Sửa Luật Bảo vệ môi trường: Cải cách thủ tục phải đi đôi với kiểm soát ô nhiễm
Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, các đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ cơ chế điều phối, trách nhiệm ứng phó sự cố môi trường liên tỉnh; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp nhưng không được hạ thấp tiêu chuẩn kiểm soát ô nhiễm, nhất là đối với những dự án có nguy cơ tác động lớn đến môi trường và sức khỏe người dân.
Chiều 6/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Các đại biểu cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng; tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và tạo động lực cho tăng trưởng xanh.
Tuy nhiên, bên cạnh yêu cầu cải cách, nhiều ý kiến cho rằng dự thảo cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về kiểm soát rủi ro môi trường, phân định trách nhiệm quản lý và cơ chế phối hợp giữa các địa phương, bảo đảm không để khoảng trống trong quản lý khi thẩm quyền được phân cấp mạnh hơn.
Rõ đầu mối điều phối, không để khoảng trống trong ứng phó sự cố liên tỉnh
Một trong những vấn đề được đại biểu quan tâm là cơ chế phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường có phạm vi ảnh hưởng từ hai tỉnh trở lên. Đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung (Đoàn Phú Thọ) cho rằng, khoản 2 Điều 1 dự thảo Luật, sửa đổi khoản 4 Điều 4, mới dừng ở quy định Chủ tịch UBND cấp tỉnh chủ động báo cáo cơ quan có thẩm quyền giải quyết đối với ô nhiễm liên tỉnh, xuyên biên giới.
Trong khi đó, theo giải trình của cơ quan soạn thảo, cơ chế ứng phó sự cố trên địa bàn từ hai tỉnh trở lên đã được quy định tại Quyết định số 11/2025 của Thủ tướng Chính phủ. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng đây mới là văn bản dưới luật, chưa đủ cơ sở để giải quyết triệt để những vấn đề phát sinh trong bối cảnh thẩm quyền quản lý đang được phân cấp mạnh về địa phương.
Thực tế cho thấy, khi trách nhiệm ứng phó bị phân tán giữa nhiều địa phương, hậu quả ô nhiễm có thể dồn về khu vực hạ nguồn, trong khi việc xác định cơ quan chịu trách nhiệm điều phối và tổ chức xử lý lại không rõ ràng. Đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung nhấn mạnh: “Rất nhiều sự cố đã xảy ra cho thấy khi trách nhiệm phân tán giữa nhiều địa phương thì hậu quả dồn về hạ nguồn, còn trách nhiệm không rõ của ai”.
Từ thực tế này, đại biểu đề nghị bổ sung vào dự thảo Luật tiêu chí xác định sự cố môi trường liên tỉnh. Theo đó, đối với sự cố có nguồn phát sinh hoặc vùng ảnh hưởng từ hai tỉnh trở lên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần được xác định là cơ quan điều phối; trường hợp các địa phương không thống nhất, bộ có thẩm quyền quyết định biện pháp ứng phó bắt buộc.
Đồng thời, cần phân định rõ trách nhiệm giữa các địa phương: tỉnh nơi phát sinh nguồn thải chủ trì tổ chức ứng phó ban đầu; tỉnh chịu ảnh hưởng có quyền yêu cầu cung cấp thông tin và tham gia giám sát quá trình xử lý.
Đại biểu cũng đề nghị quy định nghĩa vụ thông báo khẩn cấp thay vì chỉ dừng ở yêu cầu báo cáo. Khi sự cố có nguy cơ lan sang địa bàn khác, Chủ tịch UBND cấp tỉnh nơi xảy ra sự cố phải thông báo ngay cho tỉnh giáp ranh, tỉnh hạ nguồn và Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong thời hạn cụ thể.
Đáng chú ý, một dự án dù chỉ đặt tại một địa phương vẫn có thể gây tác động đến cả lưu vực hoặc khu vực thuộc địa giới hành chính của nhiều tỉnh. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung căn cứ xác định thẩm quyền dựa trên “phạm vi tác động liên tỉnh, xuyên biên giới”; đồng thời quy định việc tham vấn bắt buộc đối với các tỉnh cùng lưu vực, địa phương giáp ranh, kèm thời hạn phản hồi và nghĩa vụ giải trình.
Cắt giảm tiền kiểm nhưng không hạ thấp yêu cầu bảo vệ môi trường
Bên cạnh cơ chế ứng phó sự cố liên tỉnh, việc chuyển đổi phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm cũng là nội dung được nhiều đại biểu tập trung phân tích.
Đại biểu Đỗ Đức Hiển (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) cơ bản tán thành các nội dung sửa đổi, đồng thời đánh giá cao tinh thần cải cách của Chính phủ khi đề xuất cắt giảm mạnh các thủ tục tiền kiểm. Theo phương án được trình bày, dự kiến cắt giảm khoảng 90% đối tượng phải thực hiện thủ tục đánh giá tác động môi trường (ĐTM), thủ tục cấp giấy phép môi trường; đồng thời phân cấp mạnh thẩm quyền thẩm định báo cáo ĐTM và cấp giấy phép môi trường cho cấp tỉnh.
Tuy nhiên, theo đại biểu, cải cách thủ tục cần được thiết kế đồng bộ, tránh phát sinh cách hiểu và cách thực hiện khác nhau giữa các địa phương.
Dẫn quy định bổ sung tại khoản 2 Điều 35 dự thảo Luật về việc cơ quan, người có thẩm quyền thẩm định báo cáo ĐTM đồng thời là cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính thì quyết định việc thực hiện liên thông các thủ tục, đại biểu Đỗ Đức Hiển cho rằng cách quy định này còn mang tính tùy nghi, chưa giải quyết được bất cập hiện nay.
Bởi việc liên thông thủ tục hành chính vẫn phụ thuộc vào quyết định của từng cơ quan, từng địa phương. Do đó, cần nghiên cứu quy định cụ thể, rõ ràng hơn về nguyên tắc, điều kiện và trách nhiệm thực hiện liên thông, bảo đảm tính thống nhất, tránh tình trạng cùng một loại thủ tục nhưng mỗi nơi áp dụng một cách khác nhau.
Cùng quan điểm về yêu cầu cải cách phải gắn với kiểm soát rủi ro, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh (Đoàn Cà Mau) đề nghị thiết lập cơ chế giám sát theo mức độ rủi ro môi trường. Việc cắt giảm thủ tục cần đi kèm quy định về tần suất kiểm tra, trách nhiệm quan trắc, cảnh báo sớm và xử lý kịp thời, nhất là đối với các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm cao hoặc xả thải vào khu vực có nguồn nước phục vụ sinh hoạt.
Đại biểu cũng lưu ý, phân cấp nhiệm vụ cho địa phương, đặc biệt là cấp xã, phải đi cùng điều kiện bảo đảm thực thi. Năng lực chuyên môn, kinh phí, trang thiết bị và hệ thống dữ liệu là những yếu tố không thể thiếu nếu muốn địa phương thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý môi trường được giao.
Những ý kiến này đặt ra yêu cầu quan trọng đối với quá trình sửa đổi Luật: giảm thủ tục không đồng nghĩa với giảm trách nhiệm quản lý; phân cấp không có nghĩa là chuyển giao thẩm quyền mà thiếu cơ chế giám sát, kiểm tra và điều phối. Đặc biệt, đối với những dự án có nguy cơ gây ô nhiễm lớn, việc kiểm soát phải được duy trì xuyên suốt từ khâu chuẩn bị đầu tư, vận hành đến khi chấm dứt hoạt động.
Phân loại dự án theo rủi ro, tăng cường giám sát bằng dữ liệu và công nghệ số
Giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho biết, các ý kiến tại phiên thảo luận tập trung vào yêu cầu chuyển đổi mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm nhưng không buông lỏng quản lý môi trường; làm rõ các yếu tố nhạy cảm về môi trường; bảo đảm phân cấp, phân quyền phải gắn với nguồn lực và năng lực thực thi.

Theo Phó Thủ tướng, Chính phủ xác định cải cách thủ tục hành chính phải gắn với đổi mới thực chất phương thức quản lý, không chỉ đơn thuần là cắt giảm thủ tục hoặc chuyển trách nhiệm từ cơ quan nhà nước sang doanh nghiệp.
Trên tinh thần đó, dự thảo Luật đã được chỉnh lý theo hướng quy định cụ thể tiêu chí phân loại dự án theo mức độ rủi ro về môi trường, làm cơ sở áp dụng thủ tục phù hợp. Mục tiêu là vừa tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, vừa bảo đảm không giảm yêu cầu kiểm soát đối với các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm cao.
Dự thảo tiếp tục quy định các yếu tố nhạy cảm về môi trường liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân; đồng thời bổ sung cơ chế giám sát nguy cơ gây ô nhiễm, suy thoái và sự cố môi trường dựa trên thông tin, dữ liệu môi trường và công nghệ số, kết hợp kiểm tra thực tế để kịp thời phát hiện, cảnh báo và xử lý vi phạm.
Đối với việc phân định thẩm quyền quản lý, giải quyết thủ tục hành chính, dự thảo đã rà soát, làm rõ cơ chế phối hợp giữa các địa phương trong quá trình thẩm định báo cáo ĐTM, cấp giấy phép môi trường đối với những dự án có phạm vi, mức độ tác động liên tỉnh, liên vùng. Dự thảo Luật và dự thảo Nghị định cũng được chỉnh lý theo hướng bổ sung địa bàn hoạt động có tính liên tỉnh làm căn cứ phân định thẩm quyền thẩm định báo cáo ĐTM.
Một nội dung khác được cơ quan soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện là quy định về đối tượng được miễn thực hiện thủ tục ĐTM. Theo đó, chỉ miễn thủ tục này đối với dự án thứ cấp trong khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp khi dự án hạ tầng của khu, cụm công nghiệp đã đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường và hoàn thành đầy đủ các thủ tục môi trường.
Đối với các dự án có nguồn khí thải lớn, xử lý chất thải nguy hại hoặc sử dụng phế liệu nhập khẩu, vẫn phải thực hiện thủ tục cấp giấy phép môi trường để bảo đảm kiểm soát chặt chẽ các tác động đến môi trường.
Phó Thủ tướng cũng cho biết, việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, đặc biệt là Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới.
Trên cơ sở ý kiến đại biểu tại phiên thảo luận tổ ngày 24/10/2026, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, chỉnh lý theo hướng cụ thể hóa các tiêu chí môi trường để phân loại dự án đầu tư, bảo đảm minh bạch, thuận lợi khi thực hiện thủ tục hành chính; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm hạn chế phát sinh cơ chế xin, cho.
Hoàn thiện quản lý chất thải, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn
Cùng với cải cách thủ tục và phân định thẩm quyền, dự thảo Luật cũng tập trung hoàn thiện các quy định về quản lý chất thải rắn sinh hoạt, hướng đến tăng cường tái chế, tái sử dụng và giảm lượng chất thải phải chôn lấp.
Theo đó, dự thảo quy định thống nhất nguyên tắc phân loại chất thải rắn sinh hoạt trên phạm vi cả nước. Trên cơ sở nguyên tắc chung, UBND cấp tỉnh được giao quyết định phương thức và lộ trình thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
Điểm đáng chú ý là trách nhiệm bảo đảm hạ tầng kỹ thuật phục vụ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải phải phù hợp với yêu cầu phân loại. Đây là điều kiện quan trọng để khắc phục tình trạng người dân đã thực hiện phân loại rác tại
Để tránh lúng túng, thiếu thống nhất trong tổ chức thực hiện, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành hướng dẫn mô hình xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại đô thị và nông thôn. Quy định về quản lý chất thải cũng được hoàn thiện theo hướng ưu tiên giảm phát sinh, tái sử dụng, tái chế, thu hồi năng lượng và hạn chế chôn lấp trực tiếp.
Việc phân định rõ chất thải, phế liệu và vật liệu tái chế còn tạo điều kiện đưa những vật liệu đáp ứng yêu cầu kỹ thuật trở lại làm nguyên liệu, sản phẩm, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.
Có thể thấy, yêu cầu xuyên suốt trong quá trình sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường là hài hòa giữa cải cách thể chế, tạo thuận lợi cho phát triển kinh tế với bảo đảm an toàn môi trường. Cắt giảm thủ tục, phân cấp mạnh mẽ chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng cơ chế giám sát hiệu quả, trách nhiệm rõ ràng và năng lực thực thi tương xứng. Đặc biệt, trước những nguy cơ ô nhiễm không bị giới hạn bởi địa giới hành chính, việc xác lập đầu mối điều phối và trách nhiệm phối hợp liên tỉnh sẽ là yếu tố quan trọng để bảo vệ môi trường một cách chủ động, thống nhất và thực chất.