Sản xuất nông nghiệp: Nhiều khó khăn do thời tiết khắc nghiệt

Đến thời điểm này, các địa phương trong cả nước gieo cấy được 1.947 nghìn ha lúa đông - xuân, trong đó các tỉnh miền Nam tập trung xuống giống 1.861 nghìn ha, nhanh hơn cùng kỳ năm 2010. Các tỉnh miền Bắc cũng gieo cấy được 86,6 nghìn ha. Tuy nhiên đợt rét đậm, rét hại kéo dài từ đầu tháng tới nay đã ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ sản xuất vụ đông - xuân.

Theo Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), rét đậm, rét hại đang ảnh hưởng lịch gieo cấy vụ xuân 2010 - 2011, nhiều nơi nông dân không thể xuống đồng. Lượng mạ vừa gieo cũng có nguy cơ mất trắng do rét đậm, rét hại kéo dài. Bên cạnh đó, chăn nuôi cũng bị ảnh hưởng nặng nề với số lượng trâu, bò chết do rét ngày càng gia tăng. Nhiệt độ miền núi phía Bắc xuống thấp kèm băng giá, sương muối khiến hàng trăm con trâu, bò chết rét. Tính đến ngày 30-1-2011, đã có 18 tỉnh, thành phố với khoảng 20.500 con trâu, bò bị chết, trong đó một số tỉnh bị thiệt hại nặng nề (Lạng Sơn 3.400 con, Cao Bằng hơn 2.800 con, Sơn La và Lai Châu hơn 2.300 con). Thời tiết khắc nghiệt cũng khiến dịch lở mồm long móng bùng phát ở nhiều tỉnh miền núi, trong đó tại Hà Giang, dịch hoành hành phức tạp tại các vùng biên giới huyện Xín Mần và Hoàng Su Phì khiến hơn 200 con trâu, bò ốm và chết.

Với các tỉnh đồng bằng, dù đã xả nước các hồ chứa thủy điện để đổ ải cho diện tích gieo cấy lúa đông - xuân, song nỗi lo thiếu nước vẫn chưa thể giải quyết. Theo dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Trung ương, lượng nước về các hồ thủy điện như Sơn La, Hòa Bình, Thác Bà và Tuyên Quang thấp chưa từng thấy. Tình hình khô hạn trên diện rộng đang gây thiếu hụt nguồn nước đặc biệt nghiêm trọng. Mực nước trong các hồ chứa lớn thuộc hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình thấp hơn hàng chục mét so với cùng thời kỳ của các năm bình thường. Các hồ thủy điện cũng ở mức thấp hơn nhiều so với thiết kế (Hòa Bình khoảng 77%, Thác Bà 56%, Tuyên Quang 51% và Sơn La 49%). Ngành thủy sản cũng bị ảnh hưởng trong tháng sản xuất đầu năm. Theo Tổng cục Thủy sản, sản lượng nuôi trồng thuỷ sản tháng 1-2011 đạt 205 nghìn tấn, tăng 2,5% cùng kỳ năm 2010. Tuy nhiên, sản lượng tăng chủ yếu ở các tỉnh miền Trung và miền Nam do giá thu mua nguyên liệu tăng, người nuôi tăng cường đầu tư thâm canh và chăm sóc để có năng suất nuôi cao; còn các tỉnh miền Bắc sản lượng giảm mạnh do ảnh hưởng của thời tiết. Sản lượng khai thác thuỷ sản tháng 1/2011 cũng chỉ đạt 230 nghìn tấn, xấp xỉ cùng kỳ năm 2010 do thời tiết rét đậm, rét hại kéo dài kết hợp với biển động cấp 6, 7 ở vịnh Bắc bộ và biển miền Trung đã làm ảnh hưởng đến khả năng ra khơi của ngư dân.

Trong khi sản xuất đang đối mặt với những khó khăn, tình hình xuất khẩu của ngành nông nghiệp tuy có tín hiệu sáng hơn, song những biến động của thị trường thế giới vẫn luôn là điều khó lường. Điều kiện thời tiết không thuận lợi ở nhiều quốc gia sản xuất nông nghiệp khác khiến sản lượng của nhiều loại nông sản giảm mạnh, trong khi nhu cầu tăng cao trong dịp lễ đón năm mới khiến giá phần lớn các mặt hàng nông sản đều tăng. Nhờ đó, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thuỷ sản toàn ngành tháng 1/2011 đạt 1,6 tỷ USD, tăng 13,35% cùng kỳ năm 2010; trong đó các mặt hàng nông sản chính đạt 910 triệu USD; thuỷ sản đạt 320 triệu USD; lâm sản đạt 320 triệu USD. Cụ thể, trong tháng 1-2011, sản lượng gạo xuất khẩu đạt 380 nghìn tấn, tương ứng 200 triệu USD, tăng xấp xỉ 2% cả về lượng và giá trị so với cùng kỳ. Giá gạo xuất khẩu trong tháng giảm nhẹ so với tháng trước do nguồn cung và dự trữ của hai nước xuất khẩu gạo lớn là Việt Nam và Thái Lan đang cao vì sắp bước vào vụ thu hoạch, đồng thời những thị trường tiêu thụ gạo lớn của Việt Nam lại chưa đưa ra kế hoạch nhập khẩu. Cao su là mặt hàng đang “nóng” trên thị trường thế giới do giá xuất khẩu cao su tăng mạnh. Khối lượng cao su xuất khẩu tháng 1-2011 đạt 70 nghìn tấn, thu về 250 triệu USD; tăng 29 % về lượng và tăng tới 83 % về giá trị so với cùng kỳ. Giá cao su trên thị trường thế giới ở mức cao kỷ lục tới gần 5.000 USD/tấn. Xuất khẩu chè cũng tăng cả về sản lượng và giá trị với khối lượng chè xuất khẩu trong tháng đạt 11 ngàn tấn, kim ngạch là 16 triệu USD, tăng gần 2% về sản lượng và 7% về giá trị. Trong tháng 1-2011, xuất khẩu hạt điều cũng tăng khá cả về khối lượng (14%) và giá trị (38%) so với cùng kỳ năm 2010 với sản lượng 15 nghìn tấn, giá trị 98 triệu USD. Riêng mặt hàng hồ tiêu và cà phê theo giảm về giá trị xuất khẩu do sản lượng giảm mạnh. Cà phê xuất khẩu tháng 1-2011 đạt 100 ngàn tấn với trị giá 175 triệu USD, giảm 30% về lượng và 13% về giá trị so với cùng kỳ. Theo dự báo, sản lượng của nhiều nước sản xuất cà phê lớn sẽ giảm dẫn đến trong thời gian tới nhiều khả năng giá cà phê sẽ bị đẩy lên cao do nhu cầu vượt xa nguồn cung.

Theo kế hoạch xuất khẩu năm 2011, nhóm mặt hàng nông, thủy sản chỉ tăng 1,2% so với năm 2010. Cụ thể, thủy sản tăng 5% về kim ngạch (chỉ tiêu 5,2 tỷ USD), cà phê tăng 5% về kim ngạch (chỉ tiêu 1,8 tỷ USD), nhân điều tăng 1,2% về kim ngạch (chỉ tiêu 1,15 tỷ USD)... Trước bối cảnh không tăng được sản lượng các mặt hàng nông sản, thủy sản xuất khẩu, thì kim ngạch xuất khẩu của nhóm sản phẩm (được coi là có lợi thế của Việt Nam) đang phụ thuộc rất nhiều vào giá thị trường thế giới. Đây cũng là điều khiến các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam băn khoăn, bởi nhiều mặt hàng Việt Nam dù giữ thị phần chi phối trên thị trường thế giới, nhưng lại không có khả năng chi phối về giá.

Thanh Hương