Sản xuất nông nghiệp hữu cơ: Nhu cầu lớn, nhưng khó mở rộng quy mô
Nông nghiệp Hải Phòng đang đứng trước nhiều thách thức như ô nhiễm môi trường, đất đai bạc màu, suy giảm đa dạng sinh học, ngộ độc thuốc bảo vệ thực vật ở người... Vì vậy, xây dựng nền nông nghiệp sạch, thân thiện với môi trường và sức khỏe con người (nông nghiệp hữu cơ) là đòi hỏi rất bức thiết. Trên địa bàn thành phố bước đầu xuất hiện mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ; tuy nhiên, để nhân rộng không dễ.
90% “khoác áo” thương hiệu nước ngoài khi xuất khẩu
Nhu cầu về nông sản hữu cơ ở thị trường trong nước cũng như nước ngoài ngày càng cao. Chính phủ các nước châu Âu quyết định trong vòng 10 năm tới sẽ tăng quy mô nông nghiệp hữu cơ lên 30% diện tích và đặc biệt ưu tiên nhập khẩu nông sản hữu cơ của các nước nhiệt đới. Trong nước, hàng triệu người dân sẵn sàng bỏ kinh phí cao hơn để có sản phẩm nông nghiệp “sạch” sử dụng hằng ngày.
Nhu cầu lớn, thị trường rộng mở, song mấy năm gần đây, một số mặt hàng nông sản, thủy sản xuất khẩu của Việt Nam bị mất thị trường hoặc nước ngoài trả lại do lạm dụng các loại hoá chất, sản phẩm không an toàn như chè, tôm, cá xuất khẩu. Thêm vào đó, lại có một nghịch lý: là quốc gia xuất khẩu nông sản gạo, cà phê, hồ tiêu…có mặt ở hơn 80 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới nhưng tới 90% nông sản của Việt Nam phải "khoác áo" thương hiệu nước ngoài mới xuất khẩu được. Bởi chất lượng nông sản của ta không ổn định, chứa nhiều tạp chất. Nông sản Hải Phòng cũng không nằm ngoài nghịch lý này. Từ đây, để nông sản không phải đi đường vòng trong xuất khẩu và bảo đảm sự phát triển bền vững, phát huy được lợi thế có thể sản xuất nông sản hữu cơ quanh năm, nhiều địa phương trên cả nước, trong đó có Hải Phòng đã bước đầu xây dựng mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ.
Gạo, cá, rau sạch đều đã có
Năm 2005, Hải Phòng xuất hiện những mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ đầu tiên. Đó là mô hình sản xuất gạo sạch bằng cách nuôi vịt trong ruộng lúa tại 6 hộ dân ở xã Chiến Thắng và mô hình nuôi cá hữu cơ tại xã Tân Dân (An Lão). Bước đầu, các mô hình này cho hiệu quả bất ngờ. Anh Nguyễn Văn Tam, người dân xã Tân Dân cho biết: “Yêu cầu chung của việc nuôi cá hữu cơ là nguồn nước sạch, tuyệt đối không sử dụng thức ăn công nghiệp, không sử dụng phân vô cơ, chỉ sử dụng các loại thuốc có nguồn gốc thảo mộc để phòng và trị bệnh, nước ao rất sạch, 3 tháng mới phải thay một lần (nuôi cá kiểu cũ 1 tháng thay nước một lần) và tốn ít tiền thức ăn, chất lượng cá cao hơn hẳn cách nuôi truyền thống, được người dân ưa dùng, bán với giá cao hơn 30% cá thường”. Theo hướng này việc sản xuất nông nghiệp hữu cơ ở Hải Phòng đã tiến thêm một bước cao hơn. Đó là sự xuất hiện của sản phẩm nông nghiệp sạch trong nhà kính của Trung tâm giống và nông nghiệp, lâm nghiệp công nghệ cao Hải Phòng. Hiện mỗi năm, trung tâm đều có sản phẩm dưa chuột, cà chua, rau sạch, dưa thơm, hoa ly, hoa hồng trồng trong nhà kính, được điều khiển dinh dưỡng qua hệ thống máy tính, cung cấp cho thị trường thành phố. Việc mở rộng diện tích rau an toàn, ứng dụng IPM trong canh tác lúa, trồng rau, chăn nuôi gia công áp dụng các biện pháp an toàn thú y, ứng dụng khí sinh học trong chăn nuôi trên thực tế đang là tiền đề thúc đẩy phong trào sản xuất nông nghiệp hữu cơ. Do nhu cầu cần nông sản hữu cơ, hoàn toàn sạch và bảo đảm sức khoẻ, nhiều hộ dân hưởng ứng phong trào tự trồng rau để gia đình sử dụng. Tại nhiều khu đô thị mới, vùng ven đô, người dân tận dụng từng vạt đất, khoảng sân trước nhà để trồng rau sạch. Các hộ dân trong nội thành thì trồng rau theo phương pháp thủy canh, trồng rau mầm trong hộp xốp, tạo vườn treo trên sân thượng, lan can nhà. Bằng các cách làm sáng tạo này, nhiều gia đình đã có rau không sử dụng phân bón hoá học, thuốc bảo vệ thực vật, không tồn dư kháng sinh để sử dụng hằng ngày.
Nuôi, trồng kỳ công hơn, song giá bán không cao
Nhu cầu sử dụng sản phẩm nông nghiệp hữu cơ rất lớn, tuy nhiên việc nhân rộng sản xuất nông nghiệp hữu cơ hiện có nhiều khó khăn. Thực tế là, nhiều mô hình sản xuất không thể nhân rộng sau nhiều năm. Việc sản xuất nông nghiệp hữu cơ vẫn nhỏ lẻ, tự phát. Hiện mô hình sản xuất gạo sạch ở Chiến Thắng (An Lão) đang bị giảm quy mô và nhiều hộ bỏ không thực hiện, đặc biệt là sau mấy đợt dịch cúm gia cầm liên tiếp. Một số hộ dân nuôi cá hữu cơ tại xã Tân Dân thì cho rằng, dù biết nuôi thủy sản hữu cơ có hiệu quả, lợi nhuận, nhưng do chi phí cho sản xuất, vận chuyển, chế biến và bán ra thị trường cao, người dân khó duy trì mô hình sản xuất lâu dài...Hơn nữa, quá trình ủ phân hữu cơ cần nhiều sức lao động, thời gian lâu, phức tạp và kỳ công hơn so với sử dụng phân hóa học. Điều này khiến cho nhiều hộ dân dù thấy được tính hiệu quả, nhưng còn ngần ngại áp dụng…Do vậy, việc khoanh vùng lớn, xử lý nước tốt, giống bảo đảm để phát triển vùng sản xuất hàng hoá như dự định ban đầu cũng không dễ. Nông dân tại một số mô hình rau hữu cơ thì cho rằng, các sản phẩm của quá trình canh tác hữu cơ do không sử dụng thuốc kích thích, hình thức không "bắt mắt" khó thu hút sự chú ý của người tiêu dùng. Sản phẩm hữu cơ lại chưa được phổ biến rộng rãi; chưa có giấy chứng nhận sản phẩm an toàn, giá bán không cao hơn, thậm chí chỉ bằng các loại rau an toàn. Hơn nữa, do chưa có tiêu chuẩn về nông nghiệp hữu cơ, người tiêu dùng chưa có căn cứ phân biệt sản phẩm từ nông nghiệp hữu cơ với các sản phẩm thông thường…
Theo nhiều nhà khoa học, để sản phẩm hữu cơ của Việt
Hoàng Yên