Số phận bức tượng Phật bằng đá cổ thời Lý

(PLO) - Được công nhận di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia từ năm 1962, Chùa Phật Tích được truyền thuyết kể lại là nơi đầu tiên Phật giáo truyền từ Ấn Độ vào nước ta bởi nhà sư Khâu Đà La. 
Bức tượng Phật bằng đá lớn và nguyên vẹn nhất thời Lý Bức tượng Phật bằng đá lớn và nguyên vẹn nhất thời Lý

Truyền thuyết thú vị

Chùa Phật tích còn gọi là chùa Vạn Phúc nằm bên sườn núi Lạn Kha thuộc địa phận xã Phật Tích, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. “Lạn Kha” còn có nghĩa là “cán rìu mục nát”. Tên gọi này có gốc tích từ truyền thuyết Vương Chất lên núi đốn củi gặp hai vị tiên đánh cờ. 

Chuyện kể rằng, Vương Chất vốn là tiều phu quanh vùng này. Một hôm anh cầm rìu lên núi hái củi thì gặp hai vị tiên đang mải mê đánh cờ. Vương Chất không biết rằng một ngày trên tiên giới bằng trăm năm dưới trần gian. Khi ván cờ kết thúc nhìn xuống cán rìu đã mục nát. 

Trong chùa Phật tích trồng nhiều hoa mẫu đơn nên người dân trong vùng vẫn thường kể cho nhau nghe chuyện Từ Thức gặp tiên. Hàng năm cứ đến ngày mùng 4 tháng Giêng nơi đây tổ chức lễ hội để dâng hương lễ Phật, mở hội xem hoa. 

Năm đó, người ta thấy một cô gái trẻ “tuyệt sắc giai nhân” độ mười năm, mười sáu tuổi đến dự lễ hội. Dù không son phấn nhưng da dẻ nàng hồng hào, mịn màng. Mải ngắm nhìn một bông mẫu đơn đẹp, tay nàng khẽ chạm vào cành hoa thì vô tình gãy liền bị chú tiểu trong chùa bắt phạt. 

Từ Thức lúc này là quan huyện vào chùa vãn cảnh thấy một cô gái bị trói thì động lòng trắc ẩn. Từ Thức liền cởi áo đưa cho nhà chùa để chuộc nàng ra. Về sau mới biết, cô gái đó là nàng tiên Giáng Hương. Cảm phục lòng tốt của Từ Thức, sau này nàng đã “kết tóc se duyên” cùng với anh.

Ngoài những câu chuyện kể mang màu sắc cổ tích hấp dẫn, ngôi chùa còn là nơi lưu giữ nhiều công trình kiến trúc độc đáo, nhiều tác phẩm điêu khắc có giá trị. Tới nay, chùa Phật Tích có 7 gian tiền đường dùng vào việc đón tiếp khách, 5 gian bảo thờ Phật, đức A di đà cùng các vị Tam thế Phật, 8 gian nhà tổ và 7 gian nhà thờ thánh Mẫu.

Sau sân nền có 32 ngọn tháp xây bằng gạch và đá là nơi cất giữ xá lị của các nhà sư từng trụ trì ở đây, phần lớn được dựng vào thế kỷ 17. Ngọn tháp lớn nhất là Tháp Phổ Quang, cao 5,10 m gồm đế, khám thờ, hai tầng diềm và mái mui luyện với chóp trò.

Bước qua cổng tam quan, lên bậc thềm là hình ảnh hàng linh thú bằng đá mỗi con một dáng vẻ ngộ nghĩnh hướng ra cổng chùa. 10 tượng đá này gồm 5 cặp tượng: voi, sư tử, trâu, ngựa, tê giác. 

Bức tượng phật quý nhất Việt Nam

Tuy nhiên giá trị nhất là pho tượng phật A di đà được đặt ở vị trí trang nghiêm nhất trong chùa. Pho tượng mang phong cách nghệ thuật thời nhà Lý, dáng dấp của tượng Ấn Độ mà không pho tượng nào ở Việt Nam có được. 

Pho tượng được tạc bằng đá xanh nguyên khối, cao 1,85m, cả bệ là 2,77m. Theo thư tịch cổ cho rằng, trước đây tượng Phật được dát ngoài bằng vàng, qua thời gian giờ chỉ còn bức tượng đá xanh như hiện tại. 

Bức tượng mang nhiều nét “quý tướng” của nhà Phật như: tóc xoăn, cổ cao, dái tai dài, đặc biệt đôi mắt khép hờ nhưng vẫn thể hiện được ý nghĩa muốn quan sát sự vật xung quanh, cứu vớt chúng sinh. Thân hình tượng cân đối, thanh thoát, mang nhiều vẻ nữ tính. 

Tượng ngồi theo thế  kiết già, hai tay đặt chồng lên nhau, ngồi hơi nghiêng về phía trước nhưng vẫn toát lên vẻ nghiêm trang, điềm tĩnh. Nghệ nhân xưa tạc tượng mặc pháp y với hai lớp áo, các nếp nhăn của áo được trạm khắc, gợi tả khéo léo và tinh tế.

Quan sát gần bức tượng có thể thấy đó là kiểu dáng áo dính ướt khiến tượng không cứng nhắc mà có phần thanh thoát, thoải mái. Điểm làm tôn thêm vẻ đẹp cho pho tượng chính là bệ đá tòa sen hình cánh hoa sen úp và ngửa, được trang trí khá tỉ mỉ.

Phần trên cánh sen là hình ảnh trạm khắc rồng mang đậm phong cách thời Lý (Rồng thời Lý là rồng giun da trơn không vảy khác hẳn rồng thời Trần). Lớp nhỏ hơn là hình ảnh chạm khắc hoa cúc dây, dưới mỗi dây hoa cúc là những người tí hon, dưới cùng là hình ảnh sóng nước. 

Bức tượng Phật A di đà từng nhiều lần bị hư hại. Thời kỳ chiến tranh chống  Pháp, tượng phật bị dùng làm bia tập bắn đạn. Thân tượng bị nhiều vết đạn làm méo mó, đặc biệt đầu tượng bị đứt khỏi thân. 

Khi đó, trong làng có một cụ già  thương tiếc cho một báu vật liền trộm lấy đầu và thân tượng đem về cất cẩn thận. Sau đó, cụ lấy nước từ Giếng rồng thiêng gần đó để lau chùi cẩn thận. Hòa bình lặp lại cụ già đem bức tượng trả lại cho chùa. 

Từ đó đến nay tượng Phật trải qua nhiều lần tu sửa và phục dựng lại theo nguyên mẫu. Hiện nay có nhiều giả thiết cho rằng bức tượng Phật trải qua chiến tranh tàn phá có nhiều thay đổi so với nguyên mẫu. Họ chỉ ra rằng, nếp áo phủ chân được mài phẳng khiến nếp áo có cảm giác bị cắt cụt. 

Hình ảnh rồng trạm khắc không tương thích với bức tượng, vì hình ảnh rồng là hình tượng trưng cho vua chúa chứ không liên quan gì đến phật pháp. Giả thiết đưa ra rằng có thể vào thời nhà Lê pho tượng Phật được tu sửa. 

Cũng có ý kiến cho rằng, chiều cao của tượng cũng bị thay đổi, trước đây cao hơn, tượng đồ sộ hơn. Tuy nhiên đây cũng chỉ là những suy đoán, giả thiết chứ chưa có cơ sở để chứng minh.

Trịnh Ninh
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Lan tỏa sự tử tế trên mạng xã hội

Nhiều nạn nhân bị tấn công trên mạng xã hội.
(PLVN) - Bên cạnh những tiện ích rất lớn, những tác hại của mạng xã hội đem lại cũng không nhỏ. Đó là những thông tin bôi nhọ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, xâm hại đời tư, kích động bạo lực, quấy rối, khiêu dâm, “ném đá hội đồng”… ngày càng phát triển nhiều hơn. Đây là một “căn bệnh” nhức nhối thời đại 4.0, thậm chí còn là những nhát dao vô hình cướp đi mạng sống của nhiều bạn trẻ.

Câu chuyện từ trái tim

PGS.TS Lân Hiếu - Câu chuyện từ trái tim đầy chân thực, rung động về người thầy thuốc tận tụy.
(PLVN) - Gần đây, khi dịch bệnh COVID-19 hoành hành, có không ít những cuốn sách do các bác sĩ viết, hoặc viết về bác sĩ, gây xúc động sâu sắc.

Khóa học làm giàu hay làm con nợ?

Hình ảnh khóa học làm giàu.
(PLVN) - Nếu như trước đây, muốn trở nên giàu có thì cần rất nhiều yếu tố như thời thế, năng lực hay may mắn. Nhưng ngày nay, để trở nên giàu có thì lại cực kì đơn giản khi chỉ cần tham gia khóa học làm giàu?

Nhà báo 'nhìn' phụ nữ - xin đừng định kiến!

Đừng tạo ra những định kiến giới trong việc điều khiển phương tiện giao thông
(PLVN) - Không dám vơ đũa cả nắm vì nếu không có sự đóng góp của báo chí, truyền thông thì sự nghiệp giải phóng phụ nữ, đấu tranh vì bình đẳng giới… sẽ không thể có được thành công như ngày hôm nay. Nhưng, đây đó, vẫn còn những tác phẩm truyền thông có góc nhìn hạn hẹp, nếu không muốn nói là vẫn còn ẩn chứa định kiến khiến hình ảnh người phụ nữ trong đó luôn ở phía sai, phía lỗi, bất kể sự thật là thế nào…

Báo chí với sứ mệnh 'lan tỏa cái đẹp dọn dẹp cái xấu'

Báo chí với sứ mệnh 'lan tỏa cái đẹp dọn dẹp cái xấu'
(PLVN) - Sự xuất hiện và phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội không những không làm hạn chế vai trò của báo chí, mà còn đặt ra cho người làm báo một sứ mệnh mới: Đưa ra những thông tin chính thống, có kiểm chứng, góp phần “dọn dẹp” tin rác, lan tỏa cái đẹp, “dọn dẹp” cái xấu, ổn định cuộc sống.

Nhiều tỉnh, thành phố có chỉ số tia cực tím gây hại ở mức rất cao

Nhiều tỉnh, thành phố có chỉ số tia cực tím gây hại ở mức rất cao
(PLVN) -  Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, do ảnh hưởng của vùng áp thấp nóng phía Tây kết hợp với hiệu ứng phơn mạnh nên từ ngày 19-21/6, khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ có nắng nóng gay gắt và đặc biệt gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 37-40 độ C, có nơi trên 40 độ C.

Đồng Tháp hỗ trợ nhân dân TP HCM vượt qua dịch COVID-19

Đồng Tháp hỗ trợ nhân dân TP HCM vượt qua dịch COVID-19
(PLVN) - Khoảng 20 tấn gạo, 05 tấn khoai lang, 300 kg cá khô, 600 chai nước mắm, 1.000 trứng gà sẽ được vận chuyển bằng xe tải từ Đồng Tháp đến TP HCM. Tổng trị giá hơn 300 triệu đồng do Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh vận động các tổ chức, điạ phương và mạnh thường quân hỗ trợ.

Tin giao thông đến sáng 19/6: Tài xế bị thương khi xe đầu kéo lật; hàng chục cảnh sát lập chốt ngăn tài xế gây tai nạn rồi bỏ chạy

Tin giao thông đến sáng 19/6: Tài xế bị thương khi xe đầu kéo lật; hàng chục cảnh sát lập chốt ngăn tài xế gây tai nạn rồi bỏ chạy
(PLVN) - Xe đầu kéo lật ngang trong khu công nghiệp; truy tìm tài xế xe Mercedes – Benz gây tai nạn rồi bỏ chạy; khởi tố tài xế “ngáo đá” tông bị thương CSGT; hàng chục cảnh sát lập chốt ngăn tài xế gây tai nạn bỏ chạy là những tin giao thông đáng chú ý ngày 18/6.

Phòng chống thiên tai: Lấy sự an toàn của người dân làm thước đo kết quả

Phòng chống thiên tai: Lấy sự an toàn của người dân làm thước đo kết quả
(PLVN) - Quan điểm chỉ đạo chung đối với công tác phòng, chống thiên tai, ứng phó sự cố và tìm kiếm cứu nạn là phải chủ động hơn nữa, quyết tâm cao nhất để hạn chế thiệt hại do thiên tai gây ra, lấy sự an toàn của người dân làm thước đo cho kết quả các hoạt động của phòng, chống thiên tai; phòng chống thiên tai phải lấy phòng ngừa là chính, từ cơ sở là chính, thực hiện tốt phương châm “4 tại chỗ”.

Sơn La: Dấu ấn trong xây dựng nông thôn mới

 Nhiều sản phẩm nông nghiệp của tỉnh Sơn La có giá trị kinh tế cao, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.
(PLVN) - Với sự quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị, cùng sự đồng sức, đồng lòng của nhân dân, sau 10 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Sơn La đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Diện mạo khu vực nông thôn đang từng ngày “thay da, đổi thịt”, đời sống của nhân dân không ngừng được cải thiện, nâng cao.