Rác thải đô thị- bài toán chưa có lời giải

Trong đó, ga rác lớn nhất là ở chợ Con, trước cổng Tổng công ty xây dựng Bạch Đằng, đầu ngõ Lâm Tường , khách sạn Công Đoàn, sau sân vận động Lạch Tray. Ga rác chợ Con nay có công- ten -nơ chứa, nhưng rác nhiều, tràn xuống mặt đường. Công-ten-nơ sau sân vận động Lạch Tray luôn quá tải ngay sát cổng Trường THCS Chu Văn An có hàng nghìn học sinh. Trên các đường phố còn các điểm chứa rác phát sinh do người dân tự dồn sau khi họp chợ và từ các gánh hàng rong. Các chợ rau, hoa quả đêm hoạt động từ 3 giờ sáng, tập trung ở lòng đường Tôn Đức Thắng( trước cửa chợ An Dương) và các đường phố quanh chợ Tam Bạc xả rác tràn lan ra lòng đường, vỉa hè.

Khâu tổ chức thu gom, vận chuyển rác của Công ty MTĐT chưa phù hợp cũng làm giảm mỹ quan đô thị bởi các điểm trung chuyển rác. Đến nay, công ty vẫn giữ phương thức tổ chức thu gom rác từ năm 1993, rác thu gom từ các khu dân cư, đường phố rồi tập kết tạm tại lề đường bằng xe đẩy tay, sau đó, chất lên xe ép rác, xe moóc và vận chuyển ra bãi rác. Ở nhiều ga rác, công nhân sau khi 'tua đường' mang rác về đổ xuống lòng đường, khi chưa có xe tải chở đi. Quét đường và thu gom rác từ các nhà dân trong ngõ và tập kết về các ga rác, sau đó công nhân quét rác lại mất công xúc rác lên xe tải là việc thường ngày ở các ga rác. Do không có nơi giữ xe rác đẩy tay, nên hầu hết ga rác kiêm luôn bãi đỗ xe rác đẩy tay. Rác và các xe chở rác đẩy tay không chỉ làm mất mỹ quan đường phố mà còn gây sự khó chịu cho những người dân sống quanh ga rác và người qua lại...

Người quét, kẻ bày

Ngay sau khi công nhân Công ty Môi trường đô thị thu gom rác về các ga thì rác lại xuất hiện trên đường phố từ các hàng quà sáng từ nhiều người dân đổ rác sinh hoạt ra lòng đường, vỉa hè và từ các gánh hàng rong. Công sức của hơn 1000 công nhân vệ sinh quét dọn, thu gom, vận chuyển rác qua một đêm trở thành công dã tràngggg. Trên các đường phố còn tình trạng đổ phế thải xây dựng tùy tiện. Nhiều gốc cây, bờ tường cơ quan, xí nghiệp, hè phố thành nơi đổ phế thải xây dựng, nhưng không được ngăn chặn, xử lý kiên quyết. Công nhân quét rác không đủ sức thanh thải các đống vôi thầu gạch vỡ, ngành Giao thông-Công chính phải trưng dụng Công ty công trình đô thị vào cuộc, nhưng xem ra tình hình ít cải thiện.

Rõ ràng với tình trạng người quét, kẻ bày, bộ mặt đô thị Hải Phòng không thể sáng sủa . Hình ảnh các đống rác chình ình ở các ngã ba, ngã tư, góc chợ, cạnh các công sở cứ tồn tại khiến ai cũng thấy nhức nhối, nhưng ít người ý thức được rằng vấn đề vệ sinh môi trường đô thị phụ thuộc vào mỗi cá nhân. Sự vô tình trong sinh hoạt góp phần làm diện mạo đô thị Hải Phòng chưa sạch đẹp.

Chị Đoàn Kim Oanh ở phường Máy Chai (quận Ngô Quyền) cho biết: Nhà tôi ở mặt đường Lê Lai, mỗi sáng thức dậy thấy cả tuyến đường được công nhân quét dọn khá sạch, nhưng ngay sau đó rác thải từ các hàng quà sáng, đất, cát, đá, sỏi từ các xe tải chạy qua lại vãi ra khắp đường. Nhiều người dân trong các ngõ không đổ rác đúng giờ quy định khi công nhân Công ty Môi trường đô thị đi thu gom rác bằng xe đẩy tay. Do chính quyền địa phương chưa quy định rõ ràng giờ, địa điểm đổ rác, nên rác đổ tùy tiện, trong khi đó phường chưa áp dụng các biện pháp xử phạt vi phạm. Buổi sáng, công an phường mới nhắc nhở các hàng quà sáng, hàng rong hoạt động đúng địa điểm quy định. Thanh niên phường từng phát động phong trào giữ gìn trật tự, vệ sinh trên tuyến đường Lê Lai và tỏ ra khá hiệu quả, nhưng không duy trì được lâu. Trong khi đó, lực lượng thanh tra môi trường hầu như không hoạt động và chưa có biện pháp xử lý phù hợp.

Đâu là giải pháp?

Tại nhiều cuộc giao ban, kiểm tra trật tự, vệ sinh đường hè, vệ sinh môi trường đô thị từ cấp thành phố đến quận, phường, nhiều ngành chức năng cho rằng: Theo kế hoạch của UBND thành phố về đẩy mạnh công tác đường hè, vệ sinh môi trường và xây dựng các tuyến đường kiểu mẫu, việc phân cấp trách nhiệm tới các ngành, đơn vị, cấp chính quyền địa phương đã rõ ràng. Ngành Giao thông-Công chính chịu trách nhiệm chỉnh trang đô thị, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật bảo đảm các đường phố phong quang, sạch đẹp, đáp ứng các tiêu chí về tuyến đường kiểu mẫu. Việc tổ chức bán hàng trên các đường phố gọn gàng ngăn nắp thuộc phía địa phương. Các cấp chính quyền quận, phường có đủ chế tài cần thiết xử phạt các trường hợp vi phạm, nhưng cán bộ các phường lại cho rằng không thể phạt tất cả trường hợp vi phạm về trật tự đường hè, vệ sinh môi trường, vì những người bán hàng trên hè phố, bán hàng rong đều có hoàn cảnh khó khăn, không lỡ phạt! Mặc dù có quy định không bán hàng trên hè phố, nhưng các chủ cửa hàng lớn bán xe đạp, xe máy vẫn bày bán xe trên hè phố, vì mỗi chiếc xe bán được thu lời hàng trăm nghìn đồng, nếu bị phạt mỗi ngày 50- 100 nghìn đồng, họ vẫn chấp nhận?

Theo một cán bộ Công ty Môi trường đô thị, do thiếu kinh phí, phương tiện vận chuyển rác nên thời gian qua, giải tỏa rác trên các đường phố chậm. Trung bình mỗi năm, thành phố đầu tư cho việc thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải từ 15- 18 tỷ đồng, trong khi mức chi phí bình quân cho một m3 rác từ khi thu gom đến xử lý 38 nghìn đồng. Nếu so với đơn giá áp dụng cho các đô thị trong toàn quốc 185 nghìn đồng/ m3 thì Hải Phòng mới đáp ứng 20% chi phí. Trong khi đó, nguồn thu từ phí vệ sinh do người dân đóng góp theo mức quy định trước đây 1500 đồng/ người khu vực nội thành, 1000 đồng/ người khu vực ven đô, 50 nghìn đồng/m3 rác đối với cơ quan hành chính sự nghiệp và 60 nghìn đồng đối với đơn vị sản xuất kinh doanh. Nhưng mỗi năm, công ty MTĐT thu từ khoản này được 6 tỷ đồng, bình quân mỗi m3 rác 15 nghìn đồng, bằng 40% chi phí thực tế. Nếu so với đơn giá 185 nghìn đồng/ m3 rác để bảo đảm xử lý triệt để ô nhiễm môi trường, mức đóng góp đó mới đạt 8%.

Bên cạnh đó, số phương tiện vận chuyển rác của công ty trong những năm qua và đến nay vẫn luôn thiếu. Hiện, công ty có 36 xe vận chuyển rác các loại, trong đó 11 xe mới nhập theo dự án xử lý chất thải rắn ( vốn ODA Hàn Quốc) nhưng chưa kịp đăng ký, còn lại 29 xe chở rác đã hỏng không thể sử dụng được nữa. Nếu tính mỗi ngày, công ty phải vận chuyển 550 tấn rác thải sinh hoạt, trong khi trung bình mỗi xe có tải trọng 5 tấn và hoạt động 2 chuyến/ ngày số xe chở rác cần có 65 đến 70. Tới đây, công ty nhập tiếp 22 xe còn lại của dự án xử lý CTR, vẫn phải bổ sung từ 10 đến 15 xe chở rác loại trọng tải 5 tấn. Trong khi mức đầu tư của thành phố cho việc thu gom, vận chuyển, xử lý rác có hạn, mức thu phí vệ sinh chưa cao, kinh phí cho công tác duy tu, bảo dưỡng máy móc, thiết bị, khấu hao cơ bản không có, kinh phí cho xử lý chất thải rắn luôn trong tình trạng thiếu. Kinh phí và phương tiện phục vụ thu gom, vận chuyển rác thải thiếu, trong khi công ty chưa đặt vấn đề xử lý rác thải là nhiệm vụ mấu chốt, nên việc tổ chức bố trí nhân lực, trang thiết bị, quy trình xử lý rác thải chưa phù hợp là những nguyên nhân căn bản dẫn tới hiệu quả thu gom, xử lý rác đạt hiệu quả chưa cao.

Theo ông Đàm Xuân Lũy, Phó giám đốc Sở Giao thông-Công chính, kiêm giám đốc Công ty Môi trường đô thị: Để giải quyết căn bản vấn đề vệ sinh môi trường thành phố, thời gian tới, công ty tập trung tăng cường hiệu quả của việc thu phí rác thải để giảm chi ngân sách của Nhà nước; cải tiến phương pháp thu gom, vận chuyển rác để nâng cao vệ sinh môi trường thành phố, xóa bỏ dần từng bước, tiến tới xóa bỏ toàn bộ các ga rác trên đường phố. Công ty triển khai hoàn thiện cơ cấu tổ chức và nhân sự, thực hiện nhanh các dự án quản lý, xử lý chất thải rắn. Đề xuất xử lý rác thải bằng công nghệ thích hợp, tối thiểu 90% lượng rác thải của thành phố được xử lý triệt để theo tiêu chí của đô thị loại 1 cấp quốc gia. Trước mắt, công ty thí điểm thu gom rác, kiên quyết không đổ rác xuống đường ( trên phạm vi địa bàn một quận) bằng cách đặt các thùng đựng rác dung tích từ 0,7- 1,1 m3 tại các điểm trên đường phố, xóa bỏ các ga rác, lắp đặt thiết bị gắp đổ thùng rác lên ô- tô. Thiết lập hệ thống quản lý khách hàng, quản lý việc thu phí vệ sinh, phối hợp với chính quyền địa phương nâng cao hiệu quả thu phí vệ sinh, xây dựng mô hình điểm, sau đó nhân rộng toàn thành phố; xây dựng cơ chế quản lý tài chính thích hợp để đẩy mạnh và mở mang hoạt động dịch vụ, tăng doanh thu và tiết kiệm chi phí nhằm đạt lợi ích cao nhất. Bên cạnh đó, Công ty khẩn trương thực hiện các dự án về môi trường để nâng cao năng lực sản xuất cho công ty đối với dự án ô rác Đình Vũ, dự án quản lý và xử lý chất thải rắn Hàn Quốc, dự án xây dựng khu liên hợp xử lý CTR tại xã Tiên Thắng(Tiên Lãng)...

Để đạt kết quả từ các biện pháp trên, thành phố cần bổ sung cho công ty các chức năng, nhiệm vụ: tư vấn, thiết kế thi công các công trình hạ tầng kỹ thuật phục vụ công tác MTĐT; cung ứng các dịch vụ về môi trường; kinh doanh các sản phẩm thiết bị phục vụ công tác MTĐT; đưa công ty MTĐT từ đơn vị sự nghiệp có thu thành doanh nghiệp nhà nước hoạt động công ích; cho phép các thành phần kinh tế khác được đấu thầu quản lý, tham gia đầu tư hoặc liên doanh xây dựng các cơ sở xử lý rác thải. Thành phố sớm giúp đỡ công ty hoàn thiện cơ chế quản lý, nhất là quản lý chất thải rắn phát sinh, rác thải xây dựng, có chế tài đối với lực lượng thanh tra của công ty để xử lý các trường hợp làm bẩn đường phố. Trước mắt đầu tư kinh phí mua thùng đựng rác, thiết bị gắp thùng rác lên xe, cung cấp trang thiết bị sửa chữa, bảo dưỡng phương tiện vận chuyển rác, hoàn thiện một số trạm trung chuyển rác tại nội thành.

Bên cạnh đó, đặc biệt coi trọng hiệu lực của các cấp chính quyền cơ sở. Các phường cần sắp xếp bố trí bán hàng vào các địa điểm thích hợp như đường ngang, ngõ rộng, kiên quyết không để bán hàng rong trên đường phố, xử phạt thích đáng các trường hợp vi phạm làm bẩn đường phố, gây cản trở giao thông theo thẩm quyền. Trước mắt ở các phường , quận, các đoàn thể, tổ dân cư phát động thi đua giữ gìn thành phố sạch đẹp, coi đây là tiêu chí đánh giá gia đình văn hóa, tổ dân cư văn hóa. Các phường cần quy định rõ giờ, địa điểm đổ rác, vận động các hộ sử dụng túi đựng rác và đưa rác ra xe rác của Công ty Môi trường đô thị vào giờ nhất định trong ngày. Có như vậy, các đường phố mới có thể cải thiện từng bước và tiến tới xóa dần các điểm lưu cữu rác.