Sẽ thí điểm mô hình soạn thảo văn bản tập trung, chuyên nghiệp

Đề xuất thí điểm từ 2-3 năm

Trên cơ sở nghiên cứu, tổng hợp đề xuất của các Bộ, ngành, địa phương, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) Nguyễn Thị Phương Liên cho biết, Vụ đề xuất thí điểm hình thành mô hình tổ chức soạn thảo VBQPPL tập trung, chuyên nghiệp tại một số Bộ, cơ quan ngang Bộ, địa phương có điều kiện phù hợp; từng bước xây dựng đầu mối soạn thảo chuyên sâu, hoạt động ổn định, chuyên trách. Từng bước chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ soạn thảo VBQPPL theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, thống nhất, liên thông từ khâu đề xuất chính sách, đánh giá tác động, xây dựng dự thảo đến rà soát, hoàn thiện kỹ thuật pháp lý.

Đồng thời, nâng cao chất lượng đánh giá tác động chính sách, tổng kết thực tiễn, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và phản biện chính sách trong quá trình xây dựng pháp luật. Ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và trợ lý ảo trong hoạt động nghiên cứu chính sách, xây dựng, rà soát và hoàn thiện VBQPPL; từng bước xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu, nền tảng số và quy trình điện tử phục vụ hoạt động soạn thảo VBQPPL tập trung, liên thông giữa các cơ quan…

Về phạm vi, trước mắt chỉ thí điểm tại một số Bộ, ngành, địa phương và áp dụng đối với một số loại VBQPPL nhất định. Không thực hiện thí điểm đối với các văn bản có tính đặc thù cao về chuyên môn, nghiệp vụ hoặc bí mật nhà nước, lĩnh vực kỹ thuật chuyên sâu.

Đối với văn bản ở Trung ương ưu tiên các luật, pháp lệnh, nghị quyết của Quốc hội, nghị định của Chính phủ có phạm vi tác động rộng, đa ngành, đa lĩnh vực. Đối với các văn bản của địa phương do các địa phương chủ động lựa chọn, ưu tiên các Nghị quyết của HĐND, Quyết định của UBND tỉnh có phạm vi tác động rộng lớn.

Thời gian thực hiện thí điểm tối thiểu 2 năm (từ năm 2027 đến 2029) hoặc 03 năm (từ năm 2027 - năm 2030).

Lắng nghe đại diện các đơn vị góp ý tại buổi làm việc, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng VBQPPL Nguyễn Quốc Hoàn làm rõ một số nội dung. Ông cho biết, năm 2025 là giai đoạn đặc biệt áp lực đối với công tác xây dựng pháp luật khi khối lượng văn bản cần rà soát, sửa đổi tăng rất lớn, nhiều nội dung chưa từng có tiền lệ. Đáng chú ý là chùm nghị định về phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền được triển khai trong bối cảnh yêu cầu vừa phải bảo đảm tiến độ, vừa phải giữ được tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Theo Vụ trưởng Nguyễn Quốc Hoàn, khó nhất hiện nay không chỉ là xây dựng quy định mới mà còn phải xử lý các bài toán kỹ thuật pháp lý để văn bản mới có thể vận hành hiệu quả mà không kéo theo việc sửa đổi hàng loạt văn bản liên quan. Đây là yêu cầu rất cao đối với đội ngũ làm công tác xây dựng pháp luật.

Từ thực tiễn tham gia xây dựng Luật Thủ đô và các cơ chế đặc thù cho TP Hồ Chí Minh, ông cho rằng quá trình xây dựng pháp luật đòi hỏi sự phối hợp rất chặt chẽ giữa cơ quan chuyên môn và cơ quan soạn thảo. Các đề xuất chính sách của cơ quan quản lý nhà nước cần được chuyển hóa chính xác sang ngôn ngữ pháp lý để bảo đảm đúng tinh thần, mục tiêu ban đầu của chính sách.

Vụ trưởng Nguyễn Quốc Hoàn cũng chỉ ra thực tế hiện nay nhiều Bộ, ngành đang chịu áp lực rất lớn khi số lượng luật cần sửa đổi tăng mạnh. Trong khi đó, các đơn vị quản lý nhà nước thường gặp khó khăn với quy trình kỹ thuật lập pháp phức tạp. Vì vậy, mô hình “soạn thảo tập trung” sẽ giúp các Bộ, ngành tập trung vào nội dung chính sách, còn phần kỹ thuật lập pháp do đơn vị chuyên môn đảm nhiệm để nâng cao chất lượng văn bản...

“Chỉ bàn làm, không bàn lùi”

Kết luận buổi làm việc, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh ghi nhận và đánh giá cao nỗ lực của Vụ Công tác xây dựng VBQPPL trong thời gian qua khi phải xử lý khối lượng công việc rất lớn, nhiều nhiệm vụ khó, phức tạp và chưa có tiền lệ.

Thứ trưởng khẳng định việc triển khai mô hình “soạn thảo tập trung” là yêu cầu bắt buộc theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ với tinh thần “chỉ bàn làm, không bàn lùi”. Theo Thứ trưởng, chủ trương này có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn; đồng thời phù hợp với kinh nghiệm quốc tế và yêu cầu nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật trong giai đoạn hiện nay.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, Thứ trưởng cho biết tại Canada, Bộ Tư pháp có đơn vị chuyên trách về kỹ thuật lập pháp. Các Bộ chuyên ngành tập trung xây dựng “đề xuất chính sách”, sau khi được thông qua thì cơ quan soạn thảo tập trung sẽ thực hiện việc quy phạm hóa thành ngôn ngữ luật. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đang tham khảo thêm mô hình của Anh, Nhật Bản và Hàn Quốc nhằm bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và sự đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Về lộ trình triển khai, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh thống nhất việc thí điểm mô hình trong thời gian 3 năm để có đủ điều kiện đánh giá toàn diện. Giai đoạn đầu sẽ ưu tiên lựa chọn các dự án luật có tính khái quát cao, thực hiện theo quy trình đầy đủ để bảo đảm tính chuẩn xác, chưa áp dụng với các văn bản theo trình tự rút gọn hoặc tình huống đặc biệt, cấp bách.

Theo định hướng được đưa ra, các Bộ, ngành và địa phương sẽ được chủ động lựa chọn văn bản phù hợp để thực hiện mô hình soạn thảo tập trung, tùy theo nhu cầu và năng lực thực tế. Thời điểm triển khai cũng có thể linh hoạt.

Thứ trưởng nhấn mạnh cần phân định rõ trách nhiệm giữa tổ chức pháp chế và đơn vị quản lý nhà nước chuyên ngành. Trong đó, tổ chức pháp chế chịu trách nhiệm về kỹ thuật lập pháp, quy phạm hóa chính sách, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất và ngôn ngữ pháp lý rõ ràng, dễ hiểu. Ngược lại, đơn vị chuyên ngành phải chịu trách nhiệm chính về nội dung chính sách, đánh giá tác động và tính khả thi khi triển khai trên thực tế.

Đối với các trường hợp chưa thống nhất giữa các đơn vị, Thứ trưởng yêu cầu báo cáo lãnh đạo Bộ, ngành phụ trách xem xét; nếu vẫn chưa thống nhất thì Bộ trưởng, Trưởng ngành sẽ quyết định cuối cùng.

Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh cũng lưu ý yêu cầu cấp bách phải nâng cao năng lực đội ngũ pháp chế, nhất là kỹ năng soạn thảo chuyên nghiệp, đồng thời xây dựng cơ chế tài chính phù hợp với trách nhiệm của từng đơn vị trong từng khâu công việc.

Đối với Bộ Tư pháp, theo Thứ trưởng, mục tiêu lâu dài cũng là hướng tới hình thành một đơn vị chuyên trách về soạn thảo tập trung trong Bộ theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại.

Với mô hình soạn thảo tập trung, Thứ trưởng cho rằng, văn bản pháp luật khi ban hành sẽ bảo đảm đạt chất lượng cao, minh bạch, dễ áp dụng, hạn chế tình trạng quy định chưa rõ ràng dẫn đến tâm lý “sợ sai, không dám làm” ở các Bộ, ngành và địa phương.