Sắp xếp để nâng cao hiệu quả quản lý

Sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã năm 2025, xã Hướng Lập được thành lập trên cơ sở sáp nhập hai xã Hướng Lập và Hướng Việt. Địa phương mới có diện tích tự nhiên gần 22.000 ha, với 827 hộ, 3.664 nhân khẩu thuộc bốn dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào Bru - Vân Kiều chiếm khoảng 98% dân số. Đây cũng là xã biên giới có đường biên tiếp giáp nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào dài hơn 28,5 km, địa hình chủ yếu là núi cao, nhiều khe suối, dân cư phân bố thưa và khoảng cách giữa các khu dân cư khá xa.

Chính những đặc điểm đặc thù này đã đặt ra yêu cầu phải tổ chức lại hệ thống thôn bản theo hướng phù hợp hơn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong giai đoạn mới.

Chủ tịch UBND xã Nguyễn Minh Tâm cho hay, việc xây dựng phương án được thực hiện trên cơ sở các quy định của trung ương và phương án tổng thể của UBND tỉnh Quảng Trị. Mục tiêu đặt ra là tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu lực quản lý ở cơ sở, giảm số lượng người hoạt động không chuyên trách, tiết kiệm ngân sách nhưng vẫn bảo đảm ổn định tình hình chính trị, quốc phòng, an ninh trên tuyến biên giới.

Qua rà soát, toàn xã hiện có 9 thôn với tổng cộng 827 hộ dân, bình quân chưa đến 92 hộ mỗi thôn. Trong khi đó, theo quy định mới, thôn miền núi phải có từ 350 hộ gia đình trở lên, trừ trường hợp đặc thù. Điều này đồng nghĩa cả 9/9 thôn của Hướng Lập đều chưa đáp ứng tiêu chuẩn về quy mô hộ gia đình.

Nếu chỉ nhìn vào những con số, việc sáp nhập toàn bộ các thôn để bảo đảm đủ quy mô là phương án đơn giản. Tuy nhiên, thực tiễn tại Hướng Lập lại hoàn toàn khác. Lãnh đạo địa phương đánh giá địa bàn xã trải dài trên vùng núi cao, bị chia cắt bởi nhiều khe suối, giao thông đi lại khó khăn, đặc biệt vào mùa mưa lũ thường xuyên xảy ra chia cắt cục bộ. Phần lớn cư dân là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống lâu đời, có mối liên kết cộng đồng bền chặt theo từng bản làng truyền thống. Bên cạnh đó, nhiều khu vực nằm sát đường biên giới, giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong bảo vệ chủ quyền quốc gia, phòng chống xuất nhập cảnh trái phép và xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân.

Chính vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ là giảm số lượng thôn mà còn phải giữ được khả năng quản lý địa bàn, duy trì sự gắn kết cộng đồng và tạo điều kiện thuận lợi cho lực lượng biên phòng, công an trong thực hiện nhiệm vụ. Từ thực tiễn đó, xã Hướng Lập lựa chọn phương án giảm từ 9 thôn xuống còn 4 thôn.

Theo đó, thôn Tà Rùng mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập các thôn Tà Rùng, Ka Tiêng, Xà Đưng và khu vực Tà Puồng thuộc thôn Trăng - Tà Puồng, đạt quy mô 350 hộ, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn theo quy định.

Trong khi đó, 3 thôn còn lại gồm: A Xóc - Cha Lỳ, Cuôi - Tri và Cù Bai vẫn chưa đạt quy mô chuẩn. Tuy nhiên, đây đều là những địa bàn đặc biệt khó khăn, có khoảng cách giữa các cụm dân cư từ 17 - 30 km, địa hình hiểm trở, dân cư sinh sống phân tán và giữ vị trí trọng yếu về quốc phòng, an ninh.

Nếu tiếp tục sáp nhập để đủ tiêu chuẩn về số hộ, địa giới hành chính của mỗi thôn sẽ quá rộng, gây nhiều khó khăn trong điều hành, tổ chức họp dân, triển khai chủ trương, chính sách cũng như duy trì các hoạt động cộng đồng. Vì vậy, địa phương đề nghị áp dụng cơ chế đặc thù theo quy định của Nghị định số 185/2026/NĐ-CP đối với ba thôn này.

​Có thể thấy, trong quá trình xây dựng phương án, tiêu chí về quy mô dân số không phải là yếu tố duy nhất được xem xét. Hướng Lập lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt, đặt điều kiện thực tế của một xã miền núi, biên giới lên hàng đầu nhằm bảo đảm hiệu quả quản lý lâu dài.

Một trong những kết quả đáng chú ý sau sắp xếp là việc tinh gọn đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở thôn. Trước khi thực hiện đề án, toàn xã có 27 người hoạt động không chuyên trách gồm bí thư chi bộ, trưởng thôn và trưởng ban công tác mặt trận tại 9 thôn. Sau sắp xếp, số lượng này giảm còn 12 người tại 4 thôn, tương đương giảm 55,56%.

Đối với 15 trường hợp dôi dư, UBND xã xây dựng phương án giải quyết theo nhiều hướng như tiếp tục tham gia các tổ tự quản, tổ hòa giải, lực lượng bảo vệ an ninh cơ sở; xem xét bố trí công việc phù hợp nếu đáp ứng điều kiện hoặc giải quyết chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật. Toàn bộ quá trình được yêu cầu thực hiện công khai, minh bạch, đúng đối tượng và bảo đảm quyền lợi của người hoạt động không chuyên trách.

Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được triển khai trên phạm vi cả nước, câu chuyện sắp xếp thôn bản ở Hướng Lập cho thấy mỗi địa phương đều cần có cách làm phù hợp với điều kiện thực tiễn. Với một xã biên giới có địa hình phức tạp, dân cư phân tán như Hướng Lập, việc sắp xếp không đơn thuần là giảm đầu mối hành chính mà còn là quá trình cân bằng giữa yêu cầu tinh gọn bộ máy với nhiệm vụ giữ vững quốc phòng, an ninh, bảo đảm quản lý hiệu quả địa bàn và ổn định đời sống người dân.

Ông Nguyễn Minh Tâm cho biết thêm: “Việc sắp xếp, tổ chức lại các thôn không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở mà còn tạo nền tảng thuận lợi để địa phương triển khai các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo bền vững, phát huy tiềm năng du lịch cộng đồng, bảo vệ rừng và xây dựng khu vực biên giới ngày càng vững mạnh. Đây cũng là mục tiêu xuyên suốt mà xã Hướng Lập hướng tới trong quá trình hiện thực hóa chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về đổi mới tổ chức bộ máy, xây dựng nền hành chính tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, gắn với bảo vệ vững chắc từng tấc đất nơi phên dậu của Tổ quốc”.