét, sử dụng kết quả trong xây dựng, thực hiện chiến lược, kế hoạch, lồng ghép vào quy hoạch và quản lý công trình, bố trí dân cư theo thẩm quyền. Bên cạnh đó, cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung trách nhiệm phối hợp, cung cấp thông tin, theo dõi và kiểm soát rủi ro liên ngành, liên vùng, liên lưu vực trong phạm vi hoạt động phòng, chống thiên tai.
Đáng chú ý, dự thảo quy định lại trình tự, thẩm quyền quyết định đầu tư, xây dựng, quy hoạch hoặc vận hành hồ chứa theo pháp luật chuyên ngành; yêu cầu sử dụng kết quả rủi ro được thực hiện trong các quy trình hiện có, không đặt ra thủ tục hành chính riêng.
Chính sách thứ hai là hoàn thiện cơ chế tiếp nhận, sử dụng thông tin cảnh báo và tổ chức ứng phó thiên tai tại cơ sở. Nội dung chính sách tập trung làm rõ trách nhiệm chuyển tải, tiếp nhận và sử dụng thông tin cảnh báo tác động; tổ chức các biện pháp ứng phó theo thẩm quyền và bảo đảm năng lực thực hiện nhiệm vụ của cấp xã.
Theo cơ quan soạn thảo, thông tin, dữ liệu và công nghệ được xác định là điều kiện phục vụ hoạt động cảnh báo, quyết định và tổ chức ứng phó; không thiết lập hệ thống dữ liệu hoặc thẩm quyền chỉ huy riêng.
Chính sách thứ ba là bổ sung quy định về hoạt động xây dựng mới công trình, cơ sở hạ tầng và di dời dân cư trong khắc phục hậu quả thiên tai. Chính sách nhằm hoàn thiện cơ chế phục hồi, tái thiết sau thiên tai theo hướng an toàn, bền vững và ổn định dân cư; bổ sung các nội dung này vào hoạt động và chính sách hỗ trợ khắc phục hậu quả thiên tai. Trong đó, có các trường hợp cần xây dựng mới công trình thay thế cho công trình bị phá hủy, hư hỏng nặng, không thể sửa chữa, khôi phục hoặc không bảo đảm an toàn tại vị trí cũ; xây dựng hạ tầng thiết yếu và di dời, bố trí dân cư ra khỏi khu vực nguy hiểm để khắc phục hậu quả thiên tai.
Chính sách phải được cụ thể hóa thành điều khoản luật, có khả năng áp dụng

Góp ý tại hội nghị, đại diện các sở, ban, ngành tập trung vào việc hoàn thiện những quy định trong dự thảo Luật nhằm tháo gỡ khó khăn trong thực tiễn. Nhiều ý kiến cho rằng Luật sửa đổi cần tạo công cụ pháp lý để địa phương thực hiện việc giải ngân quỹ phòng, chống thiên tai, triển khai các công trình khắc phục khẩn cấp và di dời dân cư khỏi vùng có nguy cơ cao. Đồng thời, cần tạo hành lang pháp lý để cán bộ cơ sở chủ động quyết định, tổ chức thực hiện nhiệm vụ trong các tình huống cấp bách; tăng cường tích hợp dữ liệu đa ngành phục vụ quản lý rủi ro thiên tai.
Về cách thức xây dựng chính sách, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu cơ quan soạn thảo khi đưa ra phải viết thành điều khoản luật và có khả năng áp dụng vào thực tiễn. Theo Thứ trưởng, cần tăng cường tham vấn cộng đồng, các bộ, ngành, địa phương và đặc biệt là các tổ chức quốc tế. Cần chủ động nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đối chiếu với điều kiện Việt Nam để lựa chọn những giải pháp phù hợp. "Đây là cách tận dụng tri thức và kinh nghiệm đã có, tránh mất thời gian tìm kiếm phương án", Thứ trưởng Hiệp nhấn mạnh, đồng thời yêu cầu Vụ Pháp chế và Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai cần phối hợp chặt chẽ, tham gia xuyên suốt quá trình xây dựng chính sách và dự thảo Luật, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, việc xây dựng dự thảo Luật sẽ được tiến hành song song với soạn thảo các điều khoản thi hành, nhằm chủ động phát hiện sớm những vướng mắc pháp lý, nâng cao tính khả thi của chính sách khi được triển khai trong thực tiễn.