Sinh viên ngành Luật – Trường Đại học Thành Đô rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống trong phiên tòa giả định

Buổi diễn án được hướng dẫn chuyên môn bởi ThS. Luật sư Nguyễn Đào Tơ và có sự tham gia nhận xét của Luật sư Nguyễn Tiến Sơn - Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội. Sự tham gia của các Luật sư đang hành nghề góp phần bảo đảm tính chuẩn mực chuyên môn và tăng cường yếu tố thực tiễn cho hoạt động đào tạo.

Khi sinh viên tái hiện một phiên tòa thực tiễn

Yếu tố tạo nên chiều sâu của buổi diễn án không nằm ở hình thức mô phỏng, mà ở cách tiếp cận: sinh viên không đơn thuần “diễn lại” kịch bản đã chuẩn bị, mà trực tiếp tham gia kiến tạo và vận hành phiên tòa.

Toàn bộ cấu trúc vụ án – từ nghiên cứu hồ sơ, lựa chọn tình tiết, xác định vấn đề pháp lý trọng tâm đến xây dựng luận cứ bào chữa đều do sinh viên chủ động thực hiện dưới sự định hướng chuyên môn. Điều này đồng nghĩa với việc người học phải chuyển đổi vai trò từ tiếp nhận kiến thức sang vận dụng kiến thức, từ học lý thuyết sang thực hành tư duy nghề.

Phiên tòa được xây dựng dựa trên một vụ án hình sự có thật tại tỉnh Lạng Sơn với dữ liệu đã được mã hóa. Đặc biệt, đây cũng là vụ án mà Luật sư Nguyễn Tiến Sơn từng trực tiếp tham gia trong thực tế. Việc sinh viên có thể tái hiện lại một vụ án “có thật”, không chỉ đúng về trình tự tố tụng mà còn hợp lý về lập luận đã mang lại cho ông sự bất ngờ và cả cảm xúc bởi ở đó, khoảng cách giữa đào tạo và hành nghề gần như được rút ngắn.

Trong không gian phòng xử án mô phỏng các vai trò tố tụng được vận hành một cách đầy đủ và nghiêm túc. Sinh viên không còn là người “quan sát phiên tòa”, mà trở thành chủ thể của phiên tòa – nơi mỗi quyết định, mỗi phát biểu đều gắn với trách nhiệm pháp lý và logic lập luận.

Tình huống “lệch kịch bản” – Phản xạ nghề nghiệp được bộc lộ

Nếu quá trình chuẩn bị phản ánh năng lực học thuật, thì tình huống phát sinh chính là thước đo bản lĩnh hành nghề. Ngay trước khi bước vào phần xét hỏi, ThS. Luật sư Nguyễn Đào Tơ đưa ra một tình huống ngoài kịch bản: bị cáo nộp bản nhận tội.

Đây là tình tiết có tính chất “đảo chiều”, bởi trong thực tiễn tố tụng hình sự, sự thay đổi lời khai của bị cáo có thể làm thay đổi căn bản định hướng buộc tội cũng như chiến lược bào chữa của các bên.

Ở thời điểm đó, toàn bộ hệ thống luận cứ mà sinh viên đã dày công chuẩn bị đứng trước nguy cơ phải điều chỉnh hoặc tái cấu trúc. Không còn kịch bản để bám vào, các bạn buộc phải xử lý tình huống trong điều kiện thời gian hạn chế, áp lực cao và yêu cầu chính xác về pháp lý.

 Điều đáng chú ý là nhiều sinh viên đã không rơi vào trạng thái bị động. Thay vào đó, các bạn thể hiện khả năng rà soát lại chứng cứ điều chỉnh định hướng lập luận và tiếp tục bảo vệ quan điểm bằng những căn cứ pháp lý phù hợp. Một số phần tranh tụng cho thấy sự linh hoạt trong tư duy, khả năng kiểm soát diễn biến phiên tòa và đặc biệt là sự bình tĩnh – yếu tố mang tính quyết định trong hành nghề luật.

Chính những “điểm lệch” như vậy đã làm lộ ra năng lực thật không phải ở việc thuộc luật, mà ở khả năng vận dụng linh hoạt trong bối cảnh tình huống thay đổi. Đây cũng là ranh giới phân định giữa người học và người hành nghề.

Đào tạo gắn với thực tiễn – hình thành năng lực và bản lĩnh từ sớm

Nhìn từ góc độ đào tạo, buổi diễn án không chỉ là một hoạt động thực hành, mà còn phản ánh rõ triết lý giáo dục của Trường Đại học Thành Đô đào tạo không dừng lại ở việc trang bị tri thức, mà hướng tới phát triển kỹ năng và năng lực hành nghề một cách thực chất.

Đáng chú ý, các sinh viên tham gia đều đang ở năm thứ ba – chưa phải giai đoạn “cận tốt nghiệp”. Tuy nhiên, khả năng thể hiện tại phiên tòa cho thấy các bạn đã được trang bị nền tảng kiến thức và kỹ năng ngay từ sớm. Quá trình đào tạo không tách rời giữa lý thuyết và thực hành, mà được triển khai song song liên tục và có định hướng rõ ràng.

Sinh viên được tiếp cận sớm với các bài tập tình huống, hoạt động tranh biện, mô hình diễn án; qua đó hình thành dần tư duy pháp lý, kỹ năng lập luận và phản xạ nghề nghiệp. Đây là quá trình “nuôi nghề” – không tạo ra kết quả tức thời, nhưng tạo nền tảng bền vững cho năng lực hành nghề sau này.

Bên cạnh đó, vai trò của đội ngũ giảng viên và các luật sư tham gia giảng dạy mang tính quyết định. Việc hướng dẫn trực tiếp, chỉnh sửa chi tiết từng lập luận, từng cách tiếp cận vấn đề giúp sinh viên không chỉ hiểu đúng quy định pháp luật mà còn biết cách vận dụng đúng trong từng tình huống cụ thể.

Đánh giá sau buổi diễn án, Luật sư Nguyễn Tiến Sơn ghi nhận sự tiến bộ rõ rệt của sinh viên Khoa Luật trường Đại học Thành Đô đặc biệt ở kỹ năng trình bày, cấu trúc luận cứ và khả năng xử lý tình huống phát sinh. Ông cũng bày tỏ sự bất ngờ và xúc động khi một vụ án mình từng tham gia được tái hiện với mức độ nghiêm túc và chiều sâu như vậy trong môi trường đào tạo.

Buổi diễn án khép lại, nhưng giá trị cốt lõi không nằm ở kết quả của một “phiên tòa giả định” mà ở quá trình sinh viên từng bước chuyển mình từ người học sang người hành nghề.

Khi được đặt vào môi trường sát thực tiễn được thử thách bằng những tình huống không lường trước, sinh viên không chỉ học cách hiểu luật mà quan trọng hơn – học cách sử dụng luật. Đó chính là nền tảng để họ bước vào nghề không chỉ với kiến thức, mà với năng lực và bản lĩnh – những yếu tố quyết định giá trị của một người hành nghề trong thực tế.