Sửa đổi Bộ Luật Dân sự 2005: Cập nhật thực tiễn

 Việc thường xuyên sửa đổi, bổ sung Bộ Luật Dân sự (BLDS) giúp pháp luật cập nhật những vấn đề thực tiễn, nhưng lại thể hiện sự không ổn định của hệ thống pháp luật. Pháp luật trong lĩnh vực dân sự luôn đòi hỏi sự ổn định nhất định bởi nếu thường xuyên sửa, đổi luật thì người dân phải đổi nghề theo và hệ quả là xã hội không có người lành nghề và chi phí xã hội sẽ tăng lên do phải đổi nghề.

Việc thường xuyên sửa đổi, bổ sung Bộ Luật Dân sự (BLDS) giúp pháp luật cập nhật những vấn đề thực tiễn, nhưng lại thể hiện sự không ổn định của hệ thống pháp luật. Pháp luật trong lĩnh vực dân sự luôn đòi hỏi sự ổn định nhất định bởi nếu thường xuyên sửa, đổi luật thì người dân phải đổi nghề theo và hệ quả là xã hội không có người lành nghề và chi phí xã hội sẽ tăng lên do phải đổi nghề.

Hội đồng xét xử tuyên án phúc phẩm một vụ án dân sự.
Hội đồng xét xử tuyên án phúc phẩm một vụ án dân sự.

Ông Nguyễn Am Hiêủ, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật Dân sự - Kinh tế (Bộ Tư pháp) thẳng thắn nêu ra tại tọa đàm “Định hướng sửa đổi cơ bản BLDS 2005” vào ngày 29/9 tại TP.HCM.

Hạn chế “cụm từ chung”

Ông Đỗ Thành Công, Khoa Luật Dân sự, Trường ĐH Luật TP.HCM cho rằng, BLDS 2005 chưa quy định rõ về nguyên tắc các bên được tự do thỏa thuận các nội dung của hợp đồng cũng như chi tiết hóa nguyên tắc này trong những quy định hiện hành về hợp đồng dân sự. Trong nhiều trường hợp, chủ thể tham gia giao kết hợp đồng dân sự không biết mình có được tự do thỏa thuận một nội dung trong hợp đồng hay phải tuân theo quy định tương ứng của BLDS 2005(?).

Cụ thể hơn, trong nhiều quy định của BLDS 2005 về hợp đồng dân sự thông dụng, nhà làm luật thường sử dụng một số cụm từ, chẳng hạn như: “Khi các bên không có thỏa thuận về…thì”; “trừ trường hợp có thỏa thuận khác”; “nếu không có các thỏa thuận khác”… Việc sử dụng các cụm từ này dẫn đến cách hiểu là những điều luật nào có sử dụng những cụm từ này thì được xem là điều khoản thường lệ, các bên được quyền tự do thỏa thuận khác đi để đáp ứng nhu cầu, lợi ích của mình khi tham gia quan hệ hợp đồng.

Theo ông Công, đối với những điều luật nào không sử dụng những cụm từ nêu trên thì với những quy định hiện hành của BLDS 2005 liên quan đến nội dung hợp đồng thì khó có thể xác định chắc chắn đó có phải là các điều khoản bắt buộc các bên phải tuân theo khi giao kết và thực hiện hợp đồng hay không, đặc biệt là các điều khoản quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên – ông Công nêu ý kiến. Khoản 3, Điều 490 quy định: “Trong trường hợp tài sản thuê là gia súc, bên thuê phải trả lại gia súc đã thuê và cả gia súc được sinh ra trong thời gian thuê, nếu không có thỏa thuận khác.

Bên cho thuê phải thanh toán chi phí chăm sóc gia súc được sinh ra cho bên thuê”. Như vậy, trong hợp đồng thuê tài sản, hai bên có được phép thỏa thuận bên cho thuê không phải thanh toán chi phí chăm sóc gia súc được sinh ra cho bên thuê hay không, BLDS 2005 chưa đưa ra được câu trả lời rõ ràng. Do vậy, ông Công cho rằng khi sửa đổi BLDS 2005 cần lưu ý đến vấn đề này.

Xác định thiệt hại trong vụ án

Quan tâm đến việc xác định mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại xảy ra và hành vi trái pháp luật, TS.LS Phan Trung Hoài, Đoàn Luật sư TP.HCM cho rằng, cũng giống như các điều kiện “phải có thiệt hại xảy ra”, “phải có hành vi trái pháp luật” và “phải có lỗi cố ý hoặc vô ý của người gây ra thiệt hại”, thì “phải có mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại xảy ra và hành vi trái pháp luật” là điều kiện hợp thành làm phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng; tuy nhiên BLDS 2005 không quy định cụ thể vấn đề này.

Theo LS Hoài, thiệt hại xảy ra phải là kết quả tất yếu của hành vi trái pháp luật và ngược lại hành vi trái pháp luật là nguyên nhân gây ra thiệt hại. Điều này có nghĩa là thiệt hại xảy ra phải là thiệt hại trực tiếp của hành vi trái pháp luật thì người có hành vi trái pháp luật mới phải chịu trách nhiệm bồi thường. Mặt khác, thiệt hại xảy ra có thể là thiệt hại gián tiếp của hành vi trái pháp luật, nhưng thiệt hại đó phải là kết quả tất yếu, tức thiệt hại không thể tránh khỏi của hành vi trái pháp luật thì người có hành vi trái pháp luật mới phải chịu trách nhiệm bồi thường.

Trong trường hợp này nếu ghi nhận điều kiện “phải có mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại xảy ra và hành vi trái pháp luật” như trong BLDS 2005 hoặc văn bản hướng dẫn thì điều kiện này phải thể hiện rõ nội dung: “Thiệt hại xảy ra phải là kết quả tất yếu của hành vi trái pháp luật và ngược lại, hành vi trái pháp luật là nguyên nhân tất yếu gây ra thiệt hại” mới phù hợp với lý luận và thực tiễn – LS Hoài nhấn mạnh.

Tương tự, Thạc sỹ Nguyễn Trương Tín, giảng viên ĐH Luật TP.HCM cho rằng: Liên quan đến vấn đề bồi thường thiệt hại trong trường hợp người bị thiệt hạu cũng có lỗi trong việc gây ra thiệt hại thì vấn đề bồi thường thiệt hại do vượt quá phòng vệ chính đáng không thể không được nhắc đến. Về vấn đề này, thạc sỹ Tín cho rằng, Điều 613 BLDS 2005 lại không quy định rõ người gây thiệt hại trong trường hợp vượt quá phòng vệ chính đáng phải bồi thường toàn bộ hay một phần thiệt hại. Theo thạc sỹ Tín, người gây thiệt hại trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng không phải bồi thường toàn bộ thiệt hại.

Kiến nghị bổ sung khoản 3 Điều 397 “BLDS 2005 mới” như: “Trong trường hợp đề nghị giao kết hợp đồng thông qua trung gian hoặc các phương tiện thông tin liên lạc, trừ trường hợp gọi điện thoại trực tiếp, mà không ấn định thời hạn trả lời thì việc trả lời chấp nhận chỉ có hiệu lực khi được thực hiện trong thời gian hợp lý, có tính đến hoàn cảnh giao dịch và tốc độ của phương tiện liên lạc mà bên đề nghị sử dụng trong việc đề nghị”.

Pháp luật không quy định bắt buộc trong đề nghị giao kết hợp đồng phải ấn định thời hạn trả lời. Do đó, một đề nghị có nội dung rõ ràng, thể hiện ý định thực sự muốn giao kết hợp đồng, được gửi đến hoặc đưa ra đề nghị với những người xác định thì đã đủ dấu hiệu pháp lý để coi là một đề nghị hợp lệ. Vấn đề là nếu đề nghị có ấn định thời hạn trả lời thì thời hạn có hiệu lực của đề nghị sẽ được xác định rõ hơn. Do đó nếu một đề nghị không rõ thời hạn trả lời cũng được coi là đề nghị hợp lệ - cũng là cách hiểu phổ biến được thực tiễn lập pháp và án lệ quốc tế và nhiều quốc gia chấp nhận – TS Lê Minh Hùng, giảng viên ĐH Luật TP.HCM nêu ý kiến.

Phong Trần  

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Thiếu tá Nguyễn Khắc Hào, Phó Đồn trưởng Đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế Cầu Treo: Tỏa sáng giữa lằn ranh của sự sống và cái chết

Thiếu tá Nguyễn Khắc Hào, Phó Đồn trưởng Đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế Cầu Treo: Tỏa sáng giữa lằn ranh của sự sống và cái chết
(PLVN) - Những hiểm nguy luôn rình rập. Những cuộc đấu trí cam go, quyết liệt. H àng ngày, hàng giờ luôn phải đối mặt với lằn ranh của sự sống và cái chết khi đấu tranh với những tên tội phạm ma túy (TPMT) manh động, có vũ khí nóng nhưng nhiều năm qua, Thiếu tá Nguyễn Khắc Hào, Phó Đồn trưởng Đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế (CKQT) Cầu Treo, Bộ đội Biên phòng (BĐBP) Hà Tĩnh đã cùng đồng đội lăn lộn khắp các bản làng, chủ động áp dụng các biện pháp nghiệp vụ, đấu tranh thắng lợi với TPMT.

Chi bộ Chi cục THADS quận Tân Bình đạt nhiều kết quả tích cực khi học và làm theo Bác Hồ

Chi bộ Chi cục THADS quận Tân Bình đạt nhiều kết quả tích cực khi học và làm theo Bác Hồ
(PLVN) - Việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đã đi vào nề nếp, qua đó thúc đẩy việc nêu gương của đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý và người đứng đầu đơn vị; đồng thời tạo chuyển biến tích cực về lề lối, tác phong, hiệu quả làm việc trong đội ngũ Đảng viên, công chức Chi cục Thi hành án dân sự (THADS) quận Tân Bình (TP HCM)...

Cục Thi hành án dân sự tỉnh Thái Nguyên: Triển khai thực hiện Chỉ thị 04 của Ban Bí thư Trung ương Đảng

Toàn cảnh buổi Hội nghị
(PLVN) -  Vừa qua, Cục thi hành án dân sự tỉnh Thái Nguyên đã triển khai thực hiện chỉ thị 04-CT/TW ngày 02/06/2021 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về “tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án tham nhũng, kinh tế”.

Doanh nhân Mẫn Ngọc Anh: Người con tài hoa của mảnh đất quan họ Bắc Ninh

Ông Mẫn Ngọc Anh – Chủ tịch Tập đoàn HANAKA
(PLVN) - Bắc Ninh - Kinh Bắc là vùng đất địa linh nhân kiệt, vùng đất tiêu biểu của nền văn hiến và nhân cách Việt Nam. Cũng tại nơi đây đã sản sinh ra nhiều doanh nhân tài ba, có đóng góp to lớn cho sự nghiệp xây dựng và làm giàu quê hương, đất nước. Một trong số đó phải kể đến ông Mẫn Ngọc Anh – Doanh nhân tài hoa, trọng nhân, trọng đạo, một người sống và làm việc vì hai chữ thiện lương.

Sở Tư pháp tỉnh Tuyên Quang họp bàn về mức chi thăm hỏi, tặng quà đối với người có công với cách mạng trên địa bàn tỉnh

Bà Nguyễn Thị Thược, Ủy viên Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Tư pháp, Chủ tịch Hội đồng tư vấn thẩm định chủ trì cuộc họp
(PLVN) - Ngày 17/05, Sở Tư pháp tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức họp Hội đồng tư vấn thẩm định dự thảo Nghị quyết 132 quy định nội dung và mức chi thăm hỏi, tặng quà người có công với cách mạng và gia đình người có công với cách mạng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang.

Tăng cường kiểm soát và nâng cao chất lượng đào tạo luật

Tăng cường kiểm soát và nâng cao chất lượng đào tạo luật
(PLVN) -Ngày 17/5, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long đã chủ trì buổi làm việc với các đơn vị về Đề án giải pháp tăng cường kiểm soát chất lượng đào tạo cử nhân luật. Thứ trưởng Phan Chí Hiếu, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh đồng chủ trì buổi làm việc.

Đại tá Trần Hồng Phú: Cán bộ Công an tận tụy vì Nhân dân và sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc

Đại tá Trần Hồng Phú: Cán bộ Công an tận tụy vì Nhân dân và sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc
(PLVN) -  Hơn 20 năm công tác trong lực lượng Công an nhân dân là chừng ấy năm Đại tá Trần Hồng Phú - Phó Giám đốc Công an tỉnh Ninh Bình không ngừng băn khoăn, trăn trở và nhắc nhở bản thân cùng các đồng đội nỗ lực hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao, bảo đảm đời sống nhân dân được bình yên và hạnh phúc.

Lâm Đồng tăng cường quản lý hoạt động công chứng

Lâm Đồng tăng cường quản lý hoạt động công chứng.
(PLVN) - Thời gian qua hoạt động công chứng trên địa bàn tỉnh Lâm đồng đã từng bước ổn định và phát triển, chất lượng, quy mô và tính chuyên nghiệp của các tổ chức hành nghề công chứng, đội ngũ công chứng viên từng bước được nâng cao. Tuy nhiên hoạt động công chứng ở tỉnh vẫn còn bộc lộ một số vướng mắc, tồn tại.

Trường Đại học Luật Hà Nội chuẩn bị tổ chức Diễn đàn Luật học và phát triển năm 2022

Trường Đại học Luật Hà Nội chuẩn bị tổ chức Diễn đàn Luật học và phát triển năm 2022
(PLVN) - Với mục tiêu phát triển thành trường đại học trọng điểm định hướng nghiên cứu, thể hiện trách nhiệm xã hội, sự tiên phong và với mong muốn góp phần tích cực hơn nữa trong tư vấn chính sách cho Đảng và Nhà nước, Trường Đại học Luật Hà Nội chọn chủ đề “Một số vấn đề về xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” làm trọng tâm cho toàn bộ các hoạt động khoa học thuộc khuôn khổ Diễn đàn Luật học và Phát triển năm 2022.

Doanh nhân Nguyễn Văn Tưởng, Chủ tịch Công ty Trầm hương Khánh Hòa: “Trường Sa có nhiều tiềm năng trở thành trung tâm kinh tế trên biển”

Doanh nhân Nguyễn Văn Tưởng, Chủ tịch Công ty Trầm hương Khánh Hòa: “Trường Sa có nhiều tiềm năng trở thành trung tâm kinh tế trên biển”
(PLVN) - Nghị quyết số 09-NQ/TW, ngày 28/01/2022 của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 khẳng định: “Tổ chức thực hiện các hoạt động hỗ trợ dân sự, du lịch biển, đảo, phát triển ngư nghiệp để xây dựng huyện đảo Trường Sa trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội trên biển của cả nước”. Chung quanh vấn đề này, chúng tôi có cuộc phỏng vấn ông Nguyễn Văn Tưởng- Chủ tịch Công ty Trầm hương Khánh Hòa, người đã dành nhiều tâm huyết nghiên cứu vấn đề kinh tế biển dưới góc nhìn của doanh nhân và trong chuyến thăm Trường Sa mới đây, đã được trao Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển đảo”