Sự cần thiết thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương

Theo tài liệu tuyên truyền về việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương của Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Đồng Nai, đây là bước đi có cơ sở lịch sử, chính trị, kinh tế - xã hội và chiến lược rõ ràng, nhằm đưa Đồng Nai phát triển xứng tầm với vị trí, tiềm năng và vai trò ngày càng lớn trong vùng Đông Nam Bộ cũng như cả nước.

Xuất phát từ lịch sử hình thành vùng đất và yêu cầu bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa - lịch sử

Đồng Nai là vùng đất có bề dày lịch sử hơn 325 năm hình thành và phát triển, gắn liền với quá trình mở cõi về phương Nam của dân tộc. Năm 1698, Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh lập dinh Trấn Biên, đặt nền móng cho quản lý hành chính của Nhà nước ở Nam Bộ. Đến năm 1808, dinh Trấn Biên được đổi thành trấn Biên Hòa, trở thành một trong năm trấn quan trọng của Gia Định thành, với địa giới rộng lớn bao trùm nhiều tỉnh, thành thuộc vùng Đông Nam Bộ ngày nay.

Lịch sử cũng ghi dấu Đồng Nai đại phố từng là thương cảng sầm uất bậc nhất khu vực trong thế kỷ XVII - XVIII, tạo nền tảng cho truyền thống giao thương và phát triển đô thị năng động của vùng đất này. Kế thừa di sản ấy, Đồng Nai hôm nay đang bước vào giai đoạn đô thị hóa mạnh mẽ, với hàng loạt công trình hạ tầng trọng điểm như Cảng hàng không quốc tế Long Thành, các tuyến cao tốc liên vùng và hệ thống kết nối chiến lược. Trong bối cảnh đó, việc nâng cấp lên thành phố trực thuộc Trung ương được xem là bước phát triển tất yếu, vừa xứng tầm với chiều sâu lịch sử, vừa phù hợp với diện mạo đô thị hiện đại đang định hình rõ nét.

Không chỉ giàu truyền thống lịch sử, Đồng Nai còn là vùng đất hội tụ bản sắc văn hóa đặc sắc và đa dạng. Đây là nơi giao thoa của 37 dân tộc anh em, với hệ thống tín ngưỡng, tôn giáo phong phú, tạo nên nền văn hóa nhiều lớp, giàu tính bao dung và sức sống. Toàn tỉnh hiện có 121 di tích được xếp hạng, trong đó có 6 di tích quốc gia đặc biệt, tiêu biểu như Văn miếu Trấn Biên, Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh, Di tích Chiến khu Đ, địa danh Phú Riềng Đỏ, Khu căn cứ Tà Thiết; cùng với đó là nhiều danh thắng, không gian sinh thái đặc sắc như Khu bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai, Vườn quốc gia Cát Tiên, núi Bà Rá - Thác Mơ, núi Chứa Chan…

Theo Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Đồng Nai, những giá trị lịch sử, văn hóa và cảnh quan ấy không chỉ là niềm tự hào của địa phương, mà còn là nguồn lực nhân văn quan trọng để phát triển du lịch, giáo dục truyền thống và bồi đắp bản sắc riêng cho Đồng Nai trong tiến trình hội nhập. Việc thành lập thành phố trực thuộc Trung ương sẽ mở ra điều kiện thuận lợi hơn để bảo tồn và phát huy hiệu quả các giá trị này, nhờ cơ chế quản lý hiện đại hơn, nguồn lực đầu tư lớn hơn và tư duy phát triển đồng bộ hơn.

Mô hình mới cũng tạo tiền đề để Đồng Nai kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế năng động với gìn giữ truyền thống cách mạng, lịch sử và văn hóa. Những địa danh mang đậm dấu ấn kháng chiến, những công trình văn hóa tiêu biểu, những giá trị tinh thần được hun đúc qua nhiều thế hệ sẽ có điều kiện được bảo tồn bài bản hơn, đồng thời trở thành một phần trong bản sắc của một đô thị hiện đại. Mục tiêu đặt ra không chỉ là xây dựng một thành phố phát triển nhanh, mà còn là một đô thị văn minh, giàu chiều sâu văn hóa, biết giữ gìn hồn cốt của vùng đất hơn ba thế kỷ và lan tỏa các giá trị nghĩa tình của con người Đồng Nai ra bên ngoài.

Xuất phát từ thực trạng phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu cụ thể hóa chủ trương của Trung ương

Theo Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Đồng Nai, việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương còn xuất phát từ chính thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội mạnh mẽ của địa phương trong nhiều năm qua, đồng thời là bước cụ thể hóa các chủ trương của Trung ương và định hướng quy hoạch phát triển quốc gia trong giai đoạn mới. Đây không đơn thuần là sự thay đổi tên gọi gắn với một đơn vị hành chính, mà là bước chuyển quan trọng về mô hình phát triển và mô hình quản trị, nhằm đưa Đồng Nai từ vị thế một tỉnh công nghiệp lớn trở thành đô thị cấp vùng, có khả năng điều phối không gian phát triển, liên kết hạ tầng, phân bổ nguồn lực và dẫn dắt tăng trưởng trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Trong những năm qua, Đồng Nai đã tập trung huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực để phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội theo hướng đồng bộ, hiện đại. Không gian phát triển đô thị từng bước được mở rộng, năng lực liên kết vùng ngày càng rõ nét. Cùng với đó, địa phương đang ưu tiên phát triển các động lực tăng trưởng mới như kinh tế hàng không, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; đồng thời đẩy mạnh thu hút đầu tư có chọn lọc vào các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp sinh thái, công nghiệp hỗ trợ, nông nghiệp công nghệ cao và các dịch vụ giá trị gia tăng lớn như logistics, giáo dục - đào tạo, y tế, thương mại.

Hiện nay, trên địa bàn Đồng Nai có 89 khu công nghiệp được quy hoạch, tập trung ở các địa bàn phát triển năng động như Biên Hòa, Nhơn Trạch, Long Thành, Đồng Xoài, Đồng Phú, Chơn Thành và Trảng Bom... Có 45 quốc gia và vùng lãnh thổ có doanh nghiệp đang hoạt động sản xuất công nghiệp tại các khu công nghiệp của tỉnh, với 2.269 dự án và tổng vốn đầu tư đăng ký đạt 44,38 tỷ USD. Đây không chỉ là con số phản ánh sức hút đầu tư của địa phương, mà còn cho thấy vai trò quan trọng của Đồng Nai trong chuỗi sản xuất, xuất khẩu của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và của cả nước.

Trong bối cảnh vùng Đông Nam Bộ được định hướng trở thành đầu tàu tăng trưởng hàng đầu của cả nước, Đồng Nai đang đứng trước yêu cầu phát triển theo mô hình thành phố công nghiệp - đô thị hiện đại, nơi các tiềm năng về công nghiệp, logistics, dịch vụ thương mại, kinh tế hàng không và nông nghiệp công nghệ cao được khai thác hiệu quả hơn. Cùng với đó là yêu cầu gắn kết hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, ứng dụng khoa học - công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị đô thị và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Cơ cấu kinh tế của tỉnh thời gian qua tiếp tục chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, trong đó khu vực công nghiệp - xây dựng chiếm khoảng 54,97% GRDP, giữ vai trò chủ đạo; khu vực dịch vụ chiếm 26,42%, đang từng bước phát triển theo hướng chất lượng cao; khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 12,13%, chuyển dần sang mô hình nông nghiệp công nghệ cao và sản xuất quy mô lớn. Những chuyển động đó cho thấy Đồng Nai đã hội tụ ngày càng rõ hơn những điều kiện của một trung tâm phát triển đa chức năng, đủ cơ sở để đặt ra mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Xuất phát từ yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh trong tình hình mới

Một cơ sở quan trọng khác, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Đồng Nai cho biết, là yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh trong bối cảnh mới. Đồng Nai có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng, với 258,939km đường biên giới đất liền tiếp giáp Vương quốc Campuchia, đồng thời là cửa ngõ giao thương quốc tế phía Nam, là cầu nối giữa TP HCM với các tỉnh vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Đây là địa bàn trọng yếu trong thế trận phòng thủ của Quân khu 7, giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ an ninh cho toàn khu vực.

Việc thành lập thành phố trực thuộc Trung ương sẽ giúp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng tốt hơn yêu cầu bảo vệ chủ quyền quốc gia và giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội trong tình hình mới. Mô hình hành chính mới cho phép kiện toàn bộ máy theo hướng tinh gọn, tăng tính thống nhất trong chỉ đạo, điều hành từ Trung ương đến địa phương. Đồng thời, sự phối hợp giữa các lực lượng quân đội, công an, biên phòng cũng sẽ chặt chẽ hơn, từ đó nâng cao khả năng dự báo, phòng ngừa và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh liên quan đến an ninh chính trị, trật tự xã hội và chủ quyền biên giới.

Ở góc độ thực tiễn, vị thế mới cũng giúp Đồng Nai có điều kiện huy động nguồn lực hiệu quả hơn để đầu tư cho các khu kinh tế - quốc phòng, hiện đại hóa lực lượng vũ trang và nâng cao năng lực ứng phó với các tình huống phức tạp. Các tuyến hạ tầng chiến lược như cao tốc Gia Nghĩa - Chơn Thành, Biên Hòa - Vũng Tàu, kết nối với sân bay Long Thành và cảng Phước An, không chỉ tạo động lực phát triển kinh tế mà còn bảo đảm tính cơ động chiến lược, hậu cần và khả năng triển khai lực lượng trong các tình huống quốc phòng - an ninh.

Cùng với đó, việc nâng cao năng lực phát triển của địa phương còn góp phần cải thiện đời sống Nhân dân, nhất là ở khu vực biên giới, qua đó tạo nền tảng vững chắc để giữ ổn định từ cơ sở và xây dựng tuyến biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển. Với đặc thù là địa phương có vị trí biên giới, Đồng Nai cũng có thêm điều kiện thuận lợi để thúc đẩy đối ngoại nhân dân, tăng cường hợp tác quốc tế, chủ động nguồn lực ứng phó với thiên tai, dịch bệnh và biến đổi khí hậu, đáp ứng toàn diện hơn yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới.

Từ các cơ sở lịch sử, văn hóa, kinh tế - xã hội và quốc phòng - an ninh, có thể thấy việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương là bước đi có tính tất yếu trong tiến trình phát triển mới của địa phương. Đây không chỉ là kỳ vọng về một diện mạo hành chính mới, mà còn là tầm nhìn phát triển dài hạn nhằm xây dựng Đồng Nai trở thành đô thị cấp vùng hiện đại, năng động, giàu bản sắc, có sức cạnh tranh cao và đóng góp ngày càng lớn cho khu vực phía Nam cũng như cả nước.