Sự tương đồng giữa hai tác phẩm và hai “dị nhân” văn học

“Rừng Na-uy” của Haruk, được xuất bản lần đầu năm 1987. Với thủ pháp dòng ý thức, cốt truyện diễn tiến trong dòng hồi tưởng của nhân vật chính là chàng sinh viên bình thường Watanabe Toru. Cậu trải qua nhiều cuộc tình chớp nhoáng với nhiều cô gái trẻ, nhưng cũng có những mối tình sâu nặng, điển hình là với Naoko, người yêu của người bạn thân nhất của cậu, một cô gái tâm hồn đầy nhạy cảm, và Midori, một cô gái thẳng thắn và hoạt bát. Các nhân vật trong truyện hầu hết là những con người cô đơn móc nối với nhau. Có những nhân vật đã phải tìm đến cái chết để giải thoát khỏi nỗi đau đớn ấy như Naoko. Nhưng cuối cùng, đó lại là giải pháp mang tính lô-gic tất yếu để phá vỡ dằn vặt về mối tình trong mơ của Toru, đưa cậu trở về với mối tình thực với Midori. Câu chuyện diễn ra trong bối cảnh nước Nhật những năm 60, khi thanh niên Nhật Bản, như thanh niên nhiều nước phương Tây khác, đấu tranh chống lại những định kiến tồn tại trong xã hội. Murakami miêu tả những sinh viên cải cách này như những những tên đạo đức giả và thiếu sự kiên định. Tác phẩm này đưa Murakami lên thành một trong những nhà văn hàng đầu của Nhật Bản.

“Balzac và cô bé thợ may Trung Hoa” của Đới Tư Kiệt có cái “tứ”  là những tác động của cuộc đại cách mạng văn hóa, nhưng cách diễn đạt của nhà văn Trung Hoa này khi mới bước vào ngưỡng cửa văn chương khác hẳn với Haruki dù “cốt” của tiểu thuyết vẫn là sự giải thoát chính mình. Sinh ra tại Trung Quốc năm 1954, sang Pháp năm 1984, Đới Tư Kiệt là một nhà làm phim. Bản thân ông cũng trải qua giai đoạn “tự cải tạo” trong thời kỳ cách mạng văn hóa ở Trung Quốc những năm 1971-1974, do là “con nhà trí thức”. “Balzac và Cô bé thợ may Trung Hoa” – tiểu thuyết đầu tay của ông - thành công rực rỡ khi ra mắt tại Pháp năm 2000, lập tức trở thành best-seller và đoạt 5 giải thưởng văn học, trong đó có giải Roman d’evasion, được dịch và xuất bản ở 25 nước trên thế giới và được chuyển thành phim cùng tên do chính tác giả đạo diễn, nhưng đáng tiếc lại bị cấm hoàn toàn ngay tại Trung Hoa – quê hương của ông. Bộ phim được quay tại thực địa ở Trung Quốc, trong đó, vai cô bé thợ may do diễn viên nổi tiếng Chu Tấn đóng. Phim được đề cử Giải Quả cầu vàng cho phim hay nhất năm 2003.

Ảnh hưởng của nghệ thuật phương Tây với Trung Quốc được thể hiện rõ trong câu chuyện kể gián tiếp về Balzac. Những ảnh hưởng ấy thôi thúc sự đam mê, khát khao thể hiện cái tôi của mình, khát khao bùng cháy xúc cảm ngay cả trong những tháng ngày đen tối nhất. Ánh sáng văn hóa ấy giúp những người trong bùn lầy vùng đứng lên, tìm niềm lạc quan ở bất cứ hoàn cảnh nào. Nhưng lại cũng từ đó, nêu lên tính hai mặt của sự ảnh hưởng này. Đâu đó, trong tiềm thức của một người luôn mụ mị về khát khao, ước mơ, khi đã bừng sáng bởi sự khơi nguồn của luồng ánh sáng văn hóa đến từ nơi khác lại quyết tâm rũ bỏ những gì thuộc về quá khứ. Phủ định chính mình để phũ phàng với chính nền văn hóa truyền thống của mình. Câu nói của Cô gái thợ may Trung Hoa ở phần kết của tác phẩm khiến  nhiều bạn đọc phải suy nghĩ: “Balzac đã làm cho cô hiểu ra một điều: sắc đẹp của người đàn bà là một kho tàng vô giá”.

Ở hai nhà văn đều một bước lên đỉnh cao thành công trong sự nghiệp sáng tác này có nhiều điểm tương đồng. Trong suy nghĩ, trong cách thể hiện quan điểm với cuộc sống, với một giai đoạn lịch sử của đất nước nơi mình sinh sống. Họ cùng để cái “tôi” nhân vật tự giải thoát chính mình sau những vòng luẩn quẩn. Chỉ khác là, sự thể hiện cá tính nhân vật ở hai người khác nhau. Haruki thì nhẹ nhàng, điềm tĩnh và có gì đó diễn biến chậm, đều, tự nhiên. Còn Đới Tư Kiệt lại để nhân vật dồn dập thể hiện sự khát khao, niềm đam mê của mình. Có thể, nhà văn Trung Hoa này bị ảnh hưởng nhiều bởi làn ánh sáng văn hóa phương Tây, có chút pha của những trào lưu văn học châu Âu nên ngay cả trong những dòng văn của ông cũng gợi những diễn biến nhanh, hối hả như dòng chảy cuộc sống ở các nước này. Chỉ có điều, dòng chảy ấy lại hối hả ở bối cảnh Trung Quốc những năm cách mạng văn hóa. Và một điểm tương đồng nữa, là cả hai tác phẩm đều được chuyển thành phim. Bộ phim “Rừng Na-uy” sẽ bắt đầu bấm máy vào tháng 2-2009 dưới sự chỉ đạo của đạo diễn gốc Việt quốc tịch Pháp Trần Anh Hùng. Được biết, Haruki từng nhiều lần từ chối những đề nghị chuyển thể điện ảnh tác phẩm này, nhưng là người rất hâm mộ tài năng của Trần Anh Hùng nên cuối cùng ông đã cân nhắc và đồng ý.

Có lẽ, cũng như “ Balzac và cô bé thợ may Trung Hoa”, tác phẩm điện ảnh “Rừng Na-uy” với những yếu tố linh hồn cốt lõi như bản tiểu thuyết gốc thành công của Haruki sẽ hứa hẹn nhiều giải thưởng và thành công mới cho kiệt tác văn chương đất nước mặt trời mọc này.