Sơn La: Phát huy vai trò của cộng đồng để giữ rừng

Giúp người dân có thêm sinh kế

Những năm qua, Ban Quản lý rừng đặc dụng - phòng hộ Thuận Châu xác định, bên cạnh tăng cường tuần tra, kiểm soát, phòng cháy, chữa cháy rừng, việc giúp người dân vùng đệm có sinh kế ổn định là nhiệm vụ quan trọng. Khi cuộc sống bớt phụ thuộc vào nguồn lợi từ rừng, người dân sẽ trở thành những “người gác rừng” tích cực và lâu dài.

Tại các bản vùng đệm, đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp với những nương ngô, cà phê, cây ăn quả. Trước đây, khi tỷ lệ hộ nghèo còn cao, sinh kế thiếu ổn định, một bộ phận người dân còn phụ thuộc vào nguồn lợi từ rừng. Đây cũng là một trong những nguyên nhân tiềm ẩn nguy cơ khai thác lâm sản trái phép, phát rừng làm nương, lấn chiếm đất rừng.

Từ thực tế ấy, muốn bảo vệ rừng bền vững, trước hết phải giúp người dân có điều kiện ổn định cuộc sống. Đây cũng là hướng đi được Ban Quản lý rừng đặc dụng - phòng hộ Thuận Châu chú trọng triển khai trong những năm qua.

Ông Nguyễn Văn Việt, Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng - phòng hộ Thuận Châu cho biết, hàng năm, đơn vị phối hợp với chính quyền địa phương triển khai các chính sách hỗ trợ cộng đồng dân cư vùng đệm trên cơ sở nhu cầu thực tế của từng bản. Trong đó, tập trung vào phát triển lâm nghiệp, hỗ trợ sinh kế và cải thiện điều kiện sinh hoạt cho người dân theo quy định về chính sách hỗ trợ cộng đồng dân cư vùng đệm của khu rừng đặc dụng.

Từ nguồn lực này, những năm qua, Ban Quản lý đã hỗ trợ các bản hàng tỷ đồng để mua cây giống, vật tư và xây dựng một số công trình thiết yếu. Cây giống được lựa chọn khá đa dạng, phù hợp với điều kiện sản xuất của địa phương như cà phê, bưởi da xanh, mít Thái, trám đen, mắc ca...

Điều quan trọng là việc hỗ trợ không dừng ở trao cây giống. Cán bộ chuyên môn còn hướng dẫn người dân kỹ thuật trồng, chăm sóc, giúp nâng cao tỷ lệ cây sống và hiệu quả sản xuất. Từ những hỗ trợ ban đầu, người dân có thêm điều kiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng, khai thác tốt hơn diện tích đất được giao và từng bước nâng cao thu nhập.

Cùng với hỗ trợ phát triển sản xuất, Ban Quản lý còn hỗ trợ vật liệu xây dựng để sửa chữa đường nội bản, bể chứa nước sinh hoạt, nền nhà văn hóa; lắp đặt, cải tạo hệ thống điện chiếu sáng tại khu dân cư. Những công trình không lớn nhưng thiết thực với cuộc sống hằng ngày. Một con đường được sửa, một bể nước được xây, một tuyến điện chiếu sáng được hoàn thiện cũng góp phần giúp đời sống người dân vùng đệm ổn định hơn.

Khi sinh kế từng bước được cải thiện, cách nghĩ, cách làm của người dân cũng thay đổi. Thay vì tìm thêm nguồn thu nhập từ khai thác lâm sản, bà con tập trung phát triển sản xuất trên diện tích đất được giao, chủ động chăm sóc cây trồng và nâng cao giá trị kinh tế trên cùng đơn vị diện tích.

Giữ rừng từ các bản làng

Nếu những cánh rừng là tài sản chung của cộng đồng thì người dân chính là những người có điều kiện nhận biết sớm nhất những nguy cơ đối với rừng. Tại các bản vùng đệm, các tổ quản lý, bảo vệ và phòng cháy, chữa cháy rừng được thành lập. Người dân cùng lực lượng chuyên trách thường xuyên tuần tra, phát hiện, ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng; giám sát, nhắc nhở các hộ sản xuất đúng ranh giới, không tự ý lấn chiếm đất rừng.

Công tác tuyên truyền pháp luật về lâm nghiệp cũng được duy trì. Những quy định về bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng được phổ biến đến từng cộng đồng dân cư, giúp người dân hiểu rõ hơn giá trị của rừng cũng như trách nhiệm của chính mình.

Theo Ban Quản lý rừng đặc dụng - phòng hộ Thuận Châu, những năm gần đây, tình trạng phát rừng làm nương trong khu vực giảm mạnh; nguy cơ cháy rừng cũng được kiểm soát tốt hơn. Kết quả đó không chỉ đến từ hoạt động tuần tra, kiểm soát của lực lượng chuyên trách mà còn có sự tham gia ngày càng tích cực của cộng đồng.

Trên những cung đường núi, cán bộ quản lý, bảo vệ rừng vẫn ngày ngày bám rừng, kiểm tra từng khu vực, từng khoảnh rừng. Nhưng phía sau họ còn có hàng nghìn hộ dân sống dưới chân rừng - những người có thể phát hiện sớm dấu hiệu bất thường, nhắc nhở nhau không xâm hại rừng và trực tiếp tham gia phòng cháy, chữa cháy rừng khi cần thiết. Đó chính là lớp bảo vệ đặc biệt mà không lực lượng chuyên trách nào có thể thay thế.

Bảo vệ rừng vì thế không chỉ là những chuyến tuần tra, những biển báo hay các quy định pháp luật. Đó còn là câu chuyện về đời sống của người dân vùng đệm; là cách tạo sinh kế để người dân có thể sống bằng lao động sản xuất mà không phải đánh đổi màu xanh của rừng.

Nguồn lực hỗ trợ cộng đồng vùng đệm hiện vẫn còn hạn chế so với nhu cầu thực tế. Vì vậy, việc tiếp tục duy trì, mở rộng các chính sách hỗ trợ sinh kế, ưu tiên những mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện địa phương, có khả năng tạo thu nhập ổn định và lâu dài là rất cần thiết. Bởi giữ rừng muốn bền vững phải bắt đầu từ cộng đồng.

Khi mỗi hộ dân có một sinh kế ổn định, mỗi bản làng có ý thức bảo vệ rừng và mỗi người dân cùng lực lượng chuyên trách trở thành một “người gác rừng”, những cánh rừng đặc dụng - phòng hộ Thuận Châu sẽ có thêm một lớp bảo vệ vững chắc. Lớp bảo vệ ấy không chỉ được dựng lên bằng những quy định hay hàng rào, mà được tạo nên từ chính cuộc sống, sinh kế và ý thức của cộng đồng đang ngày ngày sống dưới tán rừng.