Quyết định hành chính sai-doanh nghiệp chịu thiệt

Tranh cãi vì biểu thuế

Mới đây, ngày 22-4, sau một thời gian dài nghiên cứu, vụ kiện hành chính giữa Công ty cổ phần Sơn Hải Phòng và Cục Hải quan Hải Phòng cũng được đưa ra xét xử trong sự mong mỏi “đỏ con mắt” của doanh nghiệp. Theo diễn biến phiên tòa, từ cuối năm 2005 đến tháng 10-2006, Công ty cổ phần Sơn làm thủ tục mở tờ khai tại Chi cục Hải quan điện tử-Cục Hải quan Hải Phòng nhập 11 lô hàng từ Hàn Quốc. Doanh nghiệp khai báo hàng nhập khẩu là nguyên liệu sản xuất sơn, mã số thuế 3212 với thuế suất nhập khẩu 3%. Song, Cục Hải quan cho rằng việc phân loại, áp thuế suất nhập khẩu của doanh nghiệp là chưa đúng và ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính Công ty cổ phần Sơn 15 triệu đồng, quyết định truy thu thuế nhập khẩu với số tiền hơn 8,1 tỷ đồng.

Không chấp nhận 2 quyết định xử lý trên, Công ty cổ phần Sơn khởi kiện hành chính tại TAND thành phố. Mấu chốt chung quanh sự việc là xác định hàng hóa công ty nhập khẩu là nguyên liệu sản xuất sơn hay là sơn bán thành phẩm để áp mã số thuế 3% hay 30% gây nhiều tranh cãi. Ngay giữa Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công thương) và Bộ Tài chính cũng có sự không thống nhất. Trong văn bản trả lời kiến nghị của Công ty cổ phần Sơn, Bộ Công nghiệp cho rằng “việc cơ quan hải quan áp vào mã 3208 là loại khác của sơn lót và sơn dùng làm nước sơn ban đầu (sơn thành phẩm) cũng chưa đủ sức thuyết phục vì hiện nay Việt Nam chưa có tiêu chí và tiêu chuẩn quốc gia để phân biệt giữa bán thành phẩm để sản xuất sơn và sơn thành phẩm. Trong biểu thuế nhập khẩu cũng không có mã số thuế của loại hàng hóa tương tự như paste màu". Về việc này, Bộ Tài chính lại có văn bản khẳng định "việc phân loại áp mã mặt hàng nhập khẩu của của Cục Hải quan Hải Phòng là đúng quy định của pháp luật".

Trên thực tế văn bản pháp luật, cụ thể là biểu thuế nhập khẩu không có mã số thuế đối với hàng hóa trên. Ngay giữa hai bộ chuyên ngành cũng có sự không thống nhất. Do vậy, Hội đồng xét xử hủy 2 quyết định xử lý của Cục Hải quan. Còn về việc áp mã số thuế, thuế suất nhập khẩu phải chờ ý kiến chỉ đạo của cấp trên.

Xử lý chưa đúng quy định

Trước đó, ngày 16-4, tại Hà Nội, Tòa hành chính TAND tối cao mở phiên tòa phúc thẩm vụ án hành chính giữa nguyên đơn là Công ty TNHH Phước Hồng, trụ sở ở phố Lạch Tray (quận Ngô Quyền) và bị đơn là Chi cục quản lý thị trường thành phố. Năm 2007, Công ty TNHH Phước Hồng nhập khẩu 570 tấn phân urê từ Trung Quốc qua cửa khẩu Móng Cái-Quảng Ninh về Hải Phòng. Ngày 17-9-2007, Đội QLTT số 1 (Chi cục QLTT thành phố) kiểm tra lô hàng cuối cùng, có khối lượng 68 tấn. Tại thời điểm kiểm tra, chủ phương tiện xuất trình bản sao các tờ khai hải quan chứng minh nguồn gốc lô hàng, đại diện chủ hàng cũng giải trình, do chỉ có 5 bản tờ khai gốc, trong khi hàng phải vận chuyển bằng nhiều phương tiện, như xà-lan, tàu nhỏ và ô-tô với hàng chục lượt, nên không thể có bản chính để đi kèm theo phương tiện. Về hành vi chỉ có nhãn phụ gửi kèm theo mà không gắn lên bao, doanh nghiệp giải thích: đặc điểm mặt hàng phân urê ẩm ướt, lại chứa trong bao bì nhựa không thể dán nhãn phụ trực tiếp lên vỏ bao mà chỉ có thể gửi kèm. Doanh nghiệp cũng xuất trình các công văn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Thương mại (nay là Bộ Công thương) về việc thống nhất không bắt buộc phải gắn nhãn phụ lên bao bì urê nhập khẩu. Mặc dù có nhiều ý kiến tham vấn của các cơ quan chức năng cho rằng Công ty Phước Hồng không có động cơ buôn lậu, vì tại thời điểm đó, thuế nhập khẩu phân urê thuộc loại đặc biệt ưu đãi ở mức 0%, nếu sơ suất về thủ tục chứng từ thì chỉ nên áp dụng xử phạt hành chính, không nên tịch thu hàng hoá. Tuy nhiên, Chi cục QLTT vẫn quyết định xử phạt doanh nghiệp không gắn tem nhãn phụ: 8 triệu đồng; không xuất trình ngay bản giấy tờ gốc khi vận chuyển hàng hóa là 15 triệu đồng; Phạt bổ sung: tịch thu 68 tấn phân urê, phát mại sung công quỹ.

Không đồng ý với quyết định trên, doanh nghiệp khởi kiện vụ án hành chính. Phiên tòa sơ thẩm tháng 9-2008, TAND thành phố cho rằng quyết định của Chi cục trưởng Chi cục QLTT là đúng thẩm quyền, đúng hành vi. Nguyên đơn kháng cáo. Tại phiên tòa phúc thẩm TAND tối cao, Hội đồng xét xử cho rằng, Chi cục QLTT xử lý doanh nghiệp về hành vi buôn lậu, để tịch thu 68 tấn phân urê là không thỏa đáng, không đúng quy định pháp luật. Do vậy, Hội đồng xét xử hủy quyết định xử phạt hành chính 23 triệu đồng (trong đó có 8 triệu đồng về việc không gắn nhãn phụ; 15 triệu đồng về việc không xuất trình ngay chứng từ gốc) và yêu cầu cơ quan này phải hoàn trả số tiền phạt, 68 tấn phân urê đã tịch thu của công ty.

“Chờ được vạ thì….má đã sưng”

Kết quả xét xử các vụ án hành chính trên cho thấy, có chuyển biến rất tích cực về thực hiện chủ trương cải cách tư pháp, việc xét xử các vụ án hành chính hoàn toàn khách quan, dựa vào chứng cứ hợp pháp, không có sự bao che, nương nhẹ dù bị đơn là đại diện cơ quan quản lý nhà nước. Tuy nhiên, sau một thời gian dài đeo đuổi  vụ kiện, dù có thắng kiện thì các doanh nghiệp trên cũng bị thiệt hại nhiều về mặt kinh tế. Đơn cử, 68 tấn phân urê của Công ty TNHH Phước Hồng sau khi bị Chi cục QLTT thành phố tịch thu đã được bán phát mại, trong khi việc giải quyết yêu cầu khởi kiện doanh nghiệp về quyết định xử phạt còn chưa "ngã ngũ", hành trình đòi quyền lợi của doanh nghiệp còn kéo dài. Với Công ty cổ phần Sơn Hải Phòng, sau hơn 3 năm đeo đuổi, liên tục khiếu nại các quyết định, rồi khởi kiện nhưng vẫn phải nộp 4,1 tỷ đồng truy thu thuế trong số hơn 8,1 tỷ đồng khiến doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn.

Nguyên nhân chính phát sinh các vụ kiện hành chính trên là do các tiêu chuẩn, quy định pháp lý chưa đầy đủ và trong thực tiễn sản xuất, kinh doanh có những vấn đề mới phát sinh mà luật pháp chưa kịp điều chỉnh. Do đó, ngoài việc sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật cho phù hợp thực tiễn, các cơ quan quản lý nhà nước cần thận trọng trước khi đưa ra các quyết định để không ảnh hưởng đến quyền lợi của doanh nghiệp.

Bài học rút ra từ các vụ kiện hành chính, mà bị đơn là các cơ quan công quyền thua kiện, mang tính phản biện xã hội sâu sắc. Nhưng không vì thế mà các cơ quan hành chính “nhụt” ý chí, buông lỏng việc kiểm tra, xử lý các vi phạm, dẫn đến trật tự kỷ cương quản lý Nhà nước, kinh tế, xã hội bị buông lỏng. Đây chính là yêu cầu đặt ra đối với của đội ngũ cán bộ công chức Nhà nước trong tình hình mới, không ngừng được bồi dưỡng, nâng cao phẩm chất, năng lực, vững vàng trong thực thi nhiệm vụ, bảo vệ lợi ích Nhà nước, thành phố và quyền lợi hợp pháp của các doanh nghiệp, cá nhân.

Đỗ Trọng