Sử dụng tốt nguồn vốn ODA thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội thành phố

Đóng góp phát triển kinh tế, xã hội

Từ năm 1993 đến nay, Hải Phòng được các Chính phủ và tổ chức tài chính quốc tế tài trợ trực tiếp 24 dự án với tổng giá trị  hơn 372 triệu USD. Trong đó, viện trợ không hoàn lại gần 57 triệu USD (chiếm 15,29%), vốn vay hơn 315 triệu USD (chiếm 84,71%). Bên cạnh đó, thành phố được thụ hưởng các dự án do các Bộ, ngành Trung ương thực hiện trên địa bàn như: nâng cấp quốc lộ 5, quốc lộ 10, Cảng Hải Phòng, cải tạo lưới điện, cải tạo các tuyến đường 17A, 17B, 401, 402, xây dựng nhà máy nước thị trấn Vĩnh Bảo, hệ thống thuỷ lợi Chanh Dương (Vĩnh Bảo)... với tổng vốn hàng chục triệu USD.  Đến năm 2006, Hải Phòng có 9 dự án ODA hoàn thành với tổng vốn đầu tư hơn 70 triệu USD (trong đó vốn viện trợ hơn 42,6 triệu USD, vốn vay gần 19,7 triệu USD, vốn đối ứng gần 8 triệu USD).

Thành phố đang triển khai 15 dự án với tổng vốn hơn 369,7 triệu USD; trong đó, viện trợ không hoàn lại gần 14,3 triệu USD (chiếm 3,9% tổng mức đầu tư), vốn vay ODA hơn 295,5 triệu USD (chiếm 79,93%) và vốn đối ứng trong nước tương đương 60 triệu USD (chiếm 16,17%), được tài trợ từ Ngân hàng Thế giới, Hàn Quốc, Phần Lan, Đức ... Một số dự án ODA phát huy tác dụng tốt, cải thiện rõ rệt môi trường đầu tư của thành phố và điều kiện sống của nhân dân trong khu vực, tạo được uy tín với nhà tài trợ như cấp nước 1A, Cầu Bính, quỹ quay vòng vốn cải tạo công trình vệ sinh - thuộc Chương trình cấp nước và vệ sinh thành phố, tiểu dự án vay vốn cải tạo nhà khu dân cư thu nhập thấp - thuộc dự án nâng cấp đô thị, thoát nước 1B...Ngoài các dự án đầu tư trực tiếp tạo ra cơ sở vật chất, kỹ thuật cho công tác nghiên cứu khoa học, công nghệ, y tế...thông qua dự án, công nghệ mới, kỹ năng và kinh nghiệm quản lý tiên tiến được chuyển giao, đặc biệt là việc hỗ trợ cải cách hành chính và quản lý nhà nước...

Tiến độ chậm

Trong tổng nguồn vốn ODA, tỷ lệ viện trợ không hoàn lại chỉ chiếm hơn 15%, ngoài ra là vốn đối ứng của thành phố và vốn vay tới gần 80%. Với số vốn vay hơn 300 triệu USD của 24 dự án, thành phố sẽ phải trả nợ cho nước ngoài trong nhiều năm, bằng nguồn đóng góp của nhân dân. Đó là chưa kể các khoản phí phải trả cho các ngân hàng. Dự án càng chậm tiến độ, phí phải trả càng lớn và nếu tiến độ giải ngân quá chậm, có thể bị cắt nguồn vốn, ảnh hưởng lớn đến việc xây dựng và phát triển thành phố. Do vậy, vốn ODA cần được sử dụng đúng mục đích, đúng tiến độ và có hiệu quả .

Đến nay, các dự án ODA trên địa bàn thành phố ước giải ngân được hơn 14 triệu USD, trong đó vốn ODA 11,89 triệu USD, vốn đối ứng giải ngân hơn 2 triệu USD.  

Bên cạnh một số dự án triển khai khẩn trương, so với yêu cầu tiến độ, nhiều dự án cần có sự nỗ lực tích cực hơn từ phía ban quản lý và các nhà thầu cũng như sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng. Cụ thể, dự án quản lý và xử lý chất thải rắn Hàn Quốc, nếu không sớm được phê duyệt điều chỉnh thiết kế kỹ thuật, danh mục thiết bị, dự toán gói thầu số 1 và tổng dự toán cho toàn dự án...sẽ không thể hoàn thành khi hết hạn hiệp định (31-12-2008). Dự án nâng cấp đô thị hạng mục 2 và 3-nâng cấp mương An Kim Hải, nhà ở tái định cư chậm nhiều so với kế hoạch được duyệt. Gói thầu xây dựng Cầu Rào 2, bị huỷ kết quả phải đấu thầu lại, dẫn đến dự án sẽ chậm thêm một năm so với kế hoạch ban đầu… Rõ ràng, cần khắc phục triệt để tình trạng này để nâng cao hơn nữa hiệu quả sử dụng nguồn vốn ODA.

Nguyên nhân thứ nhất dẫn đến tình trạng trên là những chậm trễ trong công tác đền bù, giải phóng mặt bằng do khâu tuyên truyền, vận động nhân dân chưa đạt hiệu quả. Một số trường hợp kiểm kê, đền bù còn sai sót gây thắc mắc trong dân... làm ảnh hưởng lớn đến tiến độ triển khai các dự án. Nguyên nhân thứ hai là năng lực cán bộ tham gia quản lý, thực hiện các dự án còn yếu về chuyên môn, kỹ năng quản lý, ngoại ngữ và kinh nghiệm hợp tác quốc tế. Các nguyên nhân khác là công tác tư vấn cho việc quy hoạch, lập dự án, khảo sát, thiết kế...còn nhiều hạn chế dẫn đến phải thay đổi, bổ sung hồ sơ dự án nhiều lần, gây lãng phí thời gian, chi phí. Việc theo dõi và đánh giá dự án ODA chưa được quan tâm đúng mức. Chế độ báo cáo, thanh quyết toán tài chính chưa được thực hiện nghiêm túc và thiếu các chế tài cần thiết.

Giải pháp sử dụng có hiệu quả vốn ODA

Để thu hút và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn ODA, trước hết, thành phố  cần có quy hoạch, định hướng tổng thể làm căn cứ cụ thể hoá việc thu hút và huy động vốn ODA, hỗ trợ thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, xoá đói, giảm nghèo. Những định hướng này nằm trong quy hoạch tổng thể chung về phát triển kinh tế- xã hội thành phố để có thể điều hoà được nguồn vốn vào những lĩnh vực ưu tiên, khó khăn cần thực hiện, tránh chồng chéo dự án  gây lãng phí.

Thứ hai, cần nâng cao chất lượng và công tác quản lý các dự án ODA, trong đó, việc nâng cao năng lực của các ban quản lý dự án đóng vai trò quan trọng. Các ban quản lý dự án của thành phố cần được khẩn trương rà soát, kiện toàn cơ cấu tổ chức, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn trên cơ sở các quy định mới của Nhà nước.

Biện pháp khác là tăng cường kiểm tra, giám sát  định kỳ và đột xuất các dự án ODA, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ  quản lý nhà nước, gồm: nâng cao năng lực toàn diện, kiến thức và kỹ năng chuẩn bị, quản lý dự án; đấu thầu, hợp đồng, rủi ro, tài chính; tiêu chuẩn hoá các chức danh chủ chốt tham gia quản lý dự án...Việc quản lý tốt nguồn vốn ODA sẽ góp phần hạn chế, khắc phục tình trạng tham nhũng, lãng phí.

Trong một cuộc gặp vừa qua, ông Alan Coulthart, điều phối viên cơ sở hạ tầng của Ngân hàng Thế giới đánh giá cao hiệu quả dự án ODA tại Hải Phòng. Đây là cơ sở, niềm tin của các nhà tài trợ vốn ODA, thành phố cần phát huy và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn ODA, đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế thành phố.

Mai Hương